Κατά παράδοξη σύμπτωση, στην τρέχουσα κινηματογραφική εβδομάδα μοιάζει να αναμετρώνται δύο πολιτισμοί, δύο «παθήματα», δύο κινηματογραφικές αντιλήψεις: το διαρκές πάθος της Παλαιστίνης και ο απόηχος του Ολοκαυτώματος.

Μια μεγάλη παραγωγή από την Ιορδανία, διατρέχει εξήντα χρόνια «εξορίας», με τίτλο «Στη σκιά της πορτοκαλιάς». Συγχρόνως, ο γνωστός Ούγγρος, Λάζλο Νέμες, ψάχνει στις στάχτες του Ολοκαυτώματος, όπως και οι πρωταγωνιστές του, στα «Ορφανά». Αιρετικός κινηματογραφιστής ο Νέμες, συμβατική η Αμερικανοπαλαιστίνια Σερίν Ντάμπις. Δυό κινηματογραφικά είδη, δυό Οδύσσειες, ένας δρόμος.

Κλαίγοντας στην Παλαιστίνη                                                            

Τίτλος ταινίας: «Στη σκιά της πορτοκαλιάς»

Σύνοψη: Με αφορμή τον θανάσιμο τραυματισμό ενός νέου, στη γη της Παλαιστίνης, ξεδιπλώνεται η ιστορία μιας οικογένειας, αλλά και ενός ολόκληρου λαού, καθώς το φιλμ διατρέχει εβδομήντα χρόνια ιστορίας

Σκηνοθεσία: Σερίν Ντάμπις 

Παίζουν: Σαλέχ Μπακρί, Σερίν Ντάμπις, Μοχάμεντ Μπακρί

«Στη σκιά της πορτοκαλιάς», ουσιαστικά ζητούν ν’ αναπαυθούν οι Παλαιστίνιοι, μετά από χρόνια ταλαιπωρίας και «εξορίας», κυριολεκτικής ή μεταφορικής, όπως τα διασχίζει το φιλμ της Σερίν Ντάμπις.  Δεν είναι η πρώτη φορά που ένα όμορφο, καρποφόρο δέντρο αποκτά τη συμβολική διάσταση της επιθυμίας για ειρήνη στην περιοχή. Έχουν προηγηθεί η λεμονιά και η ελιά, γεννήματα της ίδιας γης, να αποτελούν αντικείμενα διεκδίκησης και σύμβολα αδικαιολόγητου  διχασμού. Η συγκεκριμένη παραγωγή, ασφαλώς εντυπωσιακά ογκώδης, κρύβει πίσω της δύο ηχηρά ονόματα στην οργάνωσή της, τον Χαβιέ Μπαρδέμ και τον Μαρκ Ράφαλο, ασφαλείς «κράχτες» για τη διάδοση της ταινίας. Έτσι, το φιλμ της Αμερικανοπαλαιστίνιας Σερίν Ντάμπις τόσο λόγω των παραγωγών (για την ακρίβεια executive producers) όσο και της καταγωγής της σκηνοθέτιδας, έχει ταξιδέψει σε πολλά φεστιβάλ, κυρίως της Αμερικής, συστήνοντας το πρόβλημα των Παλαιστινίων, μέσα από την ιστορία μιας οικογένειας.

Η ίδια η καταγωγή της σκηνοθέτιδος (γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Ομάχα των ΗΠΑ ) είναι που οδηγεί στην υιοθέτηση μιας αφήγησης, φιλόδοξης στη χρονική της έκταση, συμβατικής στις αισθητικές της επιλογές. Δημιουργεί μια σάγκα (διεκταμένη χρονικά αφήγηση, παραλληλισμένη, συνήθως με μια οικογένεια), η οποία διασχίζει την ιστορία της Παλαιστίνης, τα τελευταία εβδομήντα έτη. Ξεκινώντας, κάπως σαν την Οδύσσεια, από τη μέση της αφήγησης, επιστρέφει στην αρχή των γεγονότων, για να αφιχθεί στο σήμερα.

Την αφορμή για το ξετύλιγμα του μίτου και του μύθου δίνει η απώλεια του νεαρού γιού της οικογένειας, κατά τη διάρκεια της αιματηρής, δεύτερης Ιντιφάντα των Παλαιστινιών. Επιστροφή στο παρελθόν, στα 1948, έτος αναγνώρισης της ανεξαρτησίας του Ισραήλ, πρώτη επίσκεψη στον πορτοκαλεώνα της οικογένειας, συμβολική απώλειά του (ένα είδος χαμένου παραδείσου), συνεχής αγώνας για την επιστροφή, η οποία όταν συμβαίνει έχει τον χαρακτήρα νοσταλγίας και όχι επανεγκατάστασης. Γίνεται εύκολα αντιληπτό, ότι η πορτοκαλιά αποτελεί την Ιθάκη των ηρώων, την ελπίδα που τρέφει τις εξορίες και τις περιπλανήσεις. Η σκηνοθέτης επιλέγει ως σταθμούς αυτού του μαρτυρικού ταξιδιού, εκτός από το 1948, το 1978 και το 1988, χρονιές που οι Παλαιστίνιοι κηρύσσουν τις δύο Ιντιφάντες, δηλαδή τον ανένδοτο αγώνα για τη διεκδίκηση των χαμένων εδαφών τους. Στη διαρκή περιπλάνηση ενός λαού -συνοψισμένου σε μια οικογένεια- η πορτοκαλιά παραμένει ο «ανωθρώσκων καπνός» του Οδυσσέα, η κινητήριος δύναμη συντήρησης του αγώνα.

Η Σερίν Ντάμπις δεν πραγματοποιεί καμιά πολιτική προσέγγιση των γεγονότων ( ή όποτε το πράττει παραμένει στο επίπεδο της αφέλειας), επιλέγει τον κινηματογραφικό δρόμο της συγκίνησης και του συναισθήματος, για να στρώσει με αυτά το ταξίδι του νόστου. Είναι αλήθεια, πως το τελευταίο μέρος του φιλμ, δίπλα από τη συγκίνηση την οποία προσφέρει, καταφέρνει να αποδώσει, σε μεγάλο βαθμό, τα ελλείματα των ηρώων, τα οποία γέννησε η πολυετής περιπλάνηση. Η Ντάμπις κατασκευάζει γνωστές αντιθέσεις – η συντηρητική και η μαχητική αντιμετώπιση των «απέναντι», το δίκαιο που πνίγει και η συγκατοίκηση με το άδικο -, ώστε να κερδίσει τη συμπάθεια του θεατή και να περιγράψει ένα πολιτικό πρόβλημα από την ανθρώπινη πλευρά του. Η οικογένεια της αφήγησής της είναι αρχικά μεγαλοαστική, με παιδεία και άνεση ζωής, οι διάδοχες γενιές νιώθουν επάνω τους τη βία και η φυγή στον Καναδά έχει το βλέμμα της στραμμένο πίσω. Κάποτε αυτό το βλέμμα ποτίζεται με δάκρυα, αυξάνοντας τον δείκτη συγκίνησης του φιλμ.

Το παιχνίδι με τον χρόνο, το πάνε-έλα και το μπες-βγες παραμένουν οι κύριες σκηνοθετικές αρετές, παρέα με την ατμόσφαιρα και τον φωτισμό των διάφορων επεισοδίων. Διαθέτοντας αμερικανική κινηματογραφική παιδεία, η Ντάμπις ακολουθεί μια συνταγή όχι ιδιαιτέρως πρωτότυπη (μάλλον πολυμαγειρεμένη στο σινεμά), με στόχο την απόσπαση συγκίνησης από τους θεατές όλου του κόσμου, αλλά και τη γνωριμία τους με το «παλαιστινιακό», από μια άλλη οπτική γωνία. Όταν όμως αυτή η γωνία βασίζεται στην αξιοποίηση του συναισθήματος, είναι σίγουρο ότι γρήγορα ξεθυμαίνει. Οι εικόνες αυτής της μορφής, ουσιαστικά επιλέγουν μια μεθοδολογία- δάνειο από την κουλτούρα των «αντιπάλων» του παλαιστινιακού λαού, όχι μόνον συμβατικής, αλλά και συμβιβαστικής. Χώρια που με τίποτα δεν δικαιολογείται η διάρκεια του έργου, κοντά στις δύο και μισή ώρες. Αντίθετα, οι ήχοι από τη φετινή «Φωνή της Χιτζ Ρατζάμπ», ακόμη ηχούν μέσα μας.

Αξιολόγηση: **1/2

Τα απομεινάρια του Ολοκαυτώματος

Τίτλος ταινίας: «Χωρίς πατέρα» («Orphan»)

Σύνοψη: Στην Βουδαπέστη του 1957, λίγο μετά την εξέγερση, την οποία κατέπνιξαν τα σοβιετικά τανκ, εν μέσω πολιτικών αναταραχών, ο μικρός Αντόρ ψάχνει απεγνωσμένα τον χαμένο στο Ολοκαύτωμα πατέρα του. Τελικά, ο άνθρωπος που τους συστήνεται ως πατέρας δεν είναι ό,τι φανταζόταν

Σκηνοθεσία: Λάζλο Νέμες

Παίζουν: Μποϊντοργιάν Μπαραμπάς, Αντρέα Βάσκοβιτς, Γκρέγκορι Γκαντεμπός

Ειδικευμένος στις μικρές και στις μεγάλες περιπλανήσεις, ο Ούγγρος σκηνοθέτης, εβραϊκής καταγωγής, Λάζλο Νέμες, επιστρέφει σ’ έναν γνώριμο γι’ αυτόν χώρο, αυτόν της διαρκούς αναζήτησης. Μας τον σύστησε με τον αριστουργηματικό «Γιο του Σαούλ», πολυβραβευμένο -ακόμη και με Όσκαρ-, τον γνωρίσαμε και στην μετά πολλών επαίνων αποτυχία της «Δύσης του ήλιου» και τώρα επανέρχεται στο δοκιμασμένο μοντέλο, με το «Χωρίς πατέρα».

Γίνεται αμέσως ορατός ο κίνδυνος, αυτό το μοτίβο να αποτελέσει ένα είδος μανιέρας για τον σκηνοθέτη, κάτι που ως ένα σημείο συμβαίνει. Τούτη τη φορά, ο «αναζητητής» είναι ένα παιδί στον προθάλαμο της εφηβείας, που επιμόνως ψάχνει τον πατέρα του, ως επιζώντα του Ολοκαυτώματος, πλάθοντας μέσα του μια εξιδανικευμένη εικόνα. Η φαντασία απέχει παρασάγγας από την πραγματικότητα με την οποία έρχεται αντιμέτωπος. Κρίσιμο πάντα το ερώτημα του «πατέρα», σε όλες του τις μορφές αποτελεί προσδιοριστικό στοιχείο ταυτότητας, από τα πιο καίρια, σύμφωνα και με την ψυχανάλυση.

Το γνωρίζει ο Νέμες, απλώνει τη διάστασή του, από την πλέον γήινη, κυριολεκτική, μορφή του ως την ουράνια, κάτι που καταφέρνει με ιδιαίτερη τέχνη. Η αθώα παιδική ψυχή και ο χαμένος πατέρας έχουν αποτελέσει σταθερό δίδυμο έμπνευσης, για κάθε μορφής δημιουργία. Ο μικρός Αντόρ, θαυμαστά ερμηνευμένος ως ρόλος, από τον Μποϊντοργιάν Μπαραμπάς, απομονώνεται συχνά σ’ ένα ημιφωτισμένο υπόγειο και απευθύνει τον λόγο του στον πατέρα, ξεκινώντας την παράκλησή, με τη χαρακτηριστική προσφώνηση: «Αγαπητέ κύριε, αγαπητέ πατέρα…», αποδίδοντας έτσι ένα μεγάλο εύρος ερμηνειών στη μορφή του πατέρα.

Το φως που αγκαλιάζει το νεαρό πρωταγωνιστή, φτιαγμένο από τον φακό του γνωστού «μάστορα» Ματίας Έντερλι, παρακολουθεί με ανάλογη τέχνη, μένοντας αναποφάσιστο, ανάμεσα στο ζόφο και στη χαρά της νέας ζωής. Ο πρώτος πηγάζει από τα απομεινάρια του πολέμου, το Ολοκαύτωμα και την αποτυχημένη επανάσταση, ενώ η ηλικία του μικρού και η ελπίδα που τον συνοδεύει αποτελούν ένα ηλιόφωτο παράθυρο στο μέλλον. Ανάμεσα σε αυτούς τους κόσμους, η μητέρα κρατάει στα χέρια της την ισορροπία. Τρέφει τον γιο της με το όνειρο του ιδανικού πατέρα, ενώ του συστήνει την πραγματικότητα, στο πρόσωπο του αληθινού γονιού του. 

Ο Άντορ μεγαλώνει στο περιβάλλον μιας «θεατρικής παράστασης», όπως την κατασκευάζει η μητέρα του, αλλά και όπως διατρέχει το φιλμ στην πράξη. Ο πατέρας και το εκδοτήριο θεατρικών εισιτηρίων, ο θεατρώνης φίλος, η σχέση της μητέρας με τη σκηνή. Δίπλα σε αυτά, η ζωή προσφέρει τον δικό της ρεαλισμό: τον πόλεμο, τους νεκρούς, την αποτυχία της εξέγερσης, κόντρα στην πολιτική καταπίεση. Ο συσχετισμός και ο τελικός συμβιβασμός των δύο, ίσως να αποτελεί τον μόνο μηχανισμό ανακούφισης των ταλαιπωρημένων σαρκίων και των ταλαίπωρων ψυχών.

Ο τεχνίτης Λάζλο Νέμες δεν ξαφνιάζει με την επιλογή του θέματός του και την επεξεργασία του. Η κάμερα δεν κάνει τα μαγικά του «Γιου του Σαούλ», με την από πλάτης παρακολούθηση του πρωταγωνιστή, ξέρει όμως να παίρνει θέσεις και να μεταδίδει την αγωνία και τις ψυχικές ταλαντώσεις του Άντορ. Γνωρίζει τον τρόπο να συνεργάζεται με τους φωτισμούς του Έντερλι, να χαρτογραφεί ένα θαμπό μέλλον. Το τοπίο καθαρίζει, όταν η διαδικασία ενηλικίωσης, αποτελεί συγχρόνως το πρώτο βήμα προς τη συνειδητοποίηση. Εκεί, όμως, σκοντάφτει η ταινία, πέφτοντας θύμα της υψηλής, αλλά ανολοκλήρωτης, φιλοδοξίας να ισορροπήσει σ’ ένα δύσκολο εγχείρημα, ανάμεσα στις δύσκολες και πολλές νοηματοδοτήσεις.

Αξιολόγηση: **1/2

Διαβάστε επίσης:

Universal: Ο Ryan Gosling θα πρωταγωνιστήσει στη νέα ταινία των σκηνοθετών του Οσκαρικού «Everything Everywhere All at Once»

«The End of Oak Street»: Απόκοσμο μυστήριο και… δεινόσαυροι στο πρώτο trailer της ταινίας – Πρωταγωνιστούν οι Anne Hathaway και Ewan McGregor (photo/video)

«The Boys of Dungeon Lane»: Νέο άλμπουμ για τον Paul McCartney – Το πιο εσωστρεφές έργο στην καριέρα του (Video)

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.