Καθώς ο πόλεμος στο Ιράν συνεχίζεται, οι επιπτώσεις του ξεπερνούν κατά πολύ τα γεωπολιτικά σύνορα της Μέσης Ανατολής. Από την ενέργεια και τις εφοδιαστικές αλυσίδες μέχρι τις χρηματοπιστωτικές αγορές και – ίσως πιο απροσδόκητα… – την τεχνητή νοημοσύνη (AI), η σύγκρουση φαίνεται να λειτουργεί ως καταλύτης μιας ευρύτερης παγκόσμιας αναταραχής.

Σύμφωνα με το περιοδικό «Time», η AI δεν είναι πλέον ένας περιφερειακός τομέας της οικονομίας, αλλά βασικός πυλώνας ανάπτυξης, ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Federal Reserve Bank of St. Louis εκτιμά ότι σχεδόν το 39% της αύξησης του ΑΕΠ των ΗΠΑ στα τρία πρώτα τρίμηνα του προηγούμενου έτους συνδέεται άμεσα ή έμμεσα με επενδύσεις σε data centers και υποδομές τεχνητής νοημοσύνης. Ο πόλεμος στο Ιράν, ωστόσο, απειλεί να διαταράξει αυτή τη δυναμική.

Ενέργεια: ο αόρατος «αιμοδότης» της AI

Η τεχνητή νοημοσύνη είναι από τις πιο ενεργοβόρες τεχνολογίες της σύγχρονης εποχής. Τα data centers που εκπαιδεύουν μοντέλα όπως το ChatGPT λειτουργούν σε μεγάλο βαθμό με φυσικό αέριο. Και εδώ ακριβώς εντοπίζεται η πρώτη μεγάλη αλυσίδα επιπτώσεων.

Σύμφωνα με αναλύσεις που επικαλείται το «Time», οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές στον Περσικό Κόλπο έχουν ήδη αρχίσει να επηρεάζουν την παγκόσμια αγορά φυσικού αερίου. Οι τιμές στην Ευρώπη εκτινάχθηκαν έως και 30% μέσα σε μία ημέρα, γεγονός που δείχνει πόσο ευάλωτο είναι το σύστημα.

Ο επενδυτής και ερευνητής του MIT Πολ Κεντρόσκι προειδοποιεί ότι οι συνέπειες είναι «απρόβλεπτες», καθώς το ενεργειακό και πληροφοριακό δίκτυο είναι βαθιά διασυνδεδεμένο. Όπως επισημαίνει, ακόμη κι αν οι ΗΠΑ είναι σχετικά προστατευμένες λόγω της εγχώριας παραγωγής φυσικού αερίου, η παγκόσμια πίεση μπορεί να οδηγήσει σε ένα «μπλοκάρισμα» της ζήτησης και της προσφοράς.

Η εύθραυστη αλυσίδα των chips

Αν η ενέργεια είναι το καύσιμο της AI, τότε οι ημιαγωγοί chips είναι ο εγκέφαλός της. Και εδώ η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη.

Σύμφωνα με τους «Financial Times», η παγκόσμια αλυσίδα παραγωγής chips εξαρτάται σε κρίσιμο βαθμό από τη Μέση Ανατολή όχι μόνο σε ό,τι αφορά την ενέργεια, αλλά και για βασικές πρώτες ύλες.

Η Samsung Electronics και η SK Hynix παράγουν περίπου το 80% της μνήμης υψηλού εύρους ζώνης (high-bandwidth memory), δηλαδή μνήμης που επιτρέπει την ταχύτατη μεταφορά μεγάλων όγκων δεδομένων, ενώ η TSMC κατασκευάζει το 90% των προηγμένων chips παγκοσμίως. Όλες αυτές οι εταιρείες εξαρτώνται ενεργειακά από εισαγωγές που περνούν από τα Στενά του Ορμούζ.

Η σημασία του περάσματος αυτού είναι τεράστια: περίπου το 20% της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου και LNG διέρχεται από εκεί. Ο αναλυτής Μάρκο Πάπικ προειδοποιεί ότι αν το πέρασμα παραμείνει κλειστό για πάνω από έναν μήνα, «η παγκόσμια οικονομία θα εισέλθει σε ύφεση».

Η εξάρτηση αυτή δεν είναι απλώς τεχνική, αλλά βαθιά γεωπολιτική. Σύμφωνα με τους «Financial Times», η παραγωγή ενός και μόνο προηγμένου chip μπορεί να απαιτεί τη διέλευση υλικών και εξαρτημάτων από περισσότερες από 70 διαφορετικές χώρες πριν φτάσει στον τελικό καταναλωτή. Αυτό σημαίνει ότι κάθε διαταραχή, είτε πρόκειται για ενεργειακό σοκ είτε για κλείσιμο θαλάσσιων οδών, έχει τη δυνατότητα να μπλοκάρει ολόκληρη την αλυσίδα. Η σημερινή κρίση, λοιπόν, λειτουργεί ως ένα σημαντικό τεστ για την παγκοσμιοποίηση της τεχνολογίας.

Ήλιο, θείο και… logistics

Η κρίση δεν σταματά στην ενέργεια. Από το Κατάρ προέρχεται το ένα τρίτο της παγκόσμιας παραγωγής ηλίου, στοιχείου απαραίτητου για την ψύξη και την κατασκευή chips. Επιπλέον το θείο είναι κρίσιμο για την επεξεργασία ημιαγωγών και μεταφέρεται σε μεγάλο βαθμό μέσω της ίδιας περιοχής.

Το αποτέλεσμα είναι μια αλυσίδα εξαρτήσεων που θυμίζει ντόμινο. Ακόμη και οι μεταφορές επηρεάζονται: σύμφωνα με άρθρο των «F.T.», η αεροπορική μεταφορά wafers, με την Cathay Pacific να διαχειρίζεται περίπου το 30% της αγοράς, έχει ήδη διαταραχθεί.

Ακόμη και αν οι βασικές πρώτες ύλες παραμείνουν διαθέσιμες βραχυπρόθεσμα, τα αποθέματα δεν αποτελούν μακροπρόθεσμη λύση. Σύμφωνα με αναλυτές, χώρες όπως η Ταϊβάν διατηρούν αποθέματα LNG μόλις λίγων ημερών, ενώ οι κατασκευαστές chips έχουν απόθεμα ηλίου για μερικούς μήνες. Η εύθραυστη αυτή ισορροπία σημαίνει ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε να οδηγήσει όχι απλώς σε αύξηση τιμών, αλλά σε πραγματικές ελλείψεις παραγωγής.

Data centers υπό πίεση

Τα data centers, που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της AI, βρίσκονται πλέον υπό διπλή πίεση: ενεργειακή και γεωπολιτική. Στη Μέση Ανατολή έχουν γίνει άμεσος στόχος επιθέσεων. Παράλληλα, χώρες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που φιλοδοξούσαν να εξελιχθούν σε κόμβους data centers, αναγκάζονται να επανεξετάσουν τα σχέδιά τους.

Ο Φένγκτσι Γιου, καθηγητής του Πανεπιστημίου Κορνέλ, σημειώνει ότι ακόμη και πριν από τον πόλεμο υπήρχαν προκλήσεις κυρίως λόγω της υψηλής κατανάλωσης νερού. Τώρα η βασική τους ανταγωνιστική δύναμη, δηλαδή η φθηνή ενέργεια, δεν θεωρείται πλέον δεδομένη.

Παράλληλα, η γεωπολιτική αστάθεια επηρεάζει και τις στρατηγικές τοποθέτησης υποδομών. Σύμφωνα με το Bloomberg, μεγάλα επενδυτικά funds εξετάζουν πλέον τη μεταφορά έργων από τη Μέση Ανατολή σε πιο «ασφαλείς» περιοχές, όπως η Βόρεια Αμερική και η Βόρεια Ευρώπη. Ωστόσο αυτή η μετατόπιση δημιουργεί νέα προβλήματα: οι αγορές αυτές ήδη αντιμετωπίζουν περιορισμούς σε ενέργεια και γη, γεγονός που μπορεί να επιβαρύνει τα σημεία συμφόρησης αντί να τα αποσυμφορήσει.

Χρηματοπιστωτικοί κραδασμοί και πληθωρισμός

Η επίδραση του πολέμου επεκτείνεται και στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Η ανάπτυξη των data centers έχει χρηματοδοτηθεί σε μεγάλο βαθμό από private credit funds, τα οποία ήδη πιέζονται. Ο Κεντρόσκι επισημαίνει ότι η φυγή επενδυτών προς ασφαλέστερα αποκτήματα μειώνει τα διαθέσιμα κεφάλαια για επενδύσεις σε AI. Πρόκειται για μια «μακρά αλυσίδα γεγονότων» που μπορεί να καταλήξει σε επιβράδυνση ολόκληρου του κλάδου.

Παράλληλα, η αύξηση των τιμών πετρελαίου ενισχύει τον πληθωρισμό. Αν οι κεντρικές τράπεζες αντιδράσουν με αύξηση επιτοκίων, τότε οι εταιρείες πιθανόν να περιορίσουν τις επενδύσεις τους σε μεγάλα έργα όπως τα data centers.

Ο συγγραφέας Ρίτσαρντ Μπούκσταμπερ, σε άρθρο του στους «New York Times», προειδοποιεί ότι η υπερσυγκέντρωση της αγοράς σε μετοχές AI είναι «επικίνδυνη», καθώς ένα σοκ μπορεί να διαχυθεί σε ολόκληρο το χρηματιστήριο.

Ιστορικά, τέτοιου είδους αλυσιδωτές αντιδράσεις δεν είναι πρωτοφανείς. Είναι σημαντικό να επισημάνουμε πως η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 προκάλεσε μια παρόμοια σύσφιξη της νομισματικής πολιτικής, η οποία οδήγησε σε κατάρρευση της αγοράς κρυπτονομισμάτων και σημαντική μείωση των επενδύσεων σε τεχνολογία. Το ενδεχόμενο επανάληψης ενός τέτοιου κύκλου σήμερα, με επίκεντρο την AI, αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους φόβους των επενδυτών.

Η νέα εποχή του πολέμου

Πέρα από την οικονομία, ο πόλεμος στο Ιράν αποκαλύπτει και μια νέα πραγματικότητα: τη χρήση της AI στη στρατιωτική στρατηγική.

Σύμφωνα με τον «Guardian», εργαλεία όπως το μοντέλο Κλοντ της Anthropic χρησιμοποιήθηκαν για τον σχεδιασμό επιθέσεων, μειώνοντας δραματικά τον χρόνο λήψης αποφάσεων, αυτό που οι ειδικοί αποκαλούν «decision compression».

Ο ερευνητής Γκρεγκ Τζόουνς εξηγεί ότι πλέον οι στρατιωτικές επιχειρήσεις μπορούν να εκτελούνται «πιο γρήγορα από την ανθρώπινη σκέψη». Σε συνεργασία με την Palantir και το Πεντάγωνο, τα συστήματα αυτά αναλύουν δεδομένα, επιλέγουν στόχους και προτείνουν χτυπήματα μέσα σε δευτερόλεπτα.

Ο καθηγητής Ντέιβιντ Λέσλι προειδοποιεί ότι αυτό οδηγεί σε «γνωστική αποφόρτιση» (cognitive off-loading), όπου οι άνθρωποι απλώς επικυρώνουν αποφάσεις που έχουν ήδη ληφθεί από μηχανές.

Ανθεκτικότητα ή υπερβολικός φόβος;

Παρά τους κινδύνους, υπάρχουν και πιο αισιόδοξες φωνές. Ο κλάδος της AI συνεχίζει να αναπτύσσεται, με εταιρείες όπως η Anthropic να διπλασιάζουν τα έσοδά τους. Σύμφωνα με το Bloomberg, ο πόλεμος έχει αυξήσει τη χρήση AI από traders που προσπαθούν να αναλύσουν τις επιπτώσεις στις αγορές. Αυτό δείχνει ότι η ζήτηση όχι μόνο δεν μειώνεται, αλλά ενισχύεται.

Ο Φένγκτσι Γιου εκτιμά ότι η κρίση μπορεί να λειτουργήσει ως επιταχυντής για τη μετάβαση σε καθαρή ενέργεια και πιο αποδοτικές τεχνολογίες. «Οι εταιρείες θα γίνουν πιο επιλεκτικές, αλλά όχι λιγότερο δεσμευμένες» σημειώνει.

Την ίδια στιγμή, ο πόλεμος λειτουργεί και ως επιταχυντής μιας νέας τεχνολογικής πραγματικότητας, όπου η AI δεν είναι απλώς εργαλείο ανάπτυξης, αλλά και εργαλείο ισχύος. Όπως σημειώνουν ειδικοί στον «Guardian», η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης σε στρατιωτικά συστήματα δεν αλλάζει μόνο τον τρόπο διεξαγωγής των πολέμων, αλλά και τις ισορροπίες ισχύος μεταξύ κρατών. Σε αυτό το πλαίσιο η τεχνολογική υπεροχή μετατρέπεται σε γεωπολιτικό όπλο.

Παγκόσμιες τεχνολογικές συνέπειες

Ο πόλεμος στο Ιράν έχει αποκαλύψει το πόσο βαθιά διασυνδεδεμένος είναι ο σύγχρονος κόσμος από την ενέργεια και τα logistics μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη και τις χρηματοπιστωτικές αγορές.

Η AI, που μέχρι πρόσφατα παρουσιαζόταν ως η ατμομηχανή της νέας οικονομίας, αποδεικνύεται ταυτόχρονα ισχυρή και ευάλωτη. Ισχυρή επειδή συνεχίζει να αναπτύσσεται ακόμη και σε συνθήκες κρίσης. Ευάλωτη επειδή εξαρτάται από ένα πολύπλοκο δίκτυο πόρων και υποδομών που μπορεί να διαταραχθεί ανά πάσα στιγμή.

Το βασικό ερώτημα, όπως το θέτει έμμεσα ο Κεντρόσκι, δεν είναι αν θα υπάρξουν επιπτώσεις, αλλά πόσο βαθιές και πόσο διαρκείς θα είναι. Και ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι, σε έναν κόσμο όπου η AI επιταχύνει τα πάντα, οι κρίσεις διαδίδονται πλέον με την ίδια ταχύτητα…

Διαβάστε επίσης:

Άγνωστη η κατάσταση των πυρηνικών του Ιράν

Οι αόρατοι κραδασμοί μιας σύγκρουσης – Μέρος δεύτερο

Οι αόρατοι κραδασμοί μιας σύγκρουσης – Μέρος πρώτο

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.