«Επιχείρηση Οικονομικός Παρίας»: Ποιες χώρες που συνδιαλέγονται με το Ιράν, χτυπούν οι ΗΠΑ με τις νέες κυρώσεις – Πώς επηρεάζεται η Ελλάδα

Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, μέσω του υπουργού Οικονομικών, Σκοτ Μπέσεντ ανακοίνωσε την έναρξη της λεγόμενης «Επιχείρηση Οικονομικός Παρίας».

Μια επιχείρηση την οποία χαρακτήρισε ως μία «πρωτοφανή προσπάθεια να αποκοπούν το Ιράν και οι συνεργάτες του από τις διεθνείς οικονομικές ροές». Η Ουάσιγκτον ανακοίνωσε κυρώσεις σε σχεδόν 60 πρόσωπα, εταιρείες και πλοία, ενώ διεύρυνε δραστικά το πεδίο εφαρμογής των λεγόμενων secondary sanctions.

Ουσιαστικά πρόκειται για ένα είδους τελεσίγραφο (χωρίς ημερομηνία λήξης ωστόσο) προς τρίτες χώρες.

Η αμερικανική κυβέρνηση δηλώνει ότι κάθε χώρα θα λάβει συγκεκριμένο χρονικό περιθώριο για να διακόψει δραστηριότητες που, κατά την Ουάσιγκτον, διευκολύνουν το Ιράν και ότι, εάν δεν το πράξει, θα ακολουθήσουν κυρώσεις.

Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών διεύρυνε μάλιστα τους τομείς στους οποίους μπορεί να ενεργοποιούνται secondary sanctions, περιλαμβάνοντας τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, τον χρυσό, την τεχνολογία, την αεροπορία και τη ναυτιλία.

Η ιδιαιτερότητα τηςκατάστασης ωστόσο, είναι ότι η Ουάσιγκτον δεν επιχειρεί πλέον απλώς να τιμωρήσει το Ιράν, αλλά να πιέσει τις χώρες που αποτελούν τους οικονομικούς διαύλους του, μεταξύ των οποίων είναι και χώρες με τις οποίες έχει άριστη συνεργασία, όπως η Τουρκία. Ουσιαστικά πρόκειται μια πολιτική στην λογική στην πολιτική «ή διακόπτετε τις οικονομικές σχέσεις με το Ιράν ή διακινδυνεύετε την πρόσβαση στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα».

Ποιες χώρες είναι αυτές που θα πληγούν αν υλοποιήσει τις απειλές της η Ουάσιγκτον;

Κίνα

Η Κίνα είναι χωρίς αμφιβολία η σημαντικότερη χώρα στην εξίσωση. Περισσότερο από το 80% του ιρανικού πετρελαίου που εξαγόταν διά θαλάσσης κατευθυνόταν στην κινεζική αγορά, με τις ανεξάρτητες κινεζικές «teapot» διυλιστηριακές μονάδες να αγοράζουν αργό με σημαντική έκπτωση. Το εμπόριο πραγματοποιείται σε μεγάλο βαθμό μέσω σύνθετων δικτύων διαμεσολάβησης, κινεζικού νομίσματος και αλλαγής της προέλευσης του φορτίου, ώστε να περιορίζεται η έκθεση στις αμερικανικές κυρώσεις.

Η Ουάσιγκτον έχει ήδη επιβάλει κυρώσεις σε κινεζικά διυλιστήρια και έχει προειδοποιήσει κινεζικές τράπεζες ότι μπορούν να βρεθούν αντιμέτωπες με secondary sanctions. Χθες, όμως, απέφυγε να επιβάλει άμεσα κυρώσεις σε μεγάλο κινεζικό χρηματοπιστωτικό ίδρυμα.

Η Κίνα προειδοποίησε ωστόσο σήμερα ότι θα κάνει τα πάντα προκειμένου «να υπερασπισθεί σθεναρά» τα συμφέροντά της, σε μια πρώτη αντίδραση.

«Οι μέγιστες πιέσεις που ασκούνται στο πλαίσιο ενός οικονομικού πολέμου δεν διευθετούν σε τίποτα τα προβλήματα. Δεν κάνουν τίποτε άλλο από το να υποδαυλίζουν τις εντάσεις και τις συγκρούσεις, να προκαλούν αποτελέσματα μετάδοσης, να αποσταθεροποιούν την παγκόσμια οικονομική και χρηματοπιστωτική τάξη και να πλήττουν νόμιμα δικαιώματα και συμφέροντα άλλων χωρών», είπε στους δημοσιογράφους ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείο Εξωτερικών Λιν Τζιάν.

«Η Κίνα θα λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα προκειμένου να υπερασπιστεί σθεναρά τα δικαιώματα και τα συμφέροντά της», υπογράμμισε.

Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους οικονομικούς διαύλους του Ιράν και, ειδικά το Ντουμπάι, λειτουργούν εδώ και δεκαετίες ως κόμβος εμπορίου, επανεξαγωγών, χρηματοδότησης και μεταφοράς αγαθών προς την ιρανική αγορά. Το 2024 τα ΗΑΕ αντιπροσώπευαν περίπου το 30% των ιρανικών εισαγωγών, συνολικής αξίας περίπου 21 δισ. δολαρίων, ενώ μεγάλο μέρος του διμερούς μη πετρελαϊκού εμπορίου αφορά επανεξαγωγές.

Η θέση των Εμιράτων είναι πλέον ιδιαίτερα ευάλωτη. Ήδη πριν από τη χθεσινή αμερικανική ανακοίνωση, το Άμπου Ντάμπι είχε αναστείλει όλες τις χρηματοπιστωτικές και οικονομικές συναλλαγές με το Ιράν, επικαλούμενο την κλιμάκωση της στρατιωτικής κατάστασης και τις απειλές της Τεχεράνης.

Αυτό σημαίνει ότι τα ΗΑΕ αποτελούν πιθανότατα το πρώτο παράδειγμα χώρας που προσαρμόζεται στις αμερικανικές απαιτήσεις, αντί να περιμένει την επιβολή κυρώσεων.

Ωστόσο, η έκθεση παραμένει μεγάλη, καθώς οι αμερικανικές αρχές έχουν εντοπίσει εταιρείες και δίκτυα στα ΗΑΕ που συνδέονται με τη διακίνηση ιρανικού πετρελαίου.

Τουρκία

Η Τουρκία βρίσκεται σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση, επειδή διατηρεί σημαντικούς οικονομικούς και ενεργειακούς δεσμούς με το Ιράν, ενώ παράλληλα είναι βαθιά ενσωματωμένη στο δυτικό χρηματοπιστωτικό και εμπορικό σύστημα.

Το διμερές εμπόριο κινείται περίπου στα 5-6 δισ. δολάρια ετησίως, με την Τουρκία να εξάγει κυρίως βιομηχανικά και καταναλωτικά προϊόντα και να εισάγει ιρανικό φυσικό αέριο. Το Ιράν αντιπροσωπεύει περίπου το 13% των τουρκικών εισαγωγών φυσικού αερίου.

Η Άγκυρα δεν έχει μέχρι στιγμής σηματοδοτήσει πρόθεση να διακόψει τις εμπορικές της σχέσεις με την Τεχεράνη. Αυτό δημιουργεί μια σημαντική αντίφαση: η Τουρκία χρειάζεται το Ιράν για την ενεργειακή της ασφάλεια και για το διασυνοριακό εμπόριο, αλλά ταυτόχρονα δεν μπορεί εύκολα να αγνοήσει το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος αφορά τις τουρκικές τράπεζες, τις εταιρείες ενέργειας, τους μεταφορείς και τους μεσάζοντες που μπορεί να διευκολύνουν ιρανικές συναλλαγές. Εφόσον η Ουάσιγκτον εφαρμόσει στην πράξη την απειλή των secondary sanctions, η Τουρκία θα βρεθεί μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα: να περιορίσει τις σχέσεις με έναν γείτονα που είναι οικονομικά και ενεργειακά χρήσιμος ή να ρισκάρει την πρόσβαση σε δολάρια και αμερικανικές αγορές.

Ιράκ

Το Ιράκ αποτελεί ίσως την πιο περίπλοκη περίπτωση από οικονομική άποψη. Οι δύο χώρες έχουν εμπορικές σχέσεις άνω των 10 δισ. δολαρίων, ενώ το Ιράν αποτελεί βασικό προμηθευτή της ιρακινής αγοράς σε τρόφιμα, καταναλωτικά αγαθά και άλλα προϊόντα. Πολύ σημαντικότερη όμως είναι η ενεργειακή εξάρτηση: το Ιράκ πληρώνει περίπου 4-5 δισ. δολάρια τον χρόνο για ιρανικό φυσικό αέριο, το οποίο χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Το πρόβλημα για τη Βαγδάτη είναι ότι οι αμερικανικές κυρώσεις μπορούν να πλήξουν όχι μόνο το εμπόριο αλλά και τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούνται οι πληρωμές. Ήδη οι προηγούμενες αμερικανικές κυρώσεις είχαν οδηγήσει σε ειδικούς περιορισμούς και λογαριασμούς μέσω των οποίων το Ιράκ μπορούσε να πληρώνει για ιρανική ενέργεια χωρίς να παραβιάζει τους αμερικανικούς κανόνες.

Μια πλήρης εφαρμογή των νέων secondary sanctions θα μπορούσε συνεπώς να δημιουργήσει άμεσο ενεργειακό πρόβλημα στο Ιράκ.

Ινδία

Η Ινδία έχει ήδη περιορίσει δραστικά την οικονομική της σχέση με το Ιράν μετά την προηγούμενη αμερικανική πίεση. Το διμερές εμπόριο, που είχε φτάσει περίπου τα 17 δισ. δολάρια το 2018/19, υποχώρησε στα 1,63 δισ. δολάρια το οικονομικό έτος 2025/26. Το μεγαλύτερο μέρος αφορά πλέον ινδικές εξαγωγές, κυρίως δημητριακά, τσάι, καφέ και μπαχαρικά.

Παρά τη σημαντική υποχώρηση, η Ινδία εξακολουθεί να έχει λόγους να ενδιαφέρεται για το Ιράν. Η χώρα αποτελεί δυνητικό διάδρομο προς την Κεντρική Ασία, ενώ οι ινδικές επιχειρήσεις έχουν επενδυτικό ενδιαφέρον σε υποδομές και λιμενικές εγκαταστάσεις. Παράλληλα, οι εξαγωγές τροφίμων και φαρμάκων προς το Ιράν έχουν ιδιαίτερη σημασία και το Νέο Δελχί υποστηρίζει ότι τέτοιες συναλλαγές πρέπει να παραμένουν εκτός κυρώσεων.

Οι χθεσινές εξελίξεις, όμως, δημιουργούν πρόσθετο πρόβλημα επειδή τα ΗΑΕ ανέστειλαν τις συναλλαγές με το Ιράν. Πολλές ινδικές εξαγωγές προς την ιρανική αγορά περνούσαν από το Ντουμπάι.

Πακιστάν

Το Πακιστάν βρίσκεται σε ακόμη πιο ευαίσθητη θέση, καθώς έχει κοινά σύνορα με το Ιράν και σημαντικό τμήμα του εμπορίου μεταξύ των δύο χωρών πραγματοποιείται μέσω ανεπίσημων καναλιών. Οι δύο κυβερνήσεις έχουν θέσει στόχο την αύξηση του διμερούς εμπορίου στα 10 δισ. δολάρια, ενώ οι ανεπίσημες εκτιμήσεις ανεβάζουν το σημερινό εμπόριο περίπου στα 4 δισ. δολάρια.

Το εμπόριο αφορά πετρέλαιο, τρόφιμα, ρύζι, σιτάρι, ζώα και φάρμακα. Η επιβολή αυστηρών αμερικανικών secondary sanctions θα μπορούσε να πλήξει ιδιαίτερα μικρές επιχειρήσεις και ανεπίσημα δίκτυα εμπορίου στις παραμεθόριες περιοχές.

Το Πακιστάν θα επιχειρήσει πιθανότατα να διατηρήσει ένα περιορισμένο εμπόριο με το Ιράν, κυρίως σε βασικά αγαθά, χωρίς να δημιουργήσει έκθεση στις αμερικανικές κυρώσεις.

Ομάν

Το Ομάν έχει διαφορετικό ρόλο από τις υπόλοιπες χώρες. Η σχέση του με το Ιράν δεν βασίζεται μόνο στο εμπόριο αλλά και στη διπλωματία. Το Μουσκάτ διατηρεί παραδοσιακά καλές σχέσεις με την Τεχεράνη και έχει επανειλημμένα λειτουργήσει ως δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών. Το διμερές εμπόριο έφτασε περίπου τα 1,5 δισ. δολάρια το 2025.

Η γεωγραφική θέση του Ομάν, απέναντι από το Ιράν και κοντά στα στενά του Ορμούζ, αυξάνει τη σημασία του. Η χώρα συμμετέχει σε εμπορικές και ναυτιλιακές δραστηριότητες που συνδέονται με τον Περσικό Κόλπο και επομένως μπορεί να επηρεαστεί άμεσα από την αμερικανική προσπάθεια ελέγχου των ιρανικών θαλάσσιων ροών.

Το Ομάν θα προσπαθήσει πιθανότατα να διατηρήσει τον ρόλο του ως διαμεσολαβητή, χωρίς να συγκρουστεί με την Ουάσιγκτον. Η νέα αμερικανική πολιτική, ωστόσο, περιορίζει τον χώρο ελιγμών του.

Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν

Οι δύο χώρες του Νοτίου Καυκάσου δεν έχουν την οικονομική βαρύτητα της Κίνας, της Τουρκίας ή των ΗΑΕ, όμως η γεωγραφική τους θέση τις καθιστά σημαντικές για τα δίκτυα εμπορίου του Ιράν. Στην Αρμενία, περίπου 20% του εξωτερικού εμπορίου περνά μέσω του Ιράν, ενώ υπάρχει και ειδική συμφωνία «φυσικό αέριο έναντι ηλεκτρικής ενέργειας». Το διμερές εμπόριο Ιράν-Αρμενίας ανήλθε σε 768 εκατ. δολάρια το 2025.

Το Αζερμπαϊτζάν έχει μικρότερη αλλά αυξανόμενη εμπορική σχέση με το Ιράν. Το πρώτο εξάμηνο του 2026 το διμερές εμπόριο αυξήθηκε σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025.

Για τις δύο χώρες, ο βασικός κίνδυνος δεν είναι τόσο οι άμεσες κυρώσεις όσο η πιθανότητα να θεωρηθούν κόμβοι παράκαμψης των αμερικανικών περιορισμών. Η Αρμενία ειδικά έχει κίνητρο να διατηρήσει ανοικτές τις ιρανικές οδούς, καθώς προσφέρουν εναλλακτικές εμπορικές διαδρομές προς τον έξω κόσμο. Ωστόσο, η αμερικανική πίεση μπορεί να οδηγήσει τράπεζες και εταιρείες των δύο χωρών σε αυστηρότερο έλεγχο των συναλλαγών τους με το Ιράν, αυξάνοντας το κόστος και τον χρόνο των εμπορικών ροών.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ελλάδα

Η Ελλάδα δεν αποτελεί έναν από τους βασικούς εμπορικούς εταίρους του Ιράν, άρα ο άμεσος κίνδυνος από τις χθεσινές αμερικανικές κυρώσεις είναι περιορισμένος. Η επίδραση, όμως, μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη μέσω της ναυτιλίας, της ενέργειας και του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Η ναυτιλία είναι το σημαντικότερο σημείο. Η Ουάσιγκτον έχει εντάξει τη ναυτιλία στους πέντε τομείς στους οποίους διευρύνεται η δυνατότητα επιβολής secondary sanctions και έχει ήδη στοχοποιήσει τη λεγόμενη «shadow fleet», τον σκιώδη στόλο, που μεταφέρει ιρανικό πετρέλαιο.

Για την Ελλάδα, με τον εξαιρετικά μεγάλο στόλο δεξαμενόπλοιων και την παρουσία ελληνικών συμφερόντων στις διεθνείς μεταφορές πετρελαίου, αυτό σημαίνει αυξημένο ρίσκο για πλοιοκτήτες, διαχειρίστριες εταιρείες, ναυλωτές, ασφαλιστές και τράπεζες.

Ακόμη και χωρίς άμεση ελληνική εμπλοκή με το Ιράν, μια εταιρεία μπορεί να βρεθεί εκτεθειμένη εάν μεταφέρει φορτίο που συνδέεται με ιρανικό πετρέλαιο, συνεργαστεί με εταιρεία που έχει ενταχθεί σε κυρώσεις ή χρησιμοποιήσει χρηματοπιστωτικό μηχανισμό που η OFAC θεωρεί μέρος της αλυσίδας παράκαμψης.

Επιπτώσεις όμως θα υπάρχουν και στην ενέργεια. Η συνέχιση του αμερικανοϊρανικού οικονομικού πολέμου, σε συνδυασμό με την κατάσταση στον Περσικό Κόλπο και τον Ορμούζ, διατηρεί υψηλό το γεωπολιτικό ρίσκο στις διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Το Reuters σημειώνει ότι η σύγκρουση και οι περιορισμοί στη ναυσιπλοΐα έχουν ήδη διατηρήσει τις ενεργειακές τιμές σε υψηλά επίπεδα. Για την Ελλάδα αυτό μεταφράζεται σε υψηλότερο κόστος καυσίμων και μεταφορών, πιθανές πιέσεις στον πληθωρισμό και αυξημένο κόστος ηλεκτροπαραγωγής.

Διαβάστε επίσης

O Καναδάς ανακοινώνει αντίμετρα κατά των δασμών του Τραμπ – «Οι ΗΠΑ θέλουν να καταστρέψουν την βιομηχανία μας, δεν θα τους αφήσουμε»

«Δώρο» Ουάσινγκτον στον… πρώην τζιχαντιστή και νυν σύμμαχο Τζολάνι – Αφαίρεσαν τη Συρία από τον κατάλογο των «τρομοκρατικών» χωρών

Μέση Ανατολή: Σε «παγίδα θανάτου» έχει μετατραπεί το στενό του Ορμούζ – Στις 68 οι επιθέσεις, 20 νεκροί και 35 τραυματίες

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.