Το Ιράν διαθέτει έναν αριθμό πυρηνικών εγκαταστάσεων, οι οποίες εξυπηρετούν διαφορετικά στάδια του πυρηνικού του προγράμματος. Για περισσότερες από δύο δεκαετίες, η διεθνής κοινότητα εκφράζει τις ανησυχίες της για τη διπλή χρήση αυτών των εγκαταστάσεων, καθότι μπορούν να χρησιμοποιηθούνείτε σε πυρηνικούς αντιδραστήρες για ειρηνικούς σκοπούς είτε για την κατασκευή πυρηνικών όπλων.

Από τις αποκαλύψεις στις διεθνείς ανησυχίες

Από το 2002 διατυπώνονται έντονοι προβληματισμοί από τη διεθνή κοινότητα, λόγω των αποκαλύψεων για μυστικές εγκαταστάσεις στη Νατάνζ και στο Αράκ.

● Τη χρονική περίοδο 2003 – 2006 ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (International Atomic Energy Agency – ΙΑΕΑ) πραγματοποίησε τις πρώτες εντατικές επιθεωρήσεις και δημοσίευσε σχετικές εκθέσεις που ήγειραν ερωτήματα για πιθανή στρατιωτική διάσταση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.

● Από το 2006 έως το 2015 το θέμα απασχόλησε το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, το οποίο προχώρησε στην επιβολή κυρώσεων κατά του Ιράν. Προκειμένου να περιοριστεί το πυρηνικό του πρόγραμμα, το 2015 υπογράφεται η συμφωνία «Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης» (Joint Comprehensive Plan of Action – JCPOA).

● Μετά το 2018, οι ανησυχίες εντείνονται, όταν οι ΗΠΑ αποχωρούν από τη συμφωνία JCPOA και το Ιράν αρχίζει ξανά τον εμπλουτισμό ουρανίου σε υψηλότερα επίπεδα. Μάλιστα, η ΙΑΕΑ ανέφερε την ύπαρξη περίπου 440 κιλών υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου (έως 60%), το οποίο σε μικρό χρονικό διάστημα μπορεί να εμπλουτιστεί περαιτέρω, προκειμένου να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή 10 έως 11 πυρηνικών όπλων.

Αβεβαιότητα για το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν

Μεταξύ 12 και 24 Ιουνίου 2025 το Ισραήλ, επικαλούμενο αυτές τις πληροφορίες, διεξήγαγε την αεροπορική επιθετική επιχείρηση «Βρυχώμενος Λέων», με στόχο την εξουδετέρωση της ιρανικής πυρηνικής απειλής. Ενώ στις 21 Ιουνίου (ένατη ημέρα του πολέμου Ισραήλ – Ιράν) οι ΗΠΑ ενεπλάκησαν άμεσα στοχοποιώντας τρεις κρίσιμες ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις.

Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της επιχείρησης «Σφυρί του Μεσονυκτίου», βομβαρδιστικά αεροσκάφη stealth B-2 Spirit έριξαν 14 βόμβες GBU-57/B των 30.000 λιβρών στις πυρηνικές υποδομές Φορντό και Νατάνζ, καθώς και 24 βλήματα cruise Tomahawk από αμερικανικό υποβρύχιο στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ισφαχάν.

Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και σήμερα παραμένει αδιευκρίνιστη η κατάσταση των κρίσιμων ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων. Μετά τους βομβαρδισμούς του Ιουνίου, η Τεχεράνη απαγόρευσε την πρόσβαση των επιθεωρητών της ΙΑΕΑ στις πυρηνικές εγκαταστάσεις.

Επομένως ουδείς γνωρίζει αν οι Ιρανοί μπορούν να συνεχίσουν το πυρηνικό τους πρόγραμμα και να προχωρήσουν στην κατασκευή πυρηνικών όπλων. Επιπρόσθετα, η πληροφορία ότι το Ιράν ίσως να έχει μεταφέρει τα 440 κιλά υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου σε άγνωστες ασφαλείς υπόγειες εγκαταστάσεις προβληματίζει ακόμη και σήμερα τον Νετανιάχου.

Επισημαίνεται ότι ένας αριθμός ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων βομβαρδίστηκαν και κατά τη διάρκεια των τρεχουσών επιθετικών αεροπορικών επιχειρήσεων «Epic Fury» και «Roaring Lion». Ωστόσο, παραμένει άγνωστο αν έχουν καταστραφεί οι κρίσιμες πυρηνικές εγκαταστάσεις και αν έχει εξουδετερωθεί – και για πόσο χρονικό διάστημα – η ιρανική πυρηνική απειλή.

Ενδιαφέρουσα έκθεση της «Wall Street Journal»

Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της «Wall Street Journal» (WSJ), το Ιράν έχει διατηρήσει βασικά στοιχεία του πυρηνικού του προγράμματος, παρά τους συνεχείς αμερικανοϊσραηλινούς βομβαρδισμούς, εδώ και πέντε εβδομάδες.

Ενδεχομένως θα μπορούσε να συνεχίσει το πρόγραμμα για την κατασκευή πυρηνικού όπλου, καθότι, όπως υποστηρίζει η «WSJ», η Τεχεράνη εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικό απόθεμα εξαιρετικά εμπλουτισμένου ουρανίου, μαζί με κρίσιμες δυνατότητες εμπλουτισμού.

Προφανώς, ως «σημαντικό απόθεμα» εννοεί την ποσότητα του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου και ως «κρίσιμες δυνατότητες εμπλουτισμού» τους φυγοκεντρητές που διαθέτουν οι Ιρανοί για να εμπλουτίσουν το ουράνιο.

Δυτικοί αξιωματούχοι, που αναφέρονται στην έκθεση, εκτιμούν ότι το Ιράν διαθέτει σχεδόν 440 κιλά ουρανίου κοντά σε επίπεδο κατάλληλο για πυρηνικά όπλα. Μάλιστα, αν εμπλουτιστεί περαιτέρω, θα μπορούσε να επαρκεί για την κατασκευή πολλών πυρηνικών όπλων. Μεγάλο μέρος αυτού του αποθέματος πιστεύεται ότι είναι αποθηκευμένο σε βαριά οχυρωμένες υπόγειες σήραγγες, ιδιαίτερα κοντά στην κεντρική πόλη Ισφαχάν, προστατευμένο από αεροπορικές επιθέσεις.

Παρά τα επανειλημμένα πλήγματα σε εγκαταστάσεις όπως η Νατάνζ και το Φορντό, τόσο στους πρόσφατους βομβαρδισμούς (2026) όσο και στην εκστρατεία του Ιουνίου 2025, οι φυγοκεντρητές του Ιράν που χρησιμοποιούνται για τον εμπλουτισμό ουρανίου θεωρείται ότι έχουν σε μεγάλο βαθμό διασωθεί είτε ως άθικτοι είτε ως επισκευάσιμοι.

Επιπρόσθετα εκτιμήσεις υπηρεσιών πληροφοριών δείχνουν ότι τμήματα του προγράμματος έχουν διασκορπιστεί ή κρυφτεί σε οχυρωμένες εγκαταστάσεις, δυσκολεύοντας τις προσπάθειες πλήρους εξάρθρωσής του.

Βασική διαφωνία στο Ισλαμαμπάντ το πυρηνικό πρόγραμμα

Όπως τονίζει το καταριανής ιδιοκτησίας διαδικτυακό μέσο The New Arab, παρά τους ισχυρισμούς Τραμπ, τα μέχρι στιγμής στοιχεία υπογραμμίζουν την περιορισμένη αποτελεσματικότητα του αμερικανοϊσραηλινού πολέμου κατά του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, το οποίο παραμένει η βασική ανησυχία της Ουάσιγκτον.

Αυτό επιβεβαιώνεται και από τον Αμερικανό αντιπρόεδρο Τζ. Ντ. Βανς, ο οποίος, μετά τις αποτυχημένες αμερικανοϊρανικές διαπραγματεύσεις, δήλωσε ότι «η βασική διαφωνία στις συνομιλίες του Ισλαμαμπάντ αφορούσε τα πυρηνικά όπλα».

Μιλώντας σε δημοσιογράφους έπειτα από 21 ώρες διαπραγματεύσεων στην πρωτεύουσα του Πακιστάν, ο Βανς δήλωσε μεταξύ άλλων: «Είναι αλήθεια ότι χρειαζόμαστε μια σταθερή δέσμευση πως δεν θα επιδιώξουν πυρηνικό όπλο και δεν θα αναζητήσουν τα μέσα που θα τους επιτρέψουν να το κατασκευάσουν γρήγορα».

Αν και το Ιράν δεν εμπλουτίζει επί του παρόντος ουράνιο, εντούτοις, σύμφωνα με διεθνείς εκτιμήσεις, το υπάρχον απόθεμά του παραμένει άθικτο και υπό παρακολούθηση. Επιπρόσθετα ειδικοί υποστηρίζουν ότι η διατήρηση τόσο του σχάσιμου υλικού όσο και των υποδομών εμπλουτισμού δίνει στην Τεχεράνη τη δυνατότητα να κινηθεί προς την κατασκευή πυρηνικού όπλου σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα.

Παρ’ όλα αυτά, οι Ιρανοί αξιωματούχοι συνεχίζουν να επιμένουν στο δικαίωμά τους να διατηρούν ένα πολιτικό πυρηνικό πρόγραμμα, συμπεριλαμβανομένου του εμπλουτισμού ουρανίου, ενώ επανειλημμένα έχουν αρνηθεί ότι επιδιώκουν να αποκτήσουν πυρηνικά όπλα. Αυτή η επιμονή έχει προκαλέσει συζήτηση στην Ουάσιγκτον για πιθανά επόμενα βήματα, συμπεριλαμβανομένης της κατάσχεσης ή της εξουδετέρωσης των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου με στρατιωτικά μέσα.

Η άλυτη εξίσωση και ο κίνδυνος κλιμάκωσης

Παρά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, τις διπλωματικές πιέσεις και τις επανειλημμένες διεθνείς επιθεωρήσεις, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν εξακολουθεί να προκαλεί έντονη αβεβαιότητα στη διεθνή σκηνή.

Η έλλειψη πλήρους πρόσβασης των επιθεωρητών της ΙΑΕΑ και οι αντικρουόμενες εκτιμήσεις για την τύχη των ιρανικών αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου και την πραγματική κατάσταση των κρίσιμων πυρηνικών εγκαταστάσεων διατηρούν το μείζον ερώτημα αναπάντητο: «Εξουδετερώθηκε ή όχι η ιρανική πυρηνική απειλή;».

Το αν η επόμενη χρονική περίοδος θα οδηγήσει σε αποκλιμάκωση μέσω διαπραγματεύσεων ή σε περαιτέρω ένταση παραμένει ένα από τα κρισιμότερα ερωτήματα του διεθνούς περιβάλλοντος ασφαλείας.

Σε περίπτωση που ναυαγήσουν οριστικά οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ιρανών και Αμερικανών, τότε εκτιμάται ότι η στοχοποίηση των κρίσιμων ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων θα συνιστά προτεραιότητα για τις αμερικανικές και ισραηλινές αεροπορικές δυνάμεις.

* Πηγή: Wisconsin Project on Nuclear Arms Control

* O Βασίλης Γιαννακόπουλος είναι ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής (geostrategical@yahoo.gr)

Διαβάστε επίσης

Μέση Ανατολή: «Γόρδιος δεσμός» παραμένει το Ορμούζ – Ο Τραμπ υπανίσσεται συμφωνία, αλλά στέλνει κι άλλα στρατεύματα

Νέα ένοπλη επίθεση σε σχολείο στην Τουρκία – Αναφορές για 4 νεκρούς και τουλάχιστον τραυματίες (video)

Ο Τραμπ απειλεί να εγκαταλείψει την εμπορική συμφωνία με την Βρετανία:

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.