Οι ενοχές της Ευρώπης δεν προστατεύουν πλέον το Ισραήλ

Οι σχέσεις Ισραήλ–Ευρωπαϊκής Ένωσης διέρχονται μία από τις πιο δύσκολες περιόδους των τελευταίων ετών, μετά την απόφαση του Ισραηλινού υπουργού Εξωτερικών Γκίντεον Σάαρ να διακόψει τις επαφές με την Ύπατη Εκπρόσωπο της ΕΕ για θέματα εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας, Κάγια Κάλας.

Αφορμή στάθηκαν δημοσιεύματα σύμφωνα με τα οποία, κατά τη διάρκεια επίσκεψής της στο Μεξικό, η Κάλας συνέκρινε την ισραηλινή πολιτική έναντι των Παλαιστινίων με το καθεστώς του απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική.

Η αναφορά αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στο Ισραήλ. Ο Σάαρ έκανε λόγο για συστημική προκατάληψη εις βάρος του Ισραήλ και ανακοίνωσε ότι οι επαφές με την επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας παγώνουν έως ότου εκείνη διαψεύσει ή ανακαλέσει επισήμως τις φερόμενες δηλώσεις της. Σύμφωνα με τους ισραηλινούς ισχυρισμούς, η εξομοίωση του Ισραήλ με το απαρτχάιντ δεν αποτελεί απλώς πολιτική κριτική, αλλά πλήττει τη διεθνή νομιμοποίηση του εβραϊκού κράτους.

Η ισραηλινή κυβέρνηση ερμήνευσε επίσης τη δημόσια σιωπή της Κάλας ως έμμεση επιβεβαίωση των σχετικών δημοσιευμάτων. Ο Σάαρ χαρακτήρισε τις κατηγορίες συκοφαντικές απέναντι στη «μόνη δημοκρατία της Μέσης Ανατολής» και προειδοποίησε ότι θα υπάρξουν διπλωματικές συνέπειες.

Το επεισόδιο, ωστόσο, αποτυπώνει μια βαθύτερη κρίση στις σχέσεις του Ισραήλ με σημαντικό μέρος της Ευρώπης. Ο πόλεμος στη Γάζα, η ανθρωπιστική κρίση και οι διαφωνίες γύρω από την ισραηλινή πολιτική στη Δυτική Όχθη έχουν διευρύνει τις διαφωνίες στο εσωτερικό της ΕΕ. Χώρες όπως η Ισπανία και η Γαλλία ζητούν αυστηρότερη στάση απέναντι στο καθεστώς Νετανιάχου, ενώ άλλες, όπως η Γερμανία, θεωρούν ότι η υπερβολικά σκληρή ρητορική αποδυναμώνει τον διαμεσολαβητικό ρόλο της Ένωσης.

Η αντιπαράθεση γύρω από την Κάλας αναδεικνύει και κάτι ακόμη: Πόσο ευαίσθητο έχει καταστεί πλέον το ζήτημα του Ισραήλ στην ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική. Στην ισραηλινή αντίληψη, οι συγκρίσεις με το απαρτχάιντ δεν συνιστούν απλώς κριτική σε συγκεκριμένες κυβερνητικές επιλογές, αλλά αμφισβήτηση των ίδιων των ηθικών και πολιτικών θεμελίων του κράτους του Ισραήλ. Αυτό εξηγεί και την ιδιαίτερα οξεία αντίδραση του υπουργείου Εξωτερικών.

Ταυτόχρονα, η υπόθεση αποκαλύπτει και το διαχρονικό πρόβλημα της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής: την απουσία ενιαίας στάσης στο Παλαιστινιακό. Η Ύπατη Εκπρόσωπος οφείλει θεωρητικά να εκφράζει τη συλλογική θέση των κρατών-μελών, όμως εδώ και χρόνια τέτοια κοινή θέση ουσιαστικά δεν υπάρχει. Έτσι, η προσωπική σύγκρουση μεταξύ Σάαρ και Κάλας αποκτά ευρύτερη πολιτική σημασία, καθώς θέτει υπό αμφισβήτηση την ικανότητα της ΕΕ να διαμορφώσει συνεκτική στρατηγική για τη Μέση Ανατολή.

Για δεκαετίες, το Ισραήλ θεωρούσε ότι η Ευρώπη δεν θα ξεχνούσε ποτέ την ιστορική ευθύνη της απέναντι στον εβραϊκό λαό. Οι σχέσεις των δύο πλευρών στηρίζονταν όχι μόνο στη διπλωματία, το εμπόριο και τη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας, αλλά και στη βαριά κληρονομιά του 20ού αιώνα. Για το Ισραήλ, το Ολοκαύτωμα δεν αποτελεί μόνο μια ιστορική τραγωδία, αλλά και τη θεμελιώδη ηθική βάση της ιδιαίτερης σχέσης του με την Ευρώπη. Από αυτή την οπτική, η Ευρώπη δύσκολα θα μπορούσε να εμφανίζεται ως ηθικός κατήγορος του Ισραήλ, χρησιμοποιώντας όρους όπως «απαρτχάιντ» ή «φυλετικός διαχωρισμός».

Μόνιμο ανάχωμα στα ισραηλινά εγκλήματα

Ωστόσο, στο Ισραήλ ενισχύεται η εκτίμηση ότι δεν θα αισθάνεται για πάντα ενοχές η Ευρώπη. Για δεκαετίες πίστευαν ότι η ευρωπαϊκή ιστορική ενοχή θα λειτουργούσε ως μόνιμο ανάχωμα στα ισραηλινά εγκλήματα.

Αυτή η στρατηγική έχει πλέον εξαντλήσει τα όριά της. Παρότι η Ευρώπη εξακολουθεί να αναγνωρίζει την ιστορική της ευθύνη απέναντι στους Εβραίους, υιοθετεί ολοένα πιο επικριτικό τόνο απέναντι στο Ισραήλ. Σε ορισμένους ευρωπαϊκούς πολιτικούς κύκλους επικρατεί η αντίληψη ότι το ιστορικό χρέος έχει πλέον εκπληρωθεί και ότι το Ισραήλ δεν μπορεί εσαεί να επικαλείται το παρελθόν ως πολιτική ασπίδα. Για την Ιερουσαλήμ, αυτή η μεταβολή σηματοδοτεί την κατάρρευση της άτυπης μεταπολεμικής συναίνεσης που χαρακτήριζε επί δεκαετίες τις σχέσεις της με την Ευρώπη.

Σημαντικό ρόλο αποδίδεται και στις εξελίξεις στις ΗΠΑ. Η προσπάθεια του Ντόναλντ Τραμπ να αναδιαμορφώσει την αμερικανική εξωτερική πολιτική φέρεται να έδωσε μεγαλύτερα περιθώρια κινήσεων στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Καθώς η Ουάσιγκτον αναζητεί μια νέα ισορροπία μεταξύ της παραδοσιακής στήριξης προς το Ισραήλ και της επιθυμίας της να αποστασιοποιηθεί από τη μεσανατολική κρίση, η Ευρώπη εμφανίζεται περισσότερο διατεθειμένη να ασκήσει πίεση στην ισραηλινή κυβέρνηση.

Ακόμη όμως και αν η αμερικανική πολιτική αλλάξει εκ νέου, η πορεία αυτή δύσκολα θα αναστραφεί. Η ευρωπαϊκή ρητορική έχει ήδη σκληρύνει, παλαιά διπλωματικά ταμπού έχουν καταρρεύσει και το Ισραήλ καλείται να αποδεχθεί ότι η μνήμη του Ολοκαυτώματος δεν αποτελεί πλέον εγγύηση πολιτικής προστασίας στη Δύση.

Υπό αυτό το πρίσμα, η υπόθεση Κάλας δεν αποτελεί ένα ακόμη διπλωματικό επεισόδιο. Αντανακλά, τη μετάβαση των σχέσεων Ισραήλ–Ευρώπης σε μια νέα εποχή: Πιο ψυχρή, πιο συγκρουσιακή και λιγότερο δεσμευμένη από τις ηθικές παρακαταθήκες του μεταπολεμικού κόσμου.

Για χρόνια το Ισραήλ πατούσε στο ότι η Ευρώπη δεν θα ξεχνούσε ποτέ την ιστορία της. Σήμερα, όμως, διαπιστώνει ότι το «πάρτι» τελείωσε.

Διαβάστε επίσης:

Αλβανία: Διαδηλωτές πέταξαν αυγά σε αυτοκίνητα βουλευτών – Ένταση και συλλήψεις (Videos)

Ανώτατο Δικαστήριο ΗΠΑ: Μια ήττα και… δυόμιση νίκες για τον Ντόναλντ Τραμπ

Βενεζουέλα: «Σβήνουν» οι ελπίδες για τους αγνοούμενους – 16.000 άνθρωποι έμειναν άστεγοι – Καμπανάκι από τον ΠΟΥ για επιδημίες

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.