Μέση Ανατολή: Δεν επιτρέπουμε πρόσβαση στις πυρηνικές μας εγκαταστάσεις, λέει το Ιράν – Το κενό στο Μνημόνιο με τις ΗΠΑ

Ο Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, πρόεδρος του κοινοβουλίου του Ιράν, δήλωσε στην ιρανική κρατική τηλεόραση στις 2 Ιουλίου 2026 ότι «οι φήμες σχετικά με την πρόσβαση των επιθεωρητών του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) σε βομβαρδισμένες εγκαταστάσεις είναι ψευδείς» — διαψεύδοντας τον γενικό διευθυντή του ΔΟΑΕ Ραφαέλ Γκρόσι, ο οποίος είχε δηλώσει μία ημέρα νωρίτερα ότι «υπάρχει συμφωνία» που υποχρεώνει τον οργανισμό να επιθεωρήσει τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν.

Ο Γκαλιμπάφ ανέφερε τρεις εγκαταστάσεις που καταστράφηκαν από αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις — το Φορντό, η Νατάνζ και το Ισφαχάν — και δήλωσε ότι τόσο το ιρανικό κοινοβούλιο όσο και το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας είχαν ψηφίσει νόμους που απαγορεύουν την πρόσβαση για επιθεώρηση «υπό οποιεσδήποτε συνθήκες». Ανέφερε ότι η ΔΟΑΕ έχει πλέον άδεια πρόσβασης σε ακριβώς δύο τοποθεσίες: τον πυρηνικό σταθμό του Μπουσέρ και τον ερευνητικό αντιδραστήρα της Τεχεράνης.

Η διαμάχη δεν είναι σημειολογική: δύο αξιωματούχοι — ο ένας επικεφαλής του παγκόσμιου οργανισμού πυρηνικής εποπτείας, ο άλλος πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου των 290 εδρών — προέβησαν σε αλληλοακυρούμενες δηλώσεις εντός 24 ωρών σχετικά με το αν υπάρχει συμφωνία για τις επιθεωρήσεις. Το Μνημόνιο Συνεργασίας που υπογράφηκε στις Βερσαλλίες στις 17 Ιουνίου βρίσκεται στην 15η ημέρα της 60ήμερης προθεσμίας του.

Ο ΔΟΑΕ δεν έχει εισέλθει σε καμία από τις οκτώ εγκαταστάσεις που χτυπήθηκαν κατά τη διάρκεια της «Επιχείρησης Epic Fury» — μια διακοπή της πρόσβασης των επιθεωρητών που έχει πλέον ξεπεράσει τις 121 ημέρες. Ένα απόθεμα 440,9 κιλών ουρανίου εμπλουτισμένου σε καθαρότητα 60% παραμένει μη επαληθευμένο από τις 10 Ιουνίου 2025. Μιλώντας στο IRIB στις 2 Ιουλίου, ο Γκαλιμπάφ αναφέρθηκε στις πληροφορίες ότι ο ΔΟΑΕ είχε επιτύχει συμφωνία για την επιθεώρηση τοποθεσιών που υπέστησαν ζημιές από στρατιωτικές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ.

Πρόσβαση μόνο σε δύο εγκαταστάσεις

«Οι φήμες σχετικά με την πρόσβαση των επιθεωρητών του ΔΟΑΕ σε βομβαρδισμένες τοποθεσίες είναι ψευδείς», δήλωσε ο Γκαλιμπάφ. Στη συνέχεια, διευκρίνισε τη νομική βάση της άρνησης. «Εμείς οι ίδιοι ψηφίσαμε νόμο στο κοινοβούλιο· επίσης, το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας ψήφισε νόμο», δήλωσε ο Γκαλιμπάφ. «Σύμφωνα με αυτόν τον νόμο, η πρόσβαση σε τοποθεσίες που έχουν βομβαρδιστεί και υποστεί ζημιές δεν επιτρέπεται υπό καμία περίσταση».

«Προς το παρόν, έχουν πρόσβαση μόνο σε δύο εγκαταστάσεις: η μία είναι ο πυρηνικός σταθμός του Μπουσέρ και η άλλη είναι ο αντιδραστήρας της Τεχεράνης. Η πρόσβαση έχει περιοριστεί μόνο σε αυτό το βαθμό, και είμαστε προσηλωμένοι σε αυτό», είπε. Η δήλωση έθεσε ένα όριο που κανένας Ιρανός αξιωματούχος δεν είχε θέσει προηγουμένως με τέτοια ακρίβεια.

Προηγούμενες αρνήσεις — από τον εκπρόσωπο του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών στις 23 Ιουνίου και από τον αναπληρωτή υπουργό Εξωτερικών Γκαριμπαμπάντι στις 30 Ιουνίου — απέρριπταν συγκεκριμένες συναντήσεις ή χρονοδιαγράμματα. Ο Γκαλιμπάφ επικαλέστηκε δύο εθνικούς νόμους, ανέφερε και τις δύο επιτρεπόμενες εγκαταστάσεις και απέκλεισε κατηγορηματικά οτιδήποτε άλλο βάσει του νόμου.

Δηλώσεις και διαψεύσεις

Ο Γκρόσι έκανε την δήλωσή του την 1η Ιουλίου 2026. «Υπάρχει μια συμφωνία και, για να τηρηθεί αυτή η συμφωνία, ο ΔΟΑΕ θα πρέπει να έχει πρόσβαση και να διενεργήσει επιθεωρήσεις», είπε. Οι προηγούμενες δηλώσεις του άφηναν περιθώρια ως προς το χρονοδιάγραμμα. Στις 24 Ιουνίου, μιλώντας από τη Φουκουσίμα, δήλωσε στα NPR και CBS News: «Είτε αυτό συμβεί μεθαύριο, είτε σε μία εβδομάδα, είτε σε 10 ημέρες, είναι σημαντικό, αλλά όχι ουσιώδες. Αυτό θα συμβεί».

Την ίδια μέρα, ο Γκρόσι αναφέρθηκε στο κείμενο του Μνημονίου Συνεργασίας, το οποίο προβλέπει ότι «οι πυρηνικές δραστηριότητες που πρόκειται να διεξαχθούν σε σχέση με τις εγκαταστάσεις πυρηνικού υλικού θα εποπτεύονται από τον ΔΟΑΕ — με κάθε έννοια της λέξης». Το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν απέρριψε αυτούς τους ισχυρισμούς. «Δεν είχαμε καμία συνάντηση με τον γενικό διευθυντή του ΔΟΑΕ, ούτε έχουμε σχέδια για επιθεώρηση από τον οργανισμό των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν που υπέστησαν ζημιές από την αμερικανική και σιωνιστική στρατιωτική επιθετικότητα», δήλωσε ο εκπρόσωπος του υπουργείου.

Το μοτίβο αυτό έχει πλέον επαναληφθεί τρεις φορές.

• 24 Ιουνίου: Ο Γκρόσι δήλωσε ότι θα γίνουν επιθεωρήσεις· το Ιράν αρνήθηκε οποιαδήποτε συνάντηση ή σχέδιο.
• 30 Ιουνίου: Ο Γκαριμπαμπάντι έθεσε ως προϋπόθεση για κάθε πρόσβαση την πλήρη άρση των κυρώσεων.
• 1–2 Ιουλίου: Ο Γκρόσι δήλωσε ότι υπάρχει συμφωνία· ο Γκαλιμπάφ χαρακτήρισε τον ισχυρισμό ψευδή και επικαλέστηκε δύο απαγορευτικούς νόμους.

Το ασαφές του Μνημονίου

Το σημείο 8 του Μνημονίου Συνεργασίας ορίζει ότι το Ιράν συμφωνεί ότι «η τύχη του εμπλουτισμένου υλικού και η τύχη όλων των άλλων αμοιβαία συμφωνηθέντων ζητημάτων που σχετίζονται με τον πυρηνικό τομέα… θα αντιμετωπιστούν κατάλληλα σε μια τελική συμφωνία», με «ελάχιστη μεθοδολογία την ανάμειξη επί τόπου υπό την εποπτεία του ΔΟΑΕ».

Το Al Jazeera επισήμανε το πρόβλημα σε μια ανάλυση της 18ης Ιουνίου: το σημείο 8 δεν αναφέρεται ρητά σε εγκαταστάσεις που έχουν υποστεί βομβαρδισμό. Η ρήτρα αναφέρεται στην εποπτεία του ΔΟΑΕ επί του εμπλουτισμένου υλικού και των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με τον πυρηνικό τομέα στις εγκαταστάσεις — ωστόσο, οι εγκαταστάσεις του Φόρντο, της Νατάνζ και του Ισφαχάν υπέστησαν σοβαρές ζημιές και ενδέχεται να μην λειτουργούν πλέον ως εγκαταστάσεις εμπλουτισμού με την παραδοσιακή έννοια. Το ζήτημα των βομβαρδισμένων εγκαταστάσεων εμπίπτει σε ένα κενό του κειμένου.

Ο Γκρόσι ερμηνεύει το σημείο 8 ως παραχώρηση εκτεταμένης εξουσίας επιθεώρησης. Ο Γκαλιμπάφ το ερμηνεύει ως άσχετο με τις βομβαρδισμένες εγκαταστάσεις και, ούτως ή άλλως, ως αντικατασταθέν από την εθνική νομοθεσία. Το Μνημόνιο Συνεργασίας δεν προβλέπει κανένα μηχανισμό για τη διαιτησία μεταξύ των δύο θέσεων, ενώ η συμφωνία των 14 σημείων δεν περιλαμβάνει κανέναν κατονομαζόμενο διαιτητή, καμία διαδικασία επίλυσης διαφορών και κανένα όργανο επιβολής.

Σημειώνεται ότι η συμφωνία του 2015 για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν (γνωστή ως JCPOA) απαιτούσε από την Τεχεράνη να εφαρμόσει το Πρόσθετο Πρωτόκολλο του ΔΟΑΕ — ένα νομικό μέσο που παραχωρεί στους επιθεωρητές δικαιώματα πρόσβασης ανεξάρτητα από την ερμηνεία του κράτους υποδοχής. Το Μνημόνιο Συνεργασίας 14 σημείων δεν περιέχει αντίστοιχη διάταξη. Κατά τα λοιπά, υπάρχουν… θετικές εξελίξεις…

Διαβάστε επίσης

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.