Εξοπλισμοί ή ενεργειακή ανακούφιση; Ο «πολεμικός προϋπολογισμός» της Ελλάδας έχει δύο λογαριασμούς, ποιος θα πληρωθεί

Τα F-35, φρεγάτες και «Ασπίδα του Αχιλλέα» απέναντι σε βενζίνη, diesel, πετρέλαιο θέρμανσης και φυσικό αέριο — το δημοσιονομικό δίλημμα μιας χώρας που πρέπει να προστατεύσει τα σύνορα, αλλά και να κρατήσει όρθια τα νοικοκυριά. Η Ελλάδα δεν έχει κηρύξει οικονομία πολέμου. Έχει, όμως, αρχίσει να προϋπολογίζει σαν χώρα που θεωρεί τον πόλεμο πιθανό σενάριο.

Την ώρα που δισεκατομμύρια κατευθύνονται σε μαχητικά F-35, φρεγάτες και έναν πολυεπίπεδο θόλο αεράμυνας, οι πολίτες βρίσκονται αντιμέτωποι με έναν διαφορετικό —αλλά εξίσου επίμονο— εχθρό: την ενεργειακή ακρίβεια.

Βενζίνη, diesel, πετρέλαιο θέρμανσης και φυσικό αέριο δεν αποτελούν πλέον μια παροδική απειλή για το διαθέσιμο εισόδημα. Οι διεθνείς αναταράξεις, οι γεωπολιτικές συγκρούσεις, οι περιορισμένες αποθήκες φυσικού αερίου και η εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγόμενες ενεργειακές πρώτες ύλες δημιουργούν την προοπτική μιας κρίσης που μπορεί να διαρκέσει πολύ περισσότερο από έναν δύσκολο χειμώνα. Και κάπου εδώ εμφανίζεται το ερώτημα που κανένα οικονομικό επιτελείο δεν μπορεί να αποφύγει: Πόσα δισεκατομμύρια μπορεί να διαθέσει η Ελλάδα για να αποτρέψει έναν πόλεμο και πόσα για να προστατεύσει τους πολίτες από το κόστος της καθημερινής επιβίωσης;

Τα €28 δισ. της αμυντικής αποτροπής

Η κυβέρνηση έχει ήδη παρουσιάσει ένα μακροπρόθεσμο εξοπλιστικό πρόγραμμα ύψους €28 δισ. έως το 2036, το οποίο ο πρωθυπουργός έχει χαρακτηρίσει «το τίμημα της ελευθερίας». Το πρόγραμμα περιλαμβάνει την ενίσχυση της Πολεμικής Αεροπορίας, του Πολεμικού Ναυτικού, της αεράμυνας και των δυνατοτήτων αντιμετώπισης drones και πυραυλικών απειλών.

Μόνο τρία εμβληματικά προγράμματα αποτυπώνουν το μέγεθος της επιλογής:

• 20 μαχητικά F-35, με κόστος που έχει υπολογιστεί περίπου στα $8,6 δισ.
• Τέσσερις φρεγάτες FDI, με συνολικό κόστος άνω των €3 δισ.
• Η «Ασπίδα του Αχιλλέα», με προϋπολογισμό €3,035 δισ., για την ανάπτυξη αντιαεροπορικού, αντιβαλλιστικού και αντι-drone θόλου.

Αθροιστικά, τα τρία προγράμματα προσεγγίζουν ή υπερβαίνουν τα €14 δισ., ανάλογα με τη συναλλαγματική ισοτιμία και το εάν υπολογίζονται μαζί υποδομές, όπλα, υποστήριξη και συναφείς δαπάνες. Και αυτό είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου μια και αφορά τα δεδομένα των αγορών και μόνο. Δεν περιλαμβάνει το πλήρες κόστος κύκλου ζωής: ανταλλακτικά, συντήρηση, αναβαθμίσεις, εκπαίδευση, υποδομές, πυρομαχικά και ανθρώπινο δυναμικό. Ούτε βέβαι πιθανές επεκτάσεις παραγγελιών.

Ο λογαριασμός στην ενέργεια

Την ίδια στιγμή, η ενεργειακή κρίση δεν έχει φύγει από την καθημερινότητα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επισημάνει ότι οι ενεργειακές αναταράξεις πιέζουν τον πληθωρισμό και την ανάπτυξη, ενώ η ελληνική οικονομία παραμένει ιδιαίτερα εκτεθειμένη λόγω της εξάρτησής της από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. 

Οι τιμές δεν επηρεάζουν μόνο τον οδηγό που γεμίζει το ρεζερβουάρ. Μεταφέρονται στα τρόφιμα μέσω του κόστους μεταφοράς, στη βιομηχανία μέσω της ηλεκτρικής ενέργειας και του φυσικού αερίου, στη θέρμανση των νοικοκυριών, στα ενοίκια και στις υπηρεσίες, στο κόστος λειτουργίας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

Η κυβέρνηση έχει ήδη ενεργοποιήσει μέτρα στήριξης, όπως επιδοτήσεις diesel, fuel pass και παρεμβάσεις για το πετρέλαιο θέρμανσης. Το πακέτο μέτρων για το 2026 περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, περίπου €211 εκατ. για επιδότηση πετρελαίου κίνησης και €113 εκατ. για fuel pass, ενώ έχουν ανακοινωθεί πρόσθετες παρεμβάσεις ενόψει του χειμώνα. Το πρόβλημα είναι ότι τα μέτρα αυτά είναι κυρίως πυροσβεστικά. Δεν απαντούν στο ερώτημα τι θα συμβεί εάν οι υψηλές τιμές παραμείνουν για τρία, τέσσερα ή πέντε χρόνια. Και αυτός είναι ο λόγος που τουλάχιστον για τον χειμώνα αυτό οδηγεί τον Κυριάκο Μητσοτάκη να εξετάζει μειώσεις στον ΕΦΚ και τον ΦΠΑ. Ώστε να μην πάει σε εκλογές μετά από έναν χειμώνα τύπου Λένινγκραντ. 

Το υποθετικό ταμείο ενεργειακής ανακούφισης

Ας κάνουμε μια απλή και απολύτως υποθετική άσκηση. Εάν το κράτος αποφάσιζε να διαθέσει:

Με άλλα λόγια, ένα πρόγραμμα ενεργειακής ανακούφισης ύψους €1 δισ. ετησίως για πέντε χρόνια θα αντιστοιχούσε περίπου στο ένα τρίτο του κόστους των τριών μεγάλων εξοπλιστικών επιλογών που προαναφέρθηκαν.

Δεν πρόκειται για έτοιμη δημοσιονομική πρόταση ούτε για υπολογισμό του ακριβούς κόστους μιας μείωσης του ΕΦΚ ή του ΦΠΑ. Το πραγματικό κόστος θα εξαρτηθεί από την κατανάλωση, τη διεθνή τιμή του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, τη διάρκεια των μέτρων, το ύψος της φορολογικής μείωσης και το εάν η ελάφρυνση θα μετακυλιστεί πράγματι στον καταναλωτή. Η άσκηση, όμως, αποκαλύπτει το μέγεθος του διλήμματος.

Το ποσό που μπορεί να αλλάξει την καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών δεν είναι δημοσιονομικά αδιανόητο. Είναι, απλώς, συγκρίσιμο με ποσά που ήδη δεσμεύονται για την άμυνα.

ΕΦΚ και ΦΠΑ: η δύσκολη πολιτική επιλογή

Η συζήτηση για μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης ή του ΦΠΑ στα καύσιμα επιστρέφει κάθε φορά που οι τιμές ανεβαίνουν. Μια τέτοια παρέμβαση θα μπορούσε να μειώσει άμεσα την τιμή στην αντλία. Δεν είναι, όμως, χωρίς παρενέργειες:

1. Έχει υψηλό δημοσιονομικό κόστος, ιδιαίτερα εάν εφαρμοστεί οριζόντια.
2. Δεν εγγυάται πλήρη μετακύλιση της μείωσης στον καταναλωτή.
3. Ευνοεί περισσότερο όσους καταναλώνουν περισσότερα καύσιμα.
4. Μπορεί να αποδυναμώσει τα κίνητρα εξοικονόμησης ενέργειας.
5. Ενδέχεται να καταλήξει να επιδοτεί έμμεσα την κατανάλωση εισαγόμενων καυσίμων.

Από την άλλη, η διατήρηση υψηλών φόρων σε μια περίοδο παρατεταμένης ενεργειακής ακρίβειας μπορεί να λειτουργήσει ως δεύτερη φορολογική επιβάρυνση για νοικοκυριά και επιχειρήσεις που ήδη πλήττονται από τον πληθωρισμό. Η επιλογή, επομένως, δεν είναι τεχνική. Είναι βαθιά πολιτική και δημοσιονομική: Οριζόντια μείωση φόρων ή στοχευμένη ενίσχυση; Φθηνότερη αντλία ή μεγαλύτερο επίδομα θέρμανσης; Άμεση ανακούφιση ή επενδύσεις σε ενεργειακή αυτονομία;

Η Ελλάδα δεν μπορεί να διαλέξει μόνο έναν κίνδυνο

Το πιο εύκολο είναι να παρουσιαστεί το δίλημμα ως «όπλα ή κοινωνία». Θα ήταν, όμως, παραπλανητικό. Χωρίς αξιόπιστη αποτροπή, η χώρα εκτίθεται σε γεωπολιτικούς κινδύνους που μπορούν να ακυρώσουν κάθε οικονομικό σχεδιασμό. Χωρίς ενεργειακή ανθεκτικότητα, όμως, η κοινωνία και η παραγωγή αποδυναμώνονται από μέσα.

Η άμυνα προστατεύει την εδαφική κυριαρχία. Η ενεργειακή πολιτική προστατεύει την οικονομική λειτουργία της χώρας.

Το πραγματικό ερώτημα είναι εάν η Ελλάδα μπορεί να χρηματοδοτήσει και τα δύο και κυρίως εάν μπορεί να το κάνει χωρίς να μετατρέψει τη μία μορφή ασφάλειας σε υπονόμευση της άλλης. Γιατί μια χώρα μπορεί να διαθέτει F-35, φρεγάτες και αντιβαλλιστικούς πυραύλους, αλλά να βλέπει την κοινωνική της αντοχή να διαβρώνεται από τον λογαριασμό του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας.

Και τότε η κρίσιμη ερώτηση δεν θα είναι μόνο:

«Πόσο κοστίζει η αποτροπή;»

Θα είναι και:

«Πόσο κοστίζει μια κοινωνία που δεν αντέχει να πληρώσει τον λογαριασμό της ενέργειας;»

Η Ελλάδα καλείται να αποφασίσει εάν ο «πολεμικός της προϋπολογισμός» θα μετριέται μόνο σε μαχητικά, φρεγάτες και πυραύλους ή και στην ικανότητά της να κρατά όρθια την οικονομία και τους πολίτες της όταν ο επόμενος ενεργειακός κλονισμός χτυπήσει την πόρτα.

Διαβάστε επίσης

F-35: Ο λογαριασμός δεν θα είναι 3,5 δισ. – Μαζί με τα ακριβά drones CAA των νέων μαχητικών μπορεί να ξεπεράσει και τα 15 δισ. μέχρι το 2036

Η αμυντική «τρύπα» της τριετίας: Η Ελλάδα δηλώνει «πάνοπλη» το 2026 – Πότε όμως θα λειτουργήσουν πραγματικά οι εξοπλισμοί;

Τανάγρα: Ποιος θα πληρώσει το τίμημα όταν η Πολεμική Αεροπορία γίνεται σκηνή μιας ιδιωτικής γιορτής που εξελίχθηκε σε τραγωδία;

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.