Η εικόνα της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή επαναλαμβάνεται σχεδόν μηχανικά: βομβαρδισμοί, δηλώσεις, απειλές, διπλωματικά παζάρια που περισσότερο διαχειρίζονται τον χρόνο παρά δίνουν λύση. Όμως το πραγματικό κέντρο της σύγκρουσης δεν βρίσκεται ούτε στις πρωτεύουσες ούτε στα πεδία των επιχειρήσεων. Βρίσκεται στο Ορμούζ. Εκεί όπου συμπυκνώνεται η ουσία αυτού του πολέμου.

Από τα στενά του Ορμούζ διέρχεται περίπου το 20% του πετρελαίου που διακινείται παγκοσμίως. Είναι το πιο κρίσιμο ενεργειακό choke point στον πλανήτη, το στενό που «κρατά από τον λαιμό την παγκόσμια οικονομία». Κάθε μέρα, δεκάδες τάνκερ το διασχίζουν μεταφέροντας την ενεργειακή «αιμοδοσία» της Ευρώπης και της Ασίας, ενώ κάθε καθυστέρηση, κάθε απειλή ή ακόμη και κάθε φήμη για πιθανό κλείσιμό του αρκεί για να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις στις διεθνείς αγορές.

Αυτό σημαίνει ότι το Ορμούζ δεν είναι απλώς γεωγραφία. Είναι ισχύς. Και κάθε διαταραχή, ακόμη και περιορισμένη, μεταφράζεται άμεσα σε αύξηση τιμών, σε ανασφάλεια στις αγορές και σε πολιτική πίεση στις κυβερνήσεις. Το πετρέλαιο παύει να είναι απλώς εμπόρευμα και γίνεται εργαλείο επιβολής, διαπραγμάτευσης και γεωπολιτικής επιρροής.

Ο στρατηγικός διακόπτης

Στην καρδιά αυτής της διαδρομής βρίσκεται το νησί Χαργκ (Kharg), το βασικό εξαγωγικό λιμάνι του Ιράν. Από εκεί περνά το μεγαλύτερο μέρος των ιρανικών εξαγωγών αργού. Το Χαργκ δεν είναι απλώς υποδομή. Είναι στρατηγικός διακόπτης και όποιος μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία του δεν χρειάζεται να καταλάβει το Ιράν. Μπορεί να πλήξει την οικονομική του δυνατότητα και ταυτόχρονα να επηρεάσει τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου.

Δεν είναι τυχαίο ότι επανέρχεται διαρκώς στο τραπέζι – είτε ως πιθανός στόχος, είτε ως διαπραγματευτικό χαρτί, είτε ως σημείο πίεσης σε κάθε σενάριο κλιμάκωσης. Γιατί όποιος ελέγχει το νησί Χαργκ και τα στενά του Ορμούζ δεν ελέγχει μόνο μια χώρα. Επηρεάζει την παγκόσμια ροή ενέργειας.

Εδώ αποκαλύπτεται και η πραγματική φύση του πολέμου. Δεν πρόκειται για σύγκρουση με «επίδικο» εδάφη, ούτε για μια κλασική στρατιωτική αναμέτρηση με στόχο την επικράτηση στο πεδίο. Πρόκειται για μια σύγκρουση ελέγχου ροών.

Στον 20ό αιώνα οι πόλεμοι κρίνονταν από το ποιος κατείχε περιοχές. Στον 21ο κρίνονται από το ποιος ελέγχει δίκτυα, περάσματα και ενεργειακές αρτηρίες.

Διπλή γλώσσα

Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να διαβαστούν και οι κινήσεις της Ουάσιγκτον. Η διπλή γλώσσα – διαπραγματεύσεις από τη μία, ανοιχτή απειλή στρατιωτικών ενεργειών από την άλλη – δεν είναι αντίφαση. Είναι στρατηγική επιλογή.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν επιδιώκουν μια νέα, μακροχρόνια εμπλοκή τύπου Ιράκ. Δεν έχουν ανάγκη να καταλάβουν έδαφος. Αυτό που επιδιώκουν είναι να διατηρούν τη δυνατότητα παρέμβασης. Να μπορούν, όποτε χρειαστεί, να επηρεάζουν τη ροή του πετρελαίου και μέσω αυτής την παγκόσμια οικονομία. Με άλλα λόγια, να κρατούν το χέρι πάνω στον διακόπτη.

Το «παιχνίδι» της Τεχεράνης

Από την άλλη πλευρά, το Ιράν δεν είναι ένας παθητικός στόχος που απλώς δέχεται πιέσεις. Είναι ένας παίκτης με συγκεκριμένα πλεονεκτήματα, που του επιτρέπουν όχι μόνο να αντέχει αλλά και να κινείται μέσα στο περιβάλλον της σύγκρουσης.

Το βασικότερο από αυτά είναι η ιδιότητά του ως πετρελαιοπαραγωγού χώρας. Η δυνατότητα παραγωγής και εξαγωγής ενέργειας του δίνει βαθμό αυτονομίας που δεν έχουν άλλα κράτη της περιοχής.

Το Ιράν δεν ενσωματώθηκε ποτέ πλήρως στο δυτικό σύστημα. Δεν εξελίχθηκε σε εξάρτημα της αμερικανικής στρατηγικής, όπως συνέβη με άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής. Αυτή η απόσταση, που για δεκαετίες παρουσιαζόταν ως αδυναμία, λειτουργεί σήμερα ως πλεονέκτημα. Του επιτρέπει να διατηρεί ανεξαρτησία κινήσεων και να μην εξαρτάται απόλυτα από δυτικές δομές και αποφάσεις.

Οι κυρώσεις σε βάρος του Ιράν είναι βαριές και διαχρονικές. Η οικονομία της χώρας έχει πιεστεί έντονα. Ωστόσο, δεν έχει καταρρεύσει. Και δεν έχει καταρρεύσει επειδή διαθέτει αυτό που εξακολουθεί να κινεί τον κόσμο: το πετρέλαιο. Σε περιόδους κρίσης το πετρέλαιο δεν είναι απλώς προϊόν. Μετατρέπεται σε γεωπολιτικό εργαλείο.

Ευκαιρία για κέρδη

Εδώ εμφανίζεται και το κρίσιμο παράδοξο της σύγκρουσης. Ο πόλεμος δεν είναι μόνο κόστος για την Τεχεράνη. Είναι ταυτόχρονα και πεδίο ευκαιρίας. Η ένταση ανεβάζει τις τιμές τον υδρογονανθράκων. Και όταν ανεβαίνουν οι τιμές, αυξάνεται η αξία του πετρελαίου. Το Ιράν, παρά τους περιορισμούς και τις κυρώσεις, βρίσκει εναλλακτικές διαδρομές εξαγωγής, διοχετεύει ποσότητες μέσω τρίτων και αποκομίζει οφέλη από τη διεθνή αστάθεια.

Με άλλα λόγια, είναι από τις χώρες που, σε αυτό το περιβάλλον, μπορούν να κερδίζουν. Όχι απαραίτητα με τον τρόπο μιας κλασικής νίκης, αλλά μέσω της ίδιας της έντασης. Όσο η αγορά παραμένει νευρική και οι τιμές κινούνται ανοδικά, το πετρέλαιο λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ισχύος.

Αυτό εξηγεί και γιατί οι εχθροπραξίες δεν οδηγούνται σε ένα σαφές τέλος. Δεν έχουμε μια σύγκρουση που εξελίσσεται προς μια καθαρή κατάληξη, με νικητή και ηττημένο. Έχουμε ένα σύστημα σύγκρουσης που συντηρείται επειδή εξυπηρετεί συμφέροντα και ισορροπίες.

Οι μεγάλες δυνάμεις δεν επιδιώκουν να τελειώσουν τον πόλεμο – επιδιώκουν να τον ελέγχουν. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν να διατηρούν την ικανότητα παρέμβασης στη ροή της ενέργειας και να κρατούν την παγκόσμια αγορά υπό την επιρροή τους. Η Κίνα ενδιαφέρεται πρωτίστως για τη σταθερή πρόσβαση σε φθηνή ενέργεια και αποφεύγει μια έκρηξη που θα διατάρασσε την ανάπτυξή της. Η Ρωσία επωφελείται από υψηλές τιμές και μια αγορά που απομακρύνεται από τη Δύση.

Η Ευρώπη, και ειδικά χώρες όπως η Γερμανία και η Γαλλία, κινούνται πιο προσεκτικά: θέλουν σταθερότητα, αλλά όχι με όρους που θα τις αποκλείουν από ενεργειακές και γεωπολιτικές ισορροπίες. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση λειτουργεί περισσότερο ως διαχειριστής συνεπειών παρά ως παράγοντας επίλυσης.

Και μέχρι το παγκόσμιο πολύ-πολικό σύστημα βρει την ισορροπία του η ένταση στο κρίσιμο πέρασμα των στενών του Ορμούζ δεν πρόκειται να εκτονωθεί. Θα ακολουθεί κύκλους: κλιμάκωση, προσωρινή αποκλιμάκωση, νέα ένταση. Μια επανάληψη χωρίς οριστική λύση. Χωρίς καθαρό τέλος.

Διαβάστε επίσης:

Η σιωπηλή γεωπολιτική νίκη της (κατά τα άλλα επιτιθεμένης) Μόσχας: Πώς η κρίση στο Ιράν αλλάζει το παιχνίδι ισχύος

Αδιανόητη επίθεση Τραμπ στον Μακρόν: Ακόμα αναρρώνει από τη μπουνιά που του έριξε η γυναίκα του (Video)

Τριάντα ημέρες χάους στη Μέση Ανατολή

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.