Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αυτή τη στιγμή μπροστά σε ένα εφιαλτικό σενάριο, το οποίο οι ιστορικοί του μέλλοντος ίσως καταγράψουν ως τη στιγμή που η παγκοσμιοποίηση λύγισε υπό το βάρος των γεωπολιτικών ανταγωνισμών.

Η κλιμάκωση της έντασης στα Στενά του Ορμούζ, με την ενεργή εμπλοκή των ΗΠΑ και τον ορατό πλέον κίνδυνο ενός ολοκληρωτικού αποκλεισμού, δεν αποτελεί απλώς μια γεωπολιτική άσκηση επί χάρτου. Είναι η απαρχή μιας ενεργειακής κρίσης που απειλεί να βαθύνει τη χειρότερη περιδίνηση των τελευταίων δεκαετιών, αφήνοντας πίσω της συντρίμμια στις εθνικές οικονομίες της Γηραιάς Ηπείρου.

Για την Ελλάδα, το διακύβευμα δεν είναι πλέον οι δείκτες της ανάπτυξης, αλλά η ίδια η κοινωνική συνοχή που δοκιμάζεται από την αντλία έως το ράφι.

Η γεωπολιτική «θηλιά» του Ορμούζ: το παιχνίδι των ΗΠΑ

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν τη σημαντικότερη ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη. Πρόκειται για μια στενή θαλάσσια δίοδο, πλάτους μόλις 21 μιλίων στο στενότερο σημείο της, από όπου διέρχεται καθημερινά το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και το 25% του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Οποιαδήποτε διαταραχή σε αυτή τη δίοδο λειτουργεί ως «στραγγαλισμός» για τις διεθνείς αγορές.

Η στρατηγική των ΗΠΑ στην περιοχή φαίνεται να αλλάζει επίπεδο. Η Ουάσιγκτον, χρησιμοποιώντας την παρουσία της ως «εγγυητή της ασφάλειας», στην πραγματικότητα εργαλειοποιεί τον έλεγχο των ροών για να πιέσει περιφερειακούς παίκτες και να ανακόψει την ενεργειακή τροφοδοσία της Κίνας. Ωστόσο αυτή η κίνηση επιστρέφει ως μπούμερανγκ στην Ευρώπη.

Ο αποκλεισμός, έστω και μερικός, δημιουργεί ένα «κενό» στην προσφορά που δεν μπορεί να καλυφθεί ούτε από τα στρατηγικά αποθέματα ούτε από την αυξημένη παραγωγή των σχιστολιθικών κοιτασμάτων της Αμερικής. Οι αναλυτές προειδοποιούν: Αν ο αποκλεισμός οριστικοποιηθεί, δεν μιλάμε απλώς για αύξηση τιμών, αλλά για πλήρη αδυναμία τροφοδοσίας της παγκόσμιας βιομηχανίας, που θα οδηγήσει σε ένα παγκόσμιο blackout παραγωγής.

Εισαγωγές – εξαγωγές: το σοκ του «τετραετούς υψηλού»

Η αβεβαιότητα είναι ο χειρότερος εχθρός των αγορών. Ήδη, πριν καν καταγραφεί η πρώτη επίσημη διακοπή ροής, οι τιμές στις εξαγωγές και εισαγωγές ενέργειας έχουν εκτοξευθεί σε υψηλό τετραετίας. Οι traders πετρελαίου και φυσικού αερίου προεξοφλούν το χειρότερο σενάριο, με αποτέλεσμα το Brent να φλερτάρει με τριψήφια νούμερα, συμπαρασύροντας το κόστος παραγωγής σε κάθε γωνιά του πλανήτη.

Για την Ελλάδα, που παραμένει μια χώρα καθαρός εισαγωγέας ενέργειας, αυτό μεταφράζεται σε μια βίαιη επιδείνωση του εμπορικού ισοζυγίου. Το κόστος των εισαγωγών διογκώνεται, ενώ η αγοραστική δύναμη των εξαγωγών μας μειώνεται λόγω του αυξημένου κόστους παραγωγής (ρεύμα, καύσιμα). Τα κεφάλαια που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν στην κοινωνική πολιτική, στην υγεία ή στις επενδύσεις, απορροφώνται από τη «μαύρη τρύπα» των εισαγωγών ορυκτών καυσίμων. Η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τον Κόλπο, παρά τις μεγαλοστομίες για πράσινη μετάβαση, παραμένει η «αχίλλειος πτέρνα» που την κρατά όμηρο των γεωπολιτικών εντάσεων.

«Αέρας» το fuel pass – η Οδύσσεια των νησιών

Στο εσωτερικό μέτωπο, η κυβερνητική ρητορική περί «μέτρων στήριξης» προσκρούει στη σκληρή πραγματικότητα των πρατηρίων. Το fuel pass, το οποίο παρουσιάστηκε ως το απόλυτο ανάχωμα στην ακρίβεια, αποδεικνύεται στην πράξη «αέρας». Οι αυξήσεις είναι τόσο ραγδαίες, ώστε οι επιδοτήσεις των λίγων ευρώ εξατμίζονται μέσα σε ένα 24ωρο, αφήνοντας τον πολίτη να αναρωτιέται πού πηγαίνουν τα δισεκατομμύρια των πλεονασμάτων.

Η κατάσταση στα ελληνικά νησιά είναι πλέον εκτός ελέγχου. Με την τιμή των καυσίμων να ξεπερνά κατά πολύ τα δύο ευρώ το λίτρο (αγγίζοντας σε ορισμένες περιπτώσεις τα 2,40 στις Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα), η καθημερινή μετακίνηση μετατρέπεται σε πολυτέλεια για λίγους. Το μεταφορικό κόστος για τα προϊόντα πρώτης ανάγκης διπλασιάζεται, καθώς τα πλοία και τα φορτηγά τροφοδοσίας πληρώνουν «χρυσό» το πετρέλαιο κίνησης.

Ο νησιώτης καταναλωτής βρίσκεται διπλά χαμένος: πληρώνει ακριβότερα τη βενζίνη για το όχημά του και ταυτόχρονα επωμίζεται το «καπέλο» της μεταφοράς σε κάθε πακέτο μακαρόνια ή μπουκάλι γάλα που φτάνει στο τοπικό σούπερ μάρκετ. Είναι ένας ιδιότυπος «φόρος απομόνωσης» που επιβάλλεται στους κατοίκους της άγονης γραμμής.

Ο φαύλος κύκλος: από την αντλία στο ράφι

Το μεγαλύτερο πρόβλημα της τρέχουσας κρίσης είναι η ταχύτητα με την οποία η ακρίβεια «μεταναστεύει». Η διαδρομή είναι απλή, αλλά καταστροφική. Η αύξηση της διεθνούς τιμής περνά αμέσως στη λιανική καυσίμων. Από εκεί το πετρέλαιο κίνησης, που είναι το «αίμα» της εφοδιαστικής αλυσίδας, αναγκάζει τις μεταφορικές εταιρείες (logistics) να αναθεωρήσουν τα τιμολόγιά τους.

Στη συνέχεια οι βιομηχανίες τροφίμων, που ήδη πιέζονται από το αυξημένο κόστος ρεύματος, βλέπουν τα περιθώρια κέρδους τους να εξανεμίζονται και μετακυλίουν το κόστος στη χονδρική. Το τελικό αποτέλεσμα είναι οι συνεχείς ανατιμήσεις στα βασικά αγαθά. Το ψωμί, το λάδι και το κρέας ακολουθούν την ανοδική πορεία του βαρελιού Brent. Η «ψυχολογία της ακρίβειας» έχει πλέον εδραιωθεί, με τους καταναλωτές να περιορίζουν τις αγορές τους στα απολύτως απαραίτητα, οδηγώντας την αγορά σε μια κατάσταση επικίνδυνου στασιμοπληθωρισμού, όπου οι τιμές ανεβαίνουν, ενώ η κατανάλωση καταρρέει.

Το ευρωπαϊκό «οπλοστάσιο»: ανατομία των 22 μέτρων

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δείχνει τώρα να αντιλαμβάνεται ότι ο κίνδυνος κοινωνικής έκρηξης είναι προ των πυλών. Στις Βρυξέλλες συζητείται ένα πακέτο 22 μέτρων που στοχεύουν στον μετριασμό των επιπτώσεων. Ας δούμε τα σημαντικότερα:

1. Πλαφόν στις τιμές φυσικού αερίου: Μια προσπάθεια να τεθεί ένα ανώτατο όριο στη χονδρική, αν και οι βόρειες χώρες φοβούνται ότι αυτό θα απομακρύνει τα φορτία LNG από την Ευρώπη.

2. Κοινές προμήθειες ενέργειας: Η Ε.Ε. επιδιώκει να λειτουργήσει ως ενιαίος αγοραστής για να πετύχει καλύτερες τιμές, αποφεύγοντας τον εσωτερικό ανταγωνισμό μεταξύ των κρατών – μελών.

3. Φορολόγηση υπερκερδών: Η επιβολή έκτακτης εισφοράς στις εταιρείες ενέργειας. Τα ποσά αυτά προορίζονται για την επιδότηση των ευάλωτων νοικοκυριών μέσω κοινωνικών τιμολογίων.

4. Αποσύνδεση τιμής ρεύματος – φυσικού αερίου: Μια δομική αλλαγή στην αγορά που θα μπορούσε να ρίξει τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς σήμερα το ακριβό αέριο καθορίζει την τιμή όλου του συστήματος.

5. Ενίσχυση της αποθήκευσης: Υποχρεωτικά επίπεδα πλήρωσης των δεξαμενών πριν από τον χειμώνα.

Ωστόσο, η κριτική είναι έντονη. Πολλά από αυτά τα μέτρα απαιτούν ομοφωνία και πολύ χρόνο για να υλοποιηθούν, την ώρα που οι αγορές αντιδρούν σε δευτερόλεπτα. Η Ευρώπη μοιάζει να προσπαθεί να σβήσει μια πυρκαγιά με έναν κουβά γεμάτο τρύπες.

Επιθέσεις στις υποδομές: Η άμεση απειλή για την Ελλάδα

Οι επιθέσεις στις ενεργειακές υποδομές του Κόλπου δεν είναι μόνο ένα στρατιωτικό ζήτημα στις ειδήσεις των 8. Είναι μια άμεση απειλή για την ελληνική οικονομία για τρεις βασικούς λόγους:

● Ναυτιλία: Η Ελλάδα διαθέτει τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στον κόσμο. Οι επιθέσεις αυξάνουν τα ασφάλιστρα των πλοίων (war risk premiums), καθιστώντας τη ναυτιλία πιο δαπανηρή. Αυτό το κόστος επιστρέφει στην Ελλάδα μέσω της μείωσης της ανταγωνιστικότητας των λιμανιών μας.

● Τουρισμός: Το αυξημένο κόστος των αεροπορικών και ακτοπλοϊκών εισιτηρίων λόγω των καυσίμων (jet fuel) απειλεί να ανακόψει τη δυναμική της σεζόν. Αν ο Ευρωπαίος τουρίστας ξοδεύει το 30% του εισοδήματός του για θέρμανση και ρεύμα, οι διακοπές στην Ελλάδα θα είναι το πρώτο που θα κόψει.

● Δημόσιο χρέος: Η άνοδος του πληθωρισμού αναγκάζει την ΕΚΤ να αυξήσει τα επιτόκια. Για μια χώρα με υψηλό χρέος, όπως η Ελλάδα, αυτό σημαίνει ακριβότερο δανεισμό και λιγότερα χρήματα για ανάπτυξη.

Η σιωπηρή συμφωνία και η κοινωνική οργή

Πίσω από τις κλειστές πόρτες των Βρυξελλών και της Ουάσιγκτον διεξάγεται μια μάχη για το ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό. Η Ελλάδα, ως το «ακρινό φυλάκιο» της Ευρώπης, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της πίεσης. Οι επιθέσεις σε διυλιστήρια στη Σαουδική Αραβία ή στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα δεν είναι μακριά μας. Κάθε έκρηξη στον Κόλπο είναι μια ανατίμηση στο ελληνικό σούπερ μάρκετ.

Το «Ποντίκι» εδώ και καιρό σημειώνει ότι η ενεργειακή κρίση δεν είναι παροδικό φαινόμενο. Είναι το αποτέλεσμα μιας αποτυχημένης στρατηγικής που άφησε την Ευρώπη χωρίς εναλλακτικές πηγές και την Ελλάδα χωρίς εγχώρια παραγωγή. Ο αποκλεισμός του Ορμούζ είναι απλώς η σκανδάλη σε ένα όπλο που ήταν ήδη γεμάτο.

Η ώρα της αλήθειας

Ο ενεργειακός χάρτης ανασχεδιάζεται με βίαιο τρόπο. Ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ από τις ΗΠΑ, οι επιθέσεις στις υποδομές και η εκτόξευση των τιμών σε υψηλά τετραετίας συνθέτουν ένα σκηνικό «τέλειας καταιγίδας». Η ελληνική κυβέρνηση καλείται να σταματήσει τα επικοινωνιακά τεχνάσματα με τα διάφορα «pass» και να διεκδικήσει ουσιαστικές λύσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πριν η ακρίβεια μετατραπεί σε μόνιμη φτώχεια.

Το διακύβευμα είναι τεράστιο. Αν η ενέργεια μετατραπεί σε όπλο στα χέρια των υπερδυνάμεων, οι μικρές οικονομίες, όπως η ελληνική, θα είναι οι πρώτες που θα λυγίσουν. Η «φωτιά» που άναψε στην άλλη πλευρά του πλανήτη καίει ήδη τα σπίτια μας. Και ο χειμώνας – ή το επόμενο καλοκαίρι – προβλέπεται καυτός για την τσέπη μας, αλλά παγωμένος για τις προοπτικές μας.

Διαβάστε επίσης:

Τσίπρας: Στα βαθιά της προετοιμασίας για το νέο κόμμα – Σενάρια για ανακοινώσεις ίσως και ως τον Ιούνιο

Οι αόρατοι κραδασμοί μιας σύγκρουσης (Μέρος Τρίτο)

Το κιτς στην περίπτωση της εξοχικής κατοικίας (Μέρος Δεύτερο)

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.