Μέσα στα πολλά που διεμοίφθησαν μεταξύ του Κινέζου προέδρου και του Αμερικανού ομολόγου του στο Πεκίνο, ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεση η αναφορά του Σι Τζινπίνγκ στην θεωρία της «παγίδας του Θουκιδίδη».

Η «παγίδα του Θουκυδίδη» είναι ένας όρος που έγινε ευρέως γνωστός από τον Αμερικανό πολιτικό επιστήμονα Γκράχαμ Τ. Άλισον για να περιγράψει μια εμφανή τάση προς τον πόλεμο, όταν μια ανερχόμενη δύναμη απειλεί να εκτοπίσει μια υπάρχουσα μεγάλη δύναμη από τη θέση της περιφερειακής ή διεθνούς ηγεμονίας.

Ο όρος γνώρισε τεράστια δημοτικότητα το 2015 και εφαρμόζεται κυρίως στην ανάλυση των σχέσεων Κίνας – Ηνωμένων Πολιτειών. Υποστηρίζοντας τη θέση αυτή, ο Άλισον ηγήθηκε μιας μελέτης στο Κέντρο Belfer για την Επιστήμη και τις Διεθνείς Υποθέσεις του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, η οποία διαπίστωσε ότι, σε ένα δείγμα 16 ιστορικών περιπτώσεων όπου μια αναδυόμενη δύναμη ανταγωνιζόταν μια κυρίαρχη δύναμη, οι 12 κατέληξαν σε πόλεμο.

Η μελέτη αυτή, ωστόσο, έχει δεχτεί σημαντική κριτική, και η ακαδημαϊκή άποψη σχετικά με την αξία της έννοιας της «Παγίδας του Θουκυδίδη» —ιδιαίτερα όσον αφορά μια πιθανή στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας— παραμένει διχασμένη.

Η έκφραση αναφέρεται στον αρχαίο Αθηναίο ιστορικό και στρατηγό Θουκυδίδη και επινοήθηκε από τον Αμερικανό πολιτικό επιστήμονα Γκράχαμ Τ. Άλισον γύρω στο 2011. Βασίζεται σε μια παρατήρηση του Θουκυδίδη στην «Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου» ότι «ήταν η άνοδος της Αθήνας και ο φόβος που αυτή προκάλεσε στη Σπάρτη που έκαναν τον πόλεμο αναπόφευκτο».

Ο Άλισον χρησιμοποίησε τον όρο για να περιγράψει μια τάση προς τον πόλεμο όταν μια ανερχόμενη δύναμη (όπως η Αθήνα) αμφισβητεί το καθεστώς μιας κυρίαρχης δύναμης (όπως η Σπάρτη). Ο Άλισον επέκτεινε σημαντικά αυτή την άποψη στο βιβλίο του του 2017 «Destined for War», στο οποίο υποστήριξε ότι «η Κίνα και οι ΗΠΑ βρίσκονται επί του παρόντος σε πορεία σύγκρουσης που οδηγεί στον πόλεμο».

Αν και ο Άλισον υποστηρίζει στο βιβλίο ότι ο πόλεμος μεταξύ μιας «κυρίαρχης δύναμης» και μιας «ανερχόμενης δύναμης» δεν είναι αναπόφευκτος, ο πόλεμος μπορεί να είναι πολύ δύσκολο να αποφευχθεί και απαιτεί εκτεταμένη και εντατική διπλωματική προσοχή και προσπάθεια στην περίπτωση μιας «παγίδας του Θουκυδίδη».

Ο ίδιος ο Άλισον περιγράφει τη θεωρία του λέγοντας ότι «η παγίδα του Θουκυδίδη αναφέρεται στη φυσική, αναπόφευκτη αναστάτωση που συμβαίνει όταν μια ανερχόμενη δύναμη απειλεί να εκτοπίσει μια κυρίαρχη δύναμη… [και] όταν μια ανερχόμενη δύναμη απειλεί να εκτοπίσει μια κυρίαρχη δύναμη, η προκύπτουσα δομική πίεση καθιστά τη βίαιη σύγκρουση τον κανόνα, όχι την εξαίρεση».

Κριτική

Πάντως, η έρευνα του Άλισον που υποστηρίζει την «παγίδα του Θουκυδίδη» έχει δεχτεί κριτική. Ο πολιτικός επιστήμονας του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, Τζόζεφ Σ. Νάι, αμφισβήτησε τον ισχυρισμό ότι 12 από τις 16 ιστορικές περιπτώσεις όπου μια ανερχόμενη δύναμη ανταγωνιζόταν μια κυρίαρχη δύναμη κατέληξαν σε πόλεμο, με το επιχείρημα ότι ο Άλισον ερμηνεύει εσφαλμένα τις περιπτώσεις αυτές.

Για παράδειγμα, επισημαίνει την περίπτωση του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, την οποία ο Άλισον χαρακτηρίζει ως παράδειγμα μιας αναδυόμενης Γερμανίας που ανταγωνιζόταν ένα ηγεμονικό Ηνωμένο Βασίλειο, λέγοντας ότι ο πόλεμος προκλήθηκε επίσης από «τον φόβο της Γερμανίας για την αυξανόμενη δύναμη της Ρωσίας, τον φόβο για τον αναδυόμενο σλαβικό εθνικισμό σε μια παρακμάζουσα Αυστροουγγαρία, καθώς και από μυριάδες άλλους παράγοντες που διέφεραν από την αρχαία Ελλάδα».

Ο ιστορικός Άρθουρ Γουόλντρον έχει υποστηρίξει ομοίως ότι ο Άλισον παρερμηνεύει αρκετές συγκρούσεις. Για παράδειγμα, αναφέρει για τη σύγκρουση Ιαπωνίας-Ρωσίας που περιλαμβάνει ο Άλισον: «Η Ιαπωνία ήταν η ανερχόμενη δύναμη το 1904, ενώ η Ρωσία ήταν από καιρό εδραιωμένη. Επιδίωξε λοιπόν η Ρωσία να προλάβει την Ιαπωνία; Όχι. Οι Ιάπωνες εξαπέλυσαν αιφνιδιαστική επίθεση εναντίον της Ρωσίας, βυθίζοντας τον στόλο του Τσάρου».

Ο Λόρενς Φρίντμαν, γράφοντας στο Prism, το περιοδικό σύνθετων επιχειρήσεων του Εθνικού Πανεπιστημίου Άμυνας, έχει επίσης υποστηρίξει ότι ο Άλισον παρερμηνεύει τις αιτίες αρκετών από τις περιπτωσιολογικές του μελέτες, ιδίως του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο οποίος, όπως υποστηρίζει, προήλθε περισσότερο από «τη διαμάχη μεταξύ Αυστρίας και Σερβίας και την κακή διαχείρισή της από τους συμμάχους τους, τη Γερμανία και τη Ρωσία».

Διαβάστε επίσης:

ΗΠΑ: Δικαστής αναστέλλει τις κυρώσεις σε βάρος της Φραντσέσκα Αλμπανέζε

Ιράν: Δύο απαγχονισμοί για κατασκοπεία υπέρ της Μοσάντ και φόνο αστυνομικού

Η Διεθνής Αμνηστία καλεί να διενεργηθεί έρευνα για εγκλήματα πολέμου του Ισραήλ στη Συρία

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.