Απαντήσεις για την παραδοξότητα που επικρατεί στην αγορά ενέργειας, να μην περνάει στους λογαριασμούς ρεύματος η φθηνή ενέργεια από τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, δίνουν στο topontiki.gr ο πρόεδρος της ΕΛΕΤΑΕΝ( Ελληνική Επιστημονική Ένωση Αιολικής Ενέργειας), Παναγιώτης Λαδακάκος και ο Σύμβουλος Συνδέσμου Εταιρειών Φωτοβολταϊκών, Στέλιος Ψωμάς.

Μια από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις που βιώνουν καθημερινά τα ελληνικά νοικοκυριά, με άμεσες αρνητικές συνέπειες στον προϋπολογισμό τους, είναι πως παρότι η παραγωγή ενέργειας από αιολικά και φωτοβολταϊκά παρουσιάζει μεγάλη ανάπτυξη, η φθηνή ενέργεια που παράγουν δεν αντικατοπτρίζεται, όσο θα έπρεπε και θα μπορούσε, στους λογαριασμούς ρεύματος.

Αυτό έχει ως συνέπεια, εκτός από την οικονομική αφαίμαξη, την ανάπτυξη θεωριών συνωμοσίας σχετικά με τις ΑΠΕ και fake news περί ακριβής και άχρηστης ενέργειας.

Τι συμβαίνει όμως στ’ αλήθεια;

Η ενέργεια από αιολικά και φωτοβολταϊκά ακόμα και με το σύστημα τιμολόγησης που ισχύει σήμερα, μειώνουν, κατά το δυνατό αλλά όχι κατά το επιθυμητό, τους λογαριασμούς ρεύματος των πολιτών.
Και είναι χαρακτηριστικό ότι εν μέσω της σύρραξης στη Μέση Ανατολή, στη χώρα μας την… τιμή του ρεύματος έσωσαν οι ΑΠΕ. Όμως, αυτό δεν είναι αρκετό.

Γιατί οι πολίτες δεν επωφελούνται στο έπακρο από τη φθηνή και καθαρή ενέργεια που παράγουν τα αιολικά και τα φωτοβολταϊκά.

Δύο καίρια ερωτήματα

Την ίδια ώρα το θέμα των εκρηκτικών τιμών του ρεύματος βρίσκεται στην κορυφή της ατζέντας των 27 ηγετών της ΕΕ, με την πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, να αναμένεται να καταθέσει προτάσεις τους επόμενους μήνες μετά την απόφαση της Συνόδου Κορυφής που πραγματοποιήθηκε στις 19 Μαρτίου στις Βρυξέλλες, και ενώ η ΕΕ βρίσκεται μπροστά σε μια νέα ενεργειακή κρίση.

Το topontiki.gr σε μια προσπάθεια να γίνει κατανοητό πού οφείλεται αυτή η αντίφαση και κυρίως τι μπορεί και πρέπει να αλλάξει για να φτάνει η φτηνή πράσινη ενέργεια στους λογαριασμούς των πολιτών, έθεσε δύο καίρια ερωτήματα στον πρόεδρο της ΕΛΕΤΑΕΝ (Ελληνική Επιστημονική Ένωση Αιολικής Ενέργειας), Παναγιώτη Λαδακάκο και στον Σύμβουλο του ΣΕΦ (Σύνδεσμος Εταιρειών Φωτοβολταϊκών), Στέλιο Ψωμά.

Οι απαντήσεις τους μας βοηθούν να κατανοήσουμε τις στρεβλώσεις, τις χαμένες ευκαιρίες και κυρίως τι πρέπει να αλλάξει ώστε οι πολίτες να δουν πράγματι τη φτηνή ενέργεια από τις ΑΠΕ να ρίχνει τους λογαριασμούς ρεύματος.

Ερώτηση 1η: Αφού οι ΑΠΕ παράγουν φθηνή και καθαρή ενέργεια, γιατί οι χαμηλές τιμές δεν περνούν στους καταναλωτές;

Παναγιώτης Λαδακάκος, πρόεδρος ΕΛΕΤΑΕΝ

Οι ΑΠΕ και πιο συγκεκριμένα τα αιολικά πάρκα, μειώνουν τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας. Ενδεικτικά σας αναφέρω πρόσφατη μελέτη του Green Tank για τον περασμένο Ιανουάριο, από την οποία προκύπτει ξεκάθαρα πως η υψηλή αιολική παραγωγή που είχαμε στην χώρα μας έριξε τις τιμές στην χονδρεμπορική αγορά.

Χωρίς τα αιολικά είναι δεδομένο ότι οι τιμές του ηλεκτρισμού θα ήταν ακόμα μεγαλύτερες, γιατί θα έπρεπε να καλύψουμε την ζήτηση για ενέργεια με ορυκτά καύσιμα, η τιμή των οποίων είναι ακριβότερη και με διακυμάνσεις ανάλογα με τις επικρατούσες γεωπολιτικές συνθήκες.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει περιθώριο βελτίωσης στον τρόπο λειτουργίας των αγορών ώστε, το χαμηλό κόστος των ΑΠΕ να περνά άμεσα, πιο αποτελεσματικά και με διαφάνεια στους καταναλωτές.

Η βασική κριτική που ασκείται στον τρόπο λειτουργίας των αγορών σχετίζεται με το γεγονός ότι οι προμηθευτές ενέργειας επιβαρύνονται με την υψηλή τιμή που διαμορφώνεται στο χρηματιστήριο ενέργειας από το ακριβό, εισαγόμενο φυσικό αέριο. Αυτή η υψηλή τιμή περνάει στον καταναλωτή για το σύνολο της ενέργειας, δηλαδή και για τις φθηνές ΑΠΕ.

Έτσι, ενώ το ρεύμα από ένα νέο αιολικό πάρκο αμείβεται γύρω στα 60 ευρώ ανά MWh (Μεγαβατώρα) η τιμή στην χονδρεμπορική αγορά ορίζεται, το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου, από τις μονάδες φυσικού αερίου, στις οποίες η MWh κοστίζει πάνω από 120 ευρώ, μη λαμβανομένων υπόψη περιόδων ενεργειακής κρίσης όπως η τρέχουσα κατά την οποία δυστυχώς οι τιμές αναμένονται να εκτιναχθούν.

Στον δημόσιο διάλογο στον οποίο συμμετέχουμε ως ΕΛΕΤΑΕΝ, κατατίθενται αυτή την περίοδο διάφορες προτάσεις προς την κατεύθυνση αποκατάστασης αυτών των αρρυθμιών και βελτίωσης του τρόπου συμμετοχής των ΑΠΕ στην διαμόρφωση του τελικού κόστους ενέργειας προς τον καταναλωτή.

Στέλιος Ψωμάς, Σύμβουλος ΣΕΦ

Ένα εύλογο ερώτημα που κατά δήλωσή του το έχει και ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης. Το ότι οι ΑΠΕ παράγουν φθηνό ηλεκτρική ρεύμα είναι γεγονός, κι όμως ο καταναλωτής δεν βλέπει κάτι τέτοιο στο λογαριασμό του.

Ας δούμε πρώτα πώς δουλεύει η χονδρεμπορική αγορά. Η αγορά του Χρηματιστηρίου Ενέργειας λειτουργεί με το σύστημα της οριακής τιμολόγησης. Κάθε παραγωγός δηλώνει κάθε μέρα ποια ποσότητα ρεύματος μπορεί να προσφέρει και σε ποια τιμή.

Το σύστημα ικανοποιεί πρώτα τις φθηνότερες προσφορές (ΑΠΕ, υδροηλεκτρικά), και συνεχίζει προς τις ακριβότερες (λιγνίτης, φυσικό αέριο).

Η τιμή που τελικά πληρώνεται σε όλους τους παραγωγούς είναι η τιμή της τελευταίας και ακριβότερης μονάδας που χρειάστηκε για να καλυφθεί η ζήτηση. Στις περισσότερες ευρωπαϊκές αγορές, αυτή η οριακή μονάδα είναι συνήθως μονάδα φυσικού αερίου.

Για τον λόγο αυτό, όταν αυξάνεται η τιμή του φυσικού αερίου, αυξάνεται και το κόστος παραγωγής αυτών των μονάδων, οι οποίες ανεβάζουν τις προσφορές τους στη χονδρεμπορική αγορά. Έτσι, η αύξηση μεταφέρεται σχεδόν άμεσα στην τιμή ηλεκτρικής ενέργειας.

Αν αναρωτιέστε μήπως έτσι βγάζουν υπερκέρδη οι ΑΠΕ, αφού έχουν χαμηλό κόστος παραγωγής και πληρώνονται με την υψηλότερη οριακή τιμή, η απάντηση είναι όχι.

Οι περισσότερες ΑΠΕ λαμβάνουν «λειτουργική ενίσχυση» όπως λέγεται. Όταν οι τιμές στο Χρηματιστήριο γίνουν υψηλότερες από αυτή τη λειτουργική ενίσχυση που έχουν υπογράψει (η συνηθέστερη περίπτωση), οι παραγωγοί ΑΠΕ επιστρέφουν το πλεόνασμα και όταν γίνουν χαμηλότερες παίρνουν ένα συμπλήρωμα μέχρι να αγγίξουν τη λειτουργική ενίσχυση.

Και γιατί δεν καταργούμε το σύστημα της οριακής τιμολόγησης και ο κάθε παραγωγός να αμείβεται με το πραγματικό του κόστος;

Γιατί το σύστημα αυτό έκανε 20 χρόνια να στηθεί και να λειτουργήσει σε ευρωπαϊκό επίπεδο (η ανατροπή του θα δημιουργούσε ανεξέλεγκτες και απρόβλεπτες καταστάσεις και θα έπρεπε να εφαρμοστεί ταυτόχρονα σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες) και γιατί δίνει σήματα στην αγορά να επενδύσει σε καθαρότερες και φθηνότερες τεχνολογίες.

Όλες οι μελέτες δείχνουν ότι είναι το σύστημα που συνεπάγεται το μικρότερο κόστος για την κοινωνία.

Κι εδώ αρχίζει το ζήτημα να γίνεται δυσεξήγητο. Πώς αφού οδηγεί στο μικρότερο κόστος για την κοινωνία, στην πράξη ανεβαίνουν οι τιμές; Σκεφτείτε για μια στιγμή να μην είχαμε τις ΑΠΕ.

Όλη η ηλεκτρική ενέργεια θα έπρεπε να καλυφθεί με φυσικό αέριο και λιγνίτη και τότε η οριακή τιμολόγηση θα οδηγούσε σε πολύ υψηλότερες τιμές για τους καταναλωτές.

Η διείσδυση των ΑΠΕ, ακόμη και σήμερα, συνεπάγεται χαμηλότερες τιμές, γιατί οι πραγματικές αυξήσεις στο ρεύμα οφείλονται στα ορυκτά καύσιμα.

Αφού το κόστος του ορυκτού αερίου είναι λίγο πολύ το ίδιο για όλες τις χώρες, γιατί υπάρχουν τόσο μεγάλες διαφορές ανάμεσα στις διάφορες αγορές;

Μια κρίσιμη λεπτομέρεια είναι ότι στην Ελλάδα όλη σχεδόν η ενέργεια που καταναλώνουμε περνάει από το Χρηματιστήριο Ενέργειας και υπόκειται στο μηχανισμό της οριακής τιμολόγησης.

Σε άλλες χώρες ένα μεγάλο μέρος των ποσοτήτων διευθετείται μέσω διμερών συμφωνιών (που είναι φθηνότερες) και έτσι το μίγμα που προκύπτει είναι φθηνότερο.

Ερώτηση 2η: Τι πρέπει να αλλάξει έτσι ώστε νοικοκυριά και μικρομεσαίες επιχειρήσεις να δουν μέσω των ΑΠΕ μείωση στον λογαριασμό του ηλεκτρικού ρεύματος;

Παναγιώτης Λαδακάκος, πρόεδρος ΕΛΕΤΑΕΝ
Η μείωση των τιμών της ενέργειας δεν μπορεί να βασίζεται μόνιμα σε επιδοτήσεις που λειτουργούν ως κοινωνική πολιτική των κυβερνήσεων σε περιόδους ενεργειακής κρίσης, όπως αυτές που βιώσαμε πρόσφατα. Παρότι οι επιδοτήσεις προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση, δεν αποτελούν ουσιαστική λύση: εφαρμόζονται αναδρομικά και συχνά δημιουργούν σύγχυση και παραπληροφόρηση σχετικά με την πραγματική ωφέλεια των ΑΠΕ.

Αντιθέτως, η λύση είναι η αύξηση των φθηνών τεχνολογιών ηλεκτροπαραγωγής, όπως η αιολική ενέργεια, εκμεταλλευόμενοι το πλούσιο αιολικό δυναμικό της χώρας μας και η βελτίωση της λειτουργίας της αγοράς ηλεκτρισμού, στην κατεύθυνση που αναφέρθηκε προηγουμένως, ώστε το μεγάλο οικονομικό όφελος που ήδη προσφέρει η αιολική ενέργεια σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις, να φθάνει άμεσα, αυτόματα και με διαφάνεια στους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις.

Στέλιος Ψωμάς, Σύμβουλος ΣΕΦ
Η λύση που προτείνεται (και είναι συμβατή με τους ευρωπαϊκούς κανόνες) είναι να οργανωθεί μια αγορά ανανεώσιμων εκτός του χρηματιστηρίου ενέργειας.

Αυτό είναι νομικά εφικτό και πρακτικά στη λιανική ο προμηθευτής θα αγοράζει από δύο αγορές. Αγοράζοντας από δύο αγορές, έχουμε μια αγορά (του Χρηματιστηρίου) που συνεχίζει να δίνει σήματα για μακροχρόνιες αλλαγές στον τρόπο παραγωγής της ενέργειας, και μια φθηνότερη αγορά των ΑΠΕ που δίνει την ευκαιρία στους παρόχους να προσφέρουν φθηνότερο ρεύμα στους καταναλωτές.

Και οι καταναλωτές θα περιμένουν να δουν αλλαγές σε ευρωπαϊκό επίπεδο για να δουν φθηνότερο ρεύμα;

Οι καταναλωτές (οικιακοί και εμπορικοί) έχουν τη δυνατότητα να μειώσουν τα σημερινά τιμολόγια μέσω αυτοκατανάλωσης.

Εγκαθιστώντας ένα φωτοβολταϊκό (συνήθως σε συνδυασμό με μπαταρία) μπορούν να μειώσουν περίπου στο μισό τον λογαριασμό του ρεύματος.

Τέτοια μείωση δεν πρόκειται να δουν από οποιαδήποτε αλλαγή του τρόπου που λειτουργούν οι χονδρεμπορικές αγορές.

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.