«Συνδεδεμένο με τον Ήλιο και τη Σελήνη»: Η θεωρία ότι το Στόουνχεντζ ήταν ένας προϊστορικός υπολογιστής

Τον Αύγουστο του 1966, ένας Αμερικανός καθηγητής αστρονομίας μοιράστηκε με το BBC τα εντυπωσιακά ευρήματά του. Πίστευε ότι ο νεολιθικός πέτρινος κύκλος είχε κατασκευαστεί για την πρόβλεψη των εκλείψεων.

Οι ειδικοί συζητούν εδώ και χρόνια για το νόημα του Στόουνχεντζ, του προϊστορικού πέτρινου κύκλου στη νοτιοδυτική Αγγλία. Έχουν διατυπώσει την υπόθεση ότι το μυστηριώδες μνημείο μπορεί να ήταν ένας τόπος μνήμης για τους νεκρούς, ένας βωμός θυσιών ή ένας χώρος για άλλες θρησκευτικές τελετές. Τον Αύγουστο του 1966, όμως, ένας καθηγητής αστρονομίας από τη Βοστώνη, ο Τζέραλντ Χόκινς, δήλωσε στην εκπομπή Chronicle του BBC ότι είχε λύσει το μυστήριο, χάρη σε μια ιδιόμορφη διάταξη αριθμών – και σε έναν από τους πρώτους υπολογιστές της IBM.

Η θεωρία του Χόκινς αποτέλεσε τη βάση του δημοφιλούς και επιδραστικού βιβλίου του Stonehenge Decoded, που κυκλοφόρησε το 1965. Ο Βρετανικής καταγωγής επιστήμονας υποστήριξε στο BBC ότι οι ευθυγραμμίσεις των τεράστιων λίθων και των τοξωτών κατασκευών σήμαιναν πως «οι κύκλοι στο Στόουνχεντζ θα μπορούσαν να είχαν χρησιμοποιηθεί ως υπολογιστής για την παρακολούθηση της Σελήνης και την πρόβλεψη των εκλείψεων». Οι εκλείψεις, όπως εκείνες που παρατηρούνται αυτόν τον μήνα σε διάφορα σημεία του κόσμου, θα μπορούσαν να είχαν προβλεφθεί με ακρίβεια από τους αρχαίους κατοίκους της Βρετανίας – πριν από περισσότερα από 4.500 χρόνια.

Στο τηλεοπτικό υλικό του BBC, ο Χόκινς δείχνει ένα πιστό, υπό κλίμακα μοντέλο του Στόουνχεντζ και εξηγεί ότι στον μεγαλύτερο κύκλο, που οριοθετεί την περίμετρο του μνημείου, υπάρχουν 56 οπές.

«Το 56 ήταν ο μόνος αριθμός που μπορούσε να ταιριάξει σε ένα συγκεκριμένο μοτίβο της Σελήνης», υποστήριξε. Κατά την άποψή του, οι οπές «αποτελούν μια απλή συσκευή καταμέτρησης για την πρόβλεψη των εκλείψεων».

Για τον Χόκινς, η σημασία αυτής της κατασκευής για τους ανθρώπους που δημιούργησαν το Στόουνχεντζ ήταν τεράστια.

«Οι εκλείψεις είναι θεαματικά γεγονότα που σίγουρα προκαλούσαν τα βαθύτερα συναισθήματα στους πρωτόγονους προγόνους μας», είπε. «Το φως της Σελήνης, το οποίο φυσικά είναι δανεισμένο από τον Ήλιο, διακόπτεται. Η Σελήνη περνά στη σκιά της Γης. Από ασημόλευκη γίνεται κόκκινη. Οι αρχαίοι τη θεωρούσαν κατακόκκινη σαν αίμα και της απέδιδαν δυσοίωνη σημασία».

Το Stonehenge Decoded είχε «το εκπληκτικό αποτέλεσμα να σιγήσει τις εικασίες για αρκετές δεκαετίες», ανέφερε άρθρο του 2007 στο βρετανικό περιοδικό Current Archaeology.

Ένα αστρονομικό παρατηρητήριο

Σύμφωνα με τον Χόκινς, επρόκειτο για «την πρώτη θεωρία σχετικά με τον σκοπό του Στόουνχεντζ που έγινε ακαδημαϊκά αποδεκτή και δημοσιεύτηκε σε επιστημονικά περιοδικά».

Παρότι η σύνδεση του μνημείου με το θερινό ηλιοστάσιο ήταν γνωστή ήδη από τον 18ο αιώνα, ο καθηγητής προχώρησε την ιδέα ένα βήμα παραπέρα. Υποστήριξε ότι αυτό που μέχρι τότε θεωρούνταν ναός αφιερωμένος στη λατρεία του Ήλιου θα μπορούσε στην πραγματικότητα να ήταν ένα εξελιγμένο «αστρονομικό παρατηρητήριο».

Το 1961 είχε επισκεφθεί το Στόουνχεντζ προσπαθώντας να κατανοήσει «με ποιον τρόπο υποτίθεται ότι το μνημείο σηματοδοτούσε την ανατολή του Ήλιου».

Όπως εξήγησε στο BBC πέντε χρόνια αργότερα:

«Κοίταξα γύρω μου στο πρώτο φως της αυγής, στο Στόουνχεντζ… ανάμεσα στις μεγάλες πέτρινες καμάρες. Ένιωσα ότι το οπτικό μου πεδίο ελεγχόταν, περιοριζόταν. Οι καμάρες έμοιαζαν να με αναγκάζουν να κοιτάξω προς συγκεκριμένα σημεία του ορίζοντα. Τι υποτίθεται ότι έπρεπε να δω;»

Εντυπωσιασμένος από τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαίοι αρχιτέκτονες είχαν «πλαισιώσει» το οπτικό του πεδίο, ο Χόκινς επέστρεψε στις ΗΠΑ έχοντας μαζί του διαγράμματα του χώρου, στα οποία είχε καταγράψει τις θέσεις του κεντρικού σημείου και κάθε λίθου, καμάρας, οπής και τύμβου.

Η προσπάθεια να προσδιοριστεί «τι ακριβώς θα ήταν ορατό την εποχή που κατασκευάστηκε το Στόουνχεντζ… θα ήταν μια μακρά και κοπιαστική διαδικασία και πιθανότατα είχε αποθαρρύνει άλλους πριν από εμένα», είπε ο Χόκινς στο BBC.

«Ευτυχώς, είχα στη διάθεσή μου μια υπολογιστική μηχανή, τον ηλεκτρονικό υπολογιστή».

Στο Αστεροσκοπείο Harvard-Smithsonian της Μασαχουσέτης, ο Χόκινς και η ομάδα του έδωσαν στον υπολογιστή εντολή να υπολογίσει τι θα ήταν ορατό κατά μήκος κάθε ευθυγράμμισης την εποχή που χτίστηκε το Στόουνχεντζ.

Οι υπολογισμοί αυτοί αποτέλεσαν τη βάση για το Stonehenge Decoded.

Όπως έλεγε ο παρουσιαστής του BBC το 1966, «ο υπολογιστής έδωσε ορισμένα δελεαστικά αποτελέσματα».

Πολλές από τις ευθυγραμμίσεις του Στόουνχεντζ φαίνονταν να δείχνουν προς τα σημεία ανατολής και δύσης του Ήλιου και της Σελήνης.

Σύμφωνα με τον Χόκινς, «το Στόουνχεντζ ήταν συνδεδεμένο με τον Ήλιο και τη Σελήνη τόσο στενά όσο οι παλίρροιες. Ήταν ένα αστρονομικό παρατηρητήριο. Και μάλιστα καλό».

Η καταγραφή των θέσεων του Ήλιου κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο και τις ισημερίες ήταν «φυσικό να αναμένεται», δήλωσε στο BBC. «Η Σελήνη στο Στόουνχεντζ, όμως, ήταν μια έκπληξη. Η Σελήνη είναι πολύ δύσκολο αντικείμενο παρατήρησης, επειδή αλλάζει τη θέση της με τρόπο πολύ πιο περίπλοκο από τον Ήλιο».

Οι επικριτές της θεωρίας

Ο Χόκινς κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο σκοπός του Στόουνχεντζ ήταν σαφής.

«Δεν μπορεί να υπάρχει διαφωνία για το αν ήταν ναός ή παρατηρητήριο. Ήταν και τα δύο, γιατί εκείνη την εποχή ο Ήλιος και η Σελήνη ήταν θεοί».

Αν αυτό ήταν αλήθεια, το Στόουνχεντζ ήταν «μια συσκευή που οι ιερείς-ηγεμόνες θα μπορούσαν να είχαν χρησιμοποιήσει για να ενισχύσουν την εξουσία τους», υποστήριζε άρθρο του περιοδικού Time το 1965.

«Την ημέρα ή τη νύχτα που ο πέτρινος υπολογιστής τους προέβλεπε μια έκλειψη, θα μπορούσαν κάλλιστα να είχαν καλέσει τους υπηκόους τους στην πεδιάδα του Σόλσμπερι για να παρακολουθήσουν ένα θέαμα που τρομοκρατούσε τους περισσότερους αρχαίους λαούς. Όταν άρχιζε η έκλειψη, οι ιερείς πιθανότατα απήγγειλαν προσευχές που θα επέτρεπαν στον Ήλιο ή τη Σελήνη να ξεφύγει από το σκοτάδι».

Ακόμη και εκείνη την εποχή, ωστόσο, υπήρχαν επικριτές της θεωρίας του. Ορισμένοι επισήμαναν ότι τρεις από τις 56 οπές που ήταν απαραίτητες για τη θεωρία του Χόκινς μπορεί απλώς να είχαν δημιουργηθεί από την ανάπτυξη δέντρων σε παλαιότερες εποχές.

Όπως έγραψε ο Βρετανός αρχαιολόγος Ρίτσαρντ Άτκινσον στη New York Review of Books το 1966:

«Το ότι η διάταξη του Στόουνχεντζ έχει κάποια αστρονομική σημασία δεν αμφισβητείται… Η ερμηνεία αυτής της ευθυγράμμισης, ωστόσο, και οποιωνδήποτε άλλων αστρονομικών χαρακτηριστικών του μνημείου απαιτεί την άσκηση επιστημονικής προσοχής».

Οι νεότερες έρευνες, που πραγματοποιήθηκαν από τη δεκαετία του 1960 και μετά, έχουν πλέον απορρίψει τις βασικές ιδέες του Χόκινς.

«Σήμερα είναι μια νεκρή θεωρία, στον κάλαθο των αχρήστων μαζί με τόσες άλλες θεωρίες για το Στόουνχεντζ που έχουν απορριφθεί», λέει ο καθηγητής Μάικλ Πάρκερ Πίρσον, ο οποίος ηγήθηκε μιας μεγάλης μελέτης που άλλαξε ριζικά τη σύγχρονη κατανόηση του μνημείου.

Ο «υπολογιστής των εκλείψεων», όπως λέει, ήταν «μια μοντέρνα μεταφορά για την εποχή… αλλά σήμερα είναι εντελώς ακατάλληλη για την κατανόηση του Στόουνχεντζ».

Ενώ ο Χόκινς πίστευε ότι η κατασκευή του μνημείου αποτελούσε μια περισσότερο ενιαία διαδικασία, «τώρα γνωρίζουμε ότι το Στόουνχεντζ χτίστηκε με μια εντελώς διαφορετική, πολυσταδιακή ακολουθία, σε διάστημα μεγαλύτερο των 1.500 ετών», εξηγεί στο BBC ο Πάρκερ Πίρσον, καθηγητής στο Ινστιτούτο Αρχαιολογίας του University College London.

«Γνωρίζουμε επίσης ότι οι προσανατολισμοί που σχετίζονται με το ηλιοστάσιο και τη σεληνιακή στάση δεν είναι στην πραγματικότητα ακριβείς – αποκλίνουν κατά μόλις μία ή δύο μοίρες. Επομένως, δεν ήταν ποτέ ένα όργανο μέτρησης του χρόνου, αλλά μάλλον ένα μνημείο που γιόρταζε συγκεκριμένες ηλιακές και σεληνιακές κινήσεις».

«Έχουμε πράγματι στοιχεία ότι ήδη από το 1000 π.Χ. στη Βρετανία οι άνθρωποι παρακολουθούσαν και πιθανότατα προέβλεπαν σεληνιακές εκλείψεις», προσθέτει ο Πάρκερ Πίρσον, «αλλά αυτό συνέβαινε 1.500 έως 2.000 χρόνια μετά την ακμή του Στόουνχεντζ».

Διαβάστε επίσης

Αρχαιολόγοι έφεραν στο φως τον «κήπο» του Παναγίου Τάφου – Τα ευρήματα που παραπέμπουν στην εποχή του Ιησού

Διάστημα: Ανακάλυψαν νέο πλανήτη με γήινα χαρακτηριστικά κοντά στη… «γειτονιά μας»

Ηλιακοί ραδιοπομποί σε πεταλούδες – Πώς οι επιστήμονες παρακολουθούν τη μετανάστευσή τους με… κόλλα για βλεφαρίδες

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.