Τζέννυ Έρπενμπεκ
Παιχνίδι με τις λέξεις
Μετάφραση: Αλέξανδρος Κυπριώτης
Εκδόσεις: Καστανιώτη
Σελίδες: 160

Το μυθιστόρημα της Τζέννυ Έρπενμπεκ, «Παιχνίδι με τις λέξεις», αγγίζει μια φαινομενικά οικεία συνθήκη: μια ερωτική σχέση που αναπτύσσεται σε μια συγκεκριμένη ιστορική στιγμή. Πολύ γρήγορα όμως η αφήγηση μετακινείται. Η ιδιωτική ιστορία χάνει τον προφανή στόχο και μετατρέπεται σε πεδίο όπου συγκεντρώνονται δυνάμεις ευρύτερες, πιο αόρατες, πιο επίμονες.

Ο έρωτας αποκτά εδώ μια ιδιαίτερη πυκνότητα. Παύει από αυτόνομη εμπειρία να εντάσσεται σε ένα πλέγμα σχέσεων που τον υπερβαίνουν. Οι δύο ήρωες κινούνται μέσα σε μια ασύμμετρη ισορροπία, όπου η επιθυμία, η εξάρτηση, η επιβολή και η σιωπή συνυπάρχουν και μετασχηματίζονται. Η οικειότητα αποκτά βάρος· μετατρέπεται σε χώρο όπου καταγράφεται μια μορφή εξουσίας, λεπτή, επίμονη, διαβρωτική.

Η γραφή της Έρπενμπεκ οργανώνεται με πειθαρχία και εσωτερικό ρυθμό. Η αφήγηση προχωρά μέσα από θραύσματα, επαναλήψεις, επιστροφές που δημιουργούν μιαν αίσθηση χρονικής αστάθειας. Το παρόν διαχέεται, το παρελθόν εισβάλλει, η μνήμη λειτουργεί ως ενεργό πεδίο που αναδιαμορφώνει συνεχώς την εμπειρία. Ο χρόνος γίνεται πιο υλικός σαν κάτι που αγγίζει, που επιμένει, που αφήνει ίχνη.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ιστορία της Ανατολικής Γερμανίας εγγράφεται οργανικά μέσα στο σώμα του κειμένου. Διαπερνά τις ζωές των ηρώων, επηρεάζει τις κινήσεις τους, διαμορφώνει τις επιλογές και τις σιωπές τους. Η πολιτική εμπειρία αποκτά μια σχεδόν σωματική διάσταση, σαν να περνά μέσα από τη σχέση και να την ανασυνθέτει.

Η σχέση ανάμεσα στους δύο πρωταγωνιστές γίνεται έτσι ένας μικρόκοσμος όπου αντανακλάται μια ολόκληρη εποχή. Οι εντάσεις της ιστορίας, η φθορά ενός καθεστώτος, η αίσθηση ενός τέλους που πλησιάζει, όλα αυτά εγγράφονται μέσα στη δυναμική τους. Η αγάπη, η προσκόλληση, η φθορά αποκτούν βάθος ιστορικό, χωρίς να χάνουν την προσωπική τους ένταση.

Η Έρπενμπεκ επιλέγει μια στάση αυστηρή. Η αφήγηση διατηρεί απόσταση, αποφεύγει την εξήγηση, αποσύρεται από κάθε διάθεση δικαίωσης των προσώπων. Οι ήρωες παρουσιάζονται μέσα από τις πράξεις, τις σιωπές, τις επαναλήψεις τους. Η κατανόηση προχωρά μέσα από την παρατήρηση και τη συσσώρευση εμπειρίας. Η ένταση γεννιέται από αυτό το αργό ξεδίπλωμα.

Αυτή η επιλογή δίνει στο βιβλίο μια ιδιαίτερη καθαρότητα. Ταυτόχρονα δημιουργεί μια ελεγχόμενη απόσταση. Η συγκίνηση διαμορφώνεται σταδιακά, μέσα από την παραμονή στο κείμενο, μέσα από την αποδοχή της δυσκολίας που θέτει. Η ανάγνωση αποκτά χαρακτήρα εμπλοκής που απαιτεί χρόνο και συγκέντρωση.

Στο βάθος, το μυθιστόρημα λειτουργεί ως στοχασμός πάνω στη σχέση ανάμεσα στον χρόνο και την εμπειρία. Η ιστορία δεν παρουσιάζεται ως αλληλουχία γεγονότων, αλλά ως δύναμη που εγκαθίσταται μέσα στους ανθρώπους και μεταβάλλει τις σχέσεις τους. Ο έρωτας, η μνήμη, η φθορά αποκτούν κοινό πεδίο.

Το αποτέλεσμα είναι ένα έργο που υπερβαίνει τα όρια της ερωτικής αφήγησης και της ιστορικής αναπαράστασης. Η Έρπενμπεκ συγκροτεί ένα κείμενο όπου η προσωπική εμπειρία και η συλλογική ιστορία συνυπάρχουν σε διαρκή φόρτιση.

Διαβάστε επίσης:

Βιβλίο: Νυχτερινές προσευχές στην εξορία

Βιβλίο: Μια πατρίδα που δεν φαίνεται

Βιβλίο: Μια περιπέτεια στο πολιορκημένο Μεσολόγγι

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.