Υπάρχουν φορές στην ιστορία όπου οι μεγαλύτερες οικονομικές κρίσεις δεν ξεκινούν από τις αγορές,
τις τράπεζες ή τις επιχειρήσεις, αλλά από τους χάρτες. Κάτι αντίστοιχο φαίνεται να διαμορφώνεται
σήμερα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, καθώς η Άγκυρα προετοιμάζεται να δώσει θεσμική
υπόσταση στο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan), μετατρέποντας μια γεωπολιτική θεωρία
σε κρατική πολιτική με νομικό αποτύπωμα.

Στην Ελλάδα, η συζήτηση παραμένει εγκλωβισμένη στα διπλωματικά και στρατιωτικά χαρακτηριστικά της υπόθεσης. Δηλαδή «πότε θα δημοσιευθεί ο νόμος, για να δούμε». Ωστόσο, οι διεθνείς αγορές, οι επενδυτικές τράπεζες και τα μεγαλύτερα γεωπολιτικά think tanks παρακολουθούν το ζήτημα από μια εντελώς διαφορετική σκοπιά. Το κακό για την Ελλάδα είναι ότι όλοι αυτοί δεν αναρωτιούνται ποιος έχει δίκιο, αλλά ποιος θα πληρώσει το κόστος της αβεβαιότητας. Και η απάντηση είναι σχεδόν πάντα η ίδια: η οικονομία.

Η ιστορία έχει δείξει ότι οι αγορές δεν περιμένουν να ξεσπάσει μια κρίση για να αντιδράσουν. Τιμολογούν τον κίνδυνο πολύ νωρίτερα. Αυτό ακριβώς συνέβη στη Νότια Σινική Θάλασσα, στον Περσικό Κόλπο, στην Ουκρανία πριν από το 2022 και σε κάθε περιοχή όπου η γεωπολιτική αμφισβήτηση άρχισε να αποκτά μόνιμα χαρακτηριστικά.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, το πρώτο στάδιο θα μπορούσε να ξεκινήσει από τη στιγμή της ψήφισης του τουρκικού νόμου. Η ίδια η νομοθετική πράξη δεν αλλάζει αυτομάτως το καθεστώς στο Αιγαίο. Αλλά δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα αντίληψης κινδύνου. Οργανισμοί όπως το Eurasia Group, το S&P Global Market Intelligence, το Oxford Analytica και το CSIS κατατάσσουν διαχρονικά τις
ελληνοτουρκικές σχέσεις ανάμεσα στους σημαντικότερους γεωπολιτικούς κινδύνους της Ανατολικής Μεσογείου.

Σταδιο 1: Η ψήφιση και το καμπανάκι»

Για τους επενδυτές, η ψήφιση ενός τέτοιου νόμου δεν θα ερμηνευθεί ως μια ακόμη πολιτική δήλωση, αλλά ως επίσημη θεσμοθέτηση μιας μακροχρόνιας στρατηγικής αμφισβήτησης. Δηλαδή ένα υψηλότερο country risk για την Ελλάδα. Βέβαια, οι επενδύσεις δεν σταματούν από τη μία μέρα στην άλλη. Όμως οι αποφάσεις επιβραδύνονται. Τα επενδυτικά κεφάλαια γίνονται πιο επιφυλακτικά. Οι
τράπεζες αναπροσαρμόζουν τις αξιολογήσεις τους. Οι επενδυτές ζητούν μεγαλύτερες αποδόσεις για
να αναλάβουν τον ίδιο κίνδυνο. Και η απόσυρση των αμερικανών από το ένα εκ των δύο «οικοπέδων»
ερευνών υδρογονανθράκων στο Ιόνιο, σηματοδοτεί ένα «καμπανάκι».

Μετά από μια δεκαετία δημοσιονομικής κρίσης, κατά την οποία η Ελλάδα κατέβαλε τεράστια προσπάθεια για να αποκαταστήσει την εικόνα της στις διεθνείς αγορές, μια νέα γεωπολιτική αβεβαιότητα θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα διαφορετικό αλλά εξίσου επικίνδυνο premium
κινδύνου.

Σταδιο 2: η αβεβαιότητα που απομακρύνει τις επενδύσεις

Το δεύτερο στάδιο είναι ίσως ακόμη πιο ανησυχητικό. Δεν αφορά τον πόλεμο, αλλά τη τη σταδιακή
εφαρμογή του. Οι περισσότεροι δυτικοί αναλυτές θεωρούν ότι η Τουρκία δύσκολα θα επιδιώξει μια
άμεση στρατιωτική αναμέτρηση. Αντίθετα, εκτιμούν ότι θα ακολουθήσει τη μέθοδο που έχει
χρησιμοποιήσει επανειλημμένα τα τελευταία χρόνια: μικρά, συνεχόμενα βήματα που δημιουργούν
νέα τετελεσμένα. Δηλαδή περισσότερες NAVTEX, πέριξ των ελληνικών χωρικών υδάτων, έρευνες σε
αμφισβητούμενες περιοχές, αμφισβήτηση αρμοδιοτήτων έρευνας και διάσωσης, και παρουσία
κρατικών ή πολεμικών πλοίων σε ζώνες ελληνικού ενδιαφέροντος.

Για τις επιχειρήσεις, αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο στρατηγικό περιβάλλον. Όχι μια κρίση τριών ημερών, αλλά μια διαρκής κρίση μηνών ή και ετών. Οπότε και το πρόβλημα διαμορφώνεται από το
γεγονός ότι οι διεθνείς ενεργειακοί όμιλοι, οι ασφαλιστικές εταιρείες, οι διαχειριστές υποδομών και
τα μεγάλα funds δεν επενδύουν εύκολα σε περιοχές όπου η αβεβαιότητα γίνεται μόνιμο χαρακτηριστικό.

Έργα όπως τα υποθαλάσσια καλώδια ηλεκτρικής διασύνδεσης, οι έρευνες υδρογονανθράκων, οι
επενδύσεις σε υπεράκτια αιολικά πάρκα και οι νέες ενεργειακές διαδρομές εξαρτώνται από ένα
κρίσιμο στοιχείο: τη σταθερότητα. Όταν αυτή αμφισβητείται, το κόστος χρηματοδότησης ανεβαίνει και οι αποφάσεις μετατίθενται.

Ακόμη και η ελληνική ναυτιλία, που αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους κλάδους της οικονομίας, δεν μένει ανεπηρέαστη. Οι ασφαλιστικές καλύψεις, τα premiums κινδύνου και οι αξιολογήσεις ασφαλείας επηρεάζονται άμεσα από κάθε περιοχή που εμφανίζει ενδείξεις γεωπολιτικής έντασης.

Στάδιο 3: Το (κατά πολλούς) θερμό επεισόδιο

Οι περισσότερες αναλύσεις των RAND Corporation, Chatham House, German Marshall Fund και CSIS
συγκλίνουν σε ένα κοινό συμπέρασμα: το πιθανότερο ενδεχόμενο δεν είναι ένας ολοκληρωμένος
ελληνοτουρκικός πόλεμος, αλλά ένα περιορισμένο επεισόδιο υψηλής έντασης. Μια κρίση λίγων
ημερών, ένα ατύχημα με αφορμή την αλιεία ή και μια σύγκρουση στη θάλασσα ή στον αέρα. Και όσοι
γνωρίζουν επί του πεδίου, πόσο εύκολα μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο, έχουν λόγους να ανησυχούν.

Ένα τέτοιο γεγονός θα μπορούσε να προκαλέσει άμεσες οικονομικές επιπτώσεις. Οι αποδόσεις των
ελληνικών ομολόγων θα πιέζονταν ανοδικά, το το Χρηματιστήριο θα δεχόταν ισχυρούς κραδασμούς και οι επενδυτικές αποφάσεις θα «πάγωναν», μέχρι νεωτέρας. Παράλληλα, ο τουρισμός, που συνεισφέρει άμεσα και έμμεσα σχεδόν το ένα τέταρτο του ελληνικού ΑΕΠ, θα επηρεαζόταν αμέσως από την εικόνα αστάθειας.

Η ιδιαιτερότητα της Ελλάδας, σε αντίθεση με πολλές ευρωπαϊκές οικονομίες, συνίσταται στο ότι η
χώρα εξαρτάται σε εξαιρετικά μεγάλο βαθμό από δραστηριότητες που απαιτούν αίσθημα ασφάλειας
και προβλεψιμότητας: τον τουρισμό, τη ναυτιλία, τις μεταφορές, την ενέργεια και τις διεθνείς
υπηρεσίες. Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα είναι περισσότερο ευάλωτη στην ψυχολογία των αγορών από όσο ίσως πιστεύει.

Η πραγματική πρόκληση, όμως, ίσως δεν είναι ούτε η ψήφιση του νόμου ούτε το ενδεχόμενο μιας
κρίσης. Είναι η ενδιάμεση κατάσταση που επιχειρεί να διαμορφώσει η Τουρκία, δηλαδή η δημιουργία
μιας «γκρίζας ζώνης» αβεβαιότητας που δεν είναι ούτε ειρήνη ούτε σύγκρουση. Και αυτό ακριβώς
είναι που επιδιώκει η λογική της «Γαλάζιας Πατρίδας»: να μετατρέψει τμήματα του Αιγαίου σε
περιοχές διαρκούς αμφισβήτησης.

Και ίσως εκεί να βρίσκεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την Ελλάδα. Όχι σε μια απώλεια εδάφους ή σε
μια στρατιωτική ήττα, αλλά σε κάτι πολύ πιο ύπουλο: στην απώλεια της προβλεψιμότητας που
χρειάζεται κάθε σύγχρονη οικονομία για να αναπτυχθεί. Η μεγάλη μάχη της «Γαλάζιας Πατρίδας» δεν
θα δοθεί μόνο στις θάλασσες του Αιγαίου, αλλά και στις αίθουσες των επενδυτικών επιτροπών, στα
γραφεία των ασφαλιστικών εταιρειών, στις αποφάσεις των πολυεθνικών και στις αξιολογήσεις των
διεθνών αγορών.

Πρώτη γραμμή κινδύνου: Ενέργεια και Υποδομές

Οι πρώτοι που παρακολουθούν με ανησυχία τις εξελίξεις είναι οι μεγάλοι ενεργειακοί όμιλοι, οι οποίοι
έχουν ισχυρή παρουσία σε έργα που συνδέονται με την Ανατολική Μεσόγειο, τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, τα ενεργειακά δίκτυα και τις νέες ενεργειακές υποδομές. Ιδιαίτερα κρίσιμο είναι το θέμα των υποθαλάσσιων καλωδίων και των διασυνδέσεων Ελλάδας–Κύπρου–Μέσης Ανατολής. Εάν η
Τουρκία επιχειρήσει να αμφισβητήσει εμπράκτως θαλάσσιες περιοχές, κάθε τέτοιο έργο αποκτά
μεγαλύτερο πολιτικό και χρηματοδοτικό ρίσκο. Οι διεθνείς επενδυτές δεν φοβούνται τόσο τα έργα όσο
το ενδεχόμενο καθυστερήσεων, προσφυγών, ναυτικών παρενοχλήσεων ή αύξησης του κόστους
ασφάλισης.

Δεύτερη γραμμή: Ναυτιλία

Η ελληνική ναυτιλία πιθανότατα δεν θα δεχθεί άμεσο στρατηγικό πλήγμα, καθώς δραστηριοποιείται
παγκοσμίως. Παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις σε θαλάσσιες ζώνες υψηλού κινδύνου. Αν υπάρξει
κλιμάκωση, αυξάνονται τα war risk premiums, δηλαδή τα πρόσθετα ασφάλιστρα κινδύνου που
επιβαρύνουν τις μεταφορές, όπως το φαινόμενο ου είδαμε πρόσφατα στην Ερυθρά Θάλασσα και στα
Στενά του Ορμούζ.

Τρίτη γραμμή: Τουρισμός

Εδώ ίσως βρίσκεται ο μεγαλύτερος μακροοικονομικός κίνδυνος. Επιχειρηματικοί όμιλοι όπως οι
αερομεταφορείς και οι μεγάλοι τουριστικοί όμιλοι δεν κινδυνεύουν άμεσα από μια απλή διπλωματική
ένταση, αλλά από την εικόνα ασφάλειας, στην οποία και παραμένουν ευαίσθητοι. Η εμπειρία από την
Τουρκία μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 έδειξε πόσο γρήγορα μπορούν να μεταβληθούν
οι κρατήσεις όταν τα διεθνή μέσα ενημέρωσης αρχίζουν να μιλούν για στρατιωτική κρίση. Ακόμη και αν η ένταση περιοριστεί σε λίγες ημέρες, οι ακυρώσεις και η επιβράδυνση των κρατήσεων μπορούν να
έχουν σημαντικό αντίκτυπο. Κάτι που επιβεβαιώθηκε προ εβδομάδων και στον Περσικό.

Τέταρτη γραμμή: Τράπεζες και Χρηματοπιστωτικό Σύστημα

Οι ελληνικές τράπεζες ίσως είναι οι πρώτες που θα «τιμολογήσουν» μια κρίση, καθώς συνδέονται
άμεσα με την πορεία του ελληνικού country risk. Αν αυξηθεί το γεωπολιτικό ρίσκο, αυξάνεται το κόστος δανεισμού του Δημοσίου και, έμμεσα, ολόκληρου του τραπεζικού συστήματος. Η Ελλάδα έχει μόλις ανακτήσει την επενδυτική βαθμίδα. Μια παρατεταμένη περίοδος έντασης δεν θα την ακυρώσει, αλλά θα μπορούσε να περιορίσει τα οφέλη της.

Ποιος κινδυνεύει περισσότερο;

Αν έπρεπε να αξιολογήσουμε τον κίνδυνο ανά κλάδο, η σειρά πιθανότατα θα ήταν:

1 – Τουρισμός και αερομεταφορές.

2 – Ενεργειακές υποδομές και διασυνδέσεις.

3 – Τραπεζικός τομέας και επενδύσεις.

4 – Ναυτιλία.

5 – Βιομηχανία και μεταποίηση.

Το παράδοξο είναι ότι οι μεγαλύτερες ελληνικές επιχειρήσεις δεν απειλούνται τόσο από έναν πόλεμο
όσο από κάτι πιο υφέρπον: μια μακρά περίοδο γεωπολιτικής αβεβαιότητας. Οι επιχειρήσεις μπορούν
να προσαρμοστούν σε μια κρίση. Δυσκολεύονται όμως να λειτουργήσουν όταν επί χρόνια δεν
γνωρίζουν αν μια περιοχή θα παραμείνει σταθερή ή θα μετατραπεί σε μόνιμη ζώνη τριβής.

Διαβάστε επίσης:

ΠΑΣΟΚ για τα επεισόδια στην Αλβανία: Για να ενταχθούν στην ΕΕ να σεβαστούν το διεθνές δίκαιο

ΥΠΕΞ: Έντονη ανησυχία για τα βίαια επεισόδια στην Αλβανία – Διαμαρτύρονται για το θέρετρο του Τζάρεντ Κούσνερ, ένας Έλληνας τραυματίας (Videos)

ΕΛ.Α.Σ.: Ποιοι υπογράφουν την ιδρυτική Διακήρυξη από τον χώρο του Πολιτισμού (Photos)

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.