Κυριάκος Αθανασιάδης
Η πιο όμορφη λέξη του κόσμου
Εικόνες: Μαρία Μανουρά
Εκδόσεις: Ελληνοεκδοτική
Σελ.: 144

Από τις πρώτες κιόλας σελίδες καταλαβαίνεις ότι πρόκειται για ένα βιβλίο που δεν αφηγείται την Ιστορία από απόσταση, αλλά σε τραβάει μέσα της. Σε βάζει να περπατήσεις στους δρόμους, να δεις, να ακούσεις, να αγχωθείς μαζί με τους ήρωες. Κι αυτό χωρίς να υψώνει τον τόνο ή να προσπαθεί να σε «διδάξει» κάτι. Αφήνει τα ίδια τα γεγονότα να αποκτήσουν βάρος και νόημα, με έναν τρόπο απλό, αλλά βαθιά ουσιαστικό.

Ο Αθανασιάδης ξέρει να μιλά στα παιδιά, όχι «προς» αυτά, αλλά μαζί τους. Κάπου έχει διατηρήσει άθικτη την παιδικότητα μέσα του, και ταυτόχρονα διαθέτει την ωριμότητα να τη μεταφράσει σε λόγο καθαρό και άμεσο. Γράφει σαν ενήλικας που θυμάται πώς είναι να ακούς τον κόσμο για πρώτη φορά – και αυτό κάνει όλη τη διαφορά.

Η αφήγηση ξετυλίγεται μέσα από τα μάτια ενός παιδιού που βρίσκεται στο Μεσολόγγι, σε μια στιγμή όπου η Ιστορία δεν έχει ακόμη παγιωθεί σε αφήγημα, αλλά συμβαίνει, καθημερινά, με σάρκα, φόβο και ανάγκη. Η επιλογή της παιδικής οπτικής αποδεικνύεται καθοριστική, καθώς απομακρύνει το κείμενο από τον διδακτισμό και το μεταφέρει σε μιαν εμπειρία άμεση, σχεδόν σωματική.

Στον πυρήνα του βιβλίου βρίσκεται ένα εξαιρετικό εύρημα: το τυπογραφείο που λειτουργεί ως κόμβος ιδεών, πληροφορίας και δράσης. Η διαδικασία της στοιχειοθεσίας, η επαφή με τα γράμματα, το μελάνι, τα δοκίμια, μετατρέπονται σε αφηγηματικό εργαλείο που γεφυρώνει τον κόσμο της Επανάστασης με έναν αναπάντεχα σύγχρονο προβληματισμό, που σχετίζεται με το πώς φτιάχνεται η αφήγηση, ποιος τη γράφει, ποιος τη διαδίδει.

Η γλώσσα είναι καθαρή, ρυθμική, με έντονη πλαστικότητα. Οι περιγραφές, είτε πρόκειται για το χάος του εργαστηρίου είτε για τις μικρές, ανθρώπινες στιγμές, έχουν μια σχεδόν κινηματογραφική ποιότητα, που υπηρετεί την ιστορία. Το ίδιο ισχύει και για την παράθεση των ιστορικών πληροφοριών, που είναι εμφανώς δουλεμένες, ώστε να ενσωματώνονται οργανικά στη δράση, χωρίς να σταματούν τη ροή.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι και η παρουσία των ιστορικών προσώπων. Ο Λόρδος Βύρων, ο Μαυροκορδάτος, ο Ιωάννης-Ιάκωβος Μάγερ, που εμφανίζονται σαν ζωντανές παρουσίες μέσα σε ένα περιβάλλον έντασης και αβεβαιότητας, δίχως το ιστορικό βάρος που αποκτούν πρόσωπα και γεγονότα όταν γίνονται παρελθόν.

Παράλληλα, το βιβλίο, δίχως να παραβλέπει τον ηρωισμό, αφήνει χώρο για τον φόβο, την αμφιβολία, τη μικρή ντροπή, την ανάγκη να αποδείξεις ότι αξίζεις να είσαι εκεί. Αυτή η εστίαση στο ανθρώπινο στοιχείο είναι που του δίνει βάθος και το διαφοροποιεί από πιο «καθαρές» αφηγήσεις του ίδιου ιστορικού πλαισίου.

Γενικότερα όλη η αφήγηση υπηρετεί μια πλοκή στην οποία έχει ληφθεί με θαυμαστό τρόπο η μέριμνα για το ότι το μυθιστόρημα απευθύνεται σε ένα μεταβατικό νεανικό κοινό, δηλαδή σε παιδιά που βρίσκονται ακριβώς στο κατώφλι της εφηβείας, λίγο πριν περάσουν στον κόσμο των «μεγάλων». Σε αυτήν τη φάση, η καθαρότητα της αφήγησης και η ένταση της δράσης λειτουργούν ευεργετικά και στην κατανόηση αλλά και στη δημιουργία μελλοντικών αναγνωστών. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Αθανασιάδης τιμήθηκε πρόσφατα με το Κρατικό Βραβείο Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου για το βιβλίο του «Ο παράξενος Αδάμ και το φεγγάρι». Το βλέμμα του προς τον νεανικό αναγνώστη έχει δοκιμαστεί και αναγνωριστεί, και στο παρόν μυθιστόρημα επιβεβαιώνεται με τον ίδιο φυσικό, αβίαστο τρόπο.

Το σημαντικότερο επίτευγμα του μυθιστορήματος είναι ότι καταφέρνει να κάνει την Ιστορία οικεία χωρίς να την απλοποιεί και να κρατήσει τον αναγνώστη σε εγρήγορση χωρίς να θυσιάζει το βάθος. Σε μιαν εποχή όπου η ιστορική αφήγηση συχνά παγιδεύεται ανάμεσα στην υπεραπλούστευση και την υπερφόρτωση, αυτό είναι πολύτιμο.

Η εικονογράφηση λειτουργεί υποστηρικτικά και ουσιαστικά. Με καθαρές γραμμές και έμφαση στην ατμόσφαιρα, συνοδεύει την αφήγηση χωρίς να τη βαραίνει, ενισχύοντας την αίσθηση της δράσης και της εγγύτητας με τα πρόσωπα.

Τελικά, αυτό που μένει μαζί με το Μεσολόγγι ως τόπο ή ως γεγονός, είναι η αίσθηση ότι η Ιστορία γράφεται από ανθρώπους που μαθαίνουν, κάνουν λάθη, δοκιμάζονται και συνεχίζουν. Κι αυτό είναι ίσως το πιο ουσιαστικό μάθημα που μπορεί να δώσει ένα βιβλίο σαν κι αυτό.

Διαβάστε επίσης:

Βιβλίο: Ένα graphic novel για τη γλώσσα, την ιστορία και τη μνήμη

Βιβλίο: Όταν ένας Ευρωπαίος συγγραφέας μίλησε για τη δημοκρατία στην Αθήνα της δικτατορίας

Βιβλίο: Μέση Ανατολή – Μνήμη και μαρτυρία

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.