ΗΠΑ – Ιράν: Ο Τραμπ απέρριψε το σχέδιο της Τεχεράνης – Απειλές πολέμου, παζάρι για τα Στενά και ανοιχτός δίαυλος

Takeaways by to pontiki AI

• Ο Ντόναλντ Τραμπ απέρριψε δημόσια την ιρανική πρόταση για συμφωνία επτά ημερών που θα οδηγούσε στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και σε διαπραγματεύσεις.
• Η αμερικανική πλευρά θεωρεί πως η Τεχεράνη επιδιώκει τον διάλογο λόγω της έντονης οικονομικής πίεσης που δέχεται και επιλέγει να διατηρήσει τη στρατηγική της στάση.
• Το Ιράν επιδιώκει πρώτα την άρση των κυρώσεων και μετά την αποκλιμάκωση, ενώ οι ΗΠΑ απαιτούν ως προτεραιότητα εγγυήσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας.
• Παρά τις δημόσιες συγκρούσεις και τις στρατιωτικές προειδοποιήσεις, παραμένουν ανοιχτοί δίαυλοι επικοινωνίας μέσω μεσολαβητών, όπως το Κατάρ, για την αποφυγή περαιτέρω κλιμάκωσης.

Η μεγάλη διπλωματική κίνηση της Τεχεράνης στη Νέα Υόρκη δεν έφερε την αποκλιμάκωση που πολλοί περίμεναν. Ο Ντόναλντ Τραμπ απέρριψε πλέον δημοσίως την ιρανική πρόταση για μια συμφωνία επτά ημερών, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και στην επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα.

Και κάπως έτσι, το μέτωπο ΗΠΑ – Ιράν επιστρέφει σε μια εξαιρετικά επικίνδυνη ισορροπία: η διπλωματία εξακολουθεί να λειτουργεί στο παρασκήνιο, αλλά πάνω από το τραπέζι κυριαρχούν οι απειλές, οι στρατιωτικές προειδοποιήσεις και η προσπάθεια κάθε πλευράς να εμφανίσει την άλλη ως εκείνη που υποχωρεί.

Η Τεχεράνη είχε ήδη στείλει το μήνυμά της στον Αμερικανό πρόεδρο: «Μην κάνεις το λάθος να επιτεθείς». Η απάντηση του Τραμπ, όμως, δεν ήταν η αποδοχή του σχεδίου, αλλά η απόρριψή του. Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι απέρριψε την ιρανική πρόταση, υποστηρίζοντας ότι η Τεχεράνη επιδιώκει τώρα συμφωνία επειδή βρίσκεται υπό τεράστια οικονομική πίεση. «Απέρριψα την πρότασή τους», είπε χαρακτηριστικά, παρουσιάζοντας την αμερικανική πλευρά ως εκείνη που έχει το πάνω χέρι στην αντιπαράθεση.

Τι έβαλε στο τραπέζι το Ιράν

Η πρόταση της Τεχεράνης ήταν πολύ πιο συγκεκριμένη από τις προηγούμενες διπλωματικές βολιδοσκοπήσεις. Το Ιράν πρότεινε ένα επταήμερο χρονοδιάγραμμα, το οποίο θα οδηγούσε σε αποκλιμάκωση και τελικά στην επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.

Στον πυρήνα του σχεδίου βρίσκονταν η άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, η χαλάρωση των περιορισμών στις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου, η αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων και η παύση των εχθροπραξιών. Σε αντάλλαγμα, η Τεχεράνη εμφανιζόταν έτοιμη να ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ μέσα σε επτά ημέρες και να επιστρέψει στις συνομιλίες με την Ουάσιγκτον για μια ευρύτερη συμφωνία, συμπεριλαμβανομένου του πυρηνικού ζητήματος.

Το σχέδιο μεταφέρθηκε στην αμερικανική πλευρά μέσω του Κατάρ, το οποίο έχει αναλάβει για μία ακόμη φορά ρόλο διαμεσολαβητή. Το κρίσιμο σημείο, ωστόσο, είναι η σειρά των κινήσεων.

Η Τεχεράνη θέλει πρώτα άρση της πίεσης, εγγυήσεις και αποκλιμάκωση και στη συνέχεια διαπραγμάτευση για το πυρηνικό της πρόγραμμα. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει ουσιαστικά το αντίθετο: θέλει το πυρηνικό ζήτημα και τις εγγυήσεις από την Τεχεράνη να βρίσκονται στο κέντρο της συμφωνίας από την αρχή.

Εκεί βρίσκεται και το μεγάλο χάσμα που εξακολουθεί να χωρίζει τις δύο πλευρές.

Τραμπ: «Απέρριψα τη συμφωνία τους»

Ο Τραμπ ξεκαθάρισε το Σάββατο ότι δεν αποδέχεται το ιρανικό σχέδιο. Η ανάγνωσή του είναι ότι η Τεχεράνη προσέρχεται τώρα με προτάσεις επειδή ασφυκτιά οικονομικά και θέλει επειγόντως να αποκαταστήσει τη ροή μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Η αμερικανική πλευρά θεωρεί επομένως ότι δεν υπάρχει λόγος να εγκαταλείψει αυτή τη στιγμή το βασικό της διαπραγματευτικό πλεονέκτημα. Μόλις λίγες ημέρες νωρίτερα, από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, ο Τραμπ είχε ανεβάσει δραματικά τους τόνους, καλώντας τις άλλες χώρες να συμβάλουν στην πλήρη οικονομική απομόνωση του Ιράν και επαναλαμβάνοντας ότι δεν πρόκειται να επιτρέψει στην Τεχεράνη να αποκτήσει πυρηνικό όπλο.

Παράλληλα, έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας στρατιωτικής δράσης. Αυτό ακριβώς είναι που προκαλεί και τη μεγαλύτερη ανησυχία: η απόρριψη της ιρανικής πρότασης δεν συνοδεύτηκε από κάποια εναλλακτική συμφωνία αποκλιμάκωσης.

Η Τεχεράνη προειδοποιεί: Μην επιχειρήσετε νέο χτύπημα

Από την άλλη πλευρά, το Ιράν προσπαθεί να καταστήσει σαφές ότι δεν πρόκειται να δεχθεί μια συμφωνία που θα εμφανίζεται ως συνθηκολόγηση. Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν δηλώνει πλέον ότι η χώρα του «δεν εμπιστεύεται» τις διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον, παρότι παραδέχεται ότι τα μηνύματα εξακολουθούν να μεταφέρονται μέσω τρίτων χωρών. Κατάρ και Πακιστάν βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας.

Η Τεχεράνη έχει επίσης διαμηνύσει ότι δεν σκοπεύει να κάνει υποχωρήσεις στο πυρηνικό της πρόγραμμα υπό στρατιωτική πίεση, ενώ συνδέει το πλήρες άνοιγμα των Στενών με την ικανοποίηση των όρων που έχει θέσει στην Ουάσιγκτον. Και μαζί με τη διπλωματική θέση υπάρχει η στρατιωτική προειδοποίηση.

Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν προειδοποιήσει ότι μία νέα αμερικανική επίθεση μπορεί να προκαλέσει πολύ ευρύτερη απάντηση, χωρίς τους περιορισμούς που υπήρχαν σε προηγούμενες φάσεις της σύγκρουσης. Το μήνυμα αφορά όχι μόνο τον Περσικό Κόλπο, αλλά δυνητικά και άλλες κρίσιμες θαλάσσιες οδούς.

Ο εφιάλτης μιας διπλής κρίσης σε Ορμούζ και Ερυθρά Θάλασσα

Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο επικίνδυνη διάσταση της νέας φάσης. Η Τεχεράνη προειδοποιεί ότι μια νέα μεγάλη αμερικανική επίθεση μπορεί να διευρύνει γεωγραφικά τον πόλεμο, με Ερυθρά Θάλασσα και Μπαμπ ελ Μαντέμπ να μπαίνουν ακόμη περισσότερο στην εξίσωση. Αυτό θα σήμαινε ότι δύο από τις σημαντικότερες ενεργειακές και εμπορικές αρτηρίες του πλανήτη θα μπορούσαν να βρεθούν ταυτόχρονα στο επίκεντρο της σύγκρουσης. Και τα Στενά του Ορμούζ δεν αποτελούν απλώς ένα ακόμη μέτωπο του πολέμου.

Πριν από τη σημερινή κρίση περνούσε από εκεί περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου που διακινείται διεθνώς, ενώ η κίνηση εμπορικών πλοίων έχει πλέον καταρρεύσει σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα. Σε μία από τις τελευταίες καταγραφές, μόλις δύο εμπορικά πλοία είχαν περάσει μέσα σε μία ημέρα, όταν πριν από την έναρξη της σύγκρουσης η ημερήσια κίνηση έφτανε περίπου τα 125 μεγάλα εμπορικά πλοία.

Γι’ αυτό και η σύγκρουση ΗΠΑ – Ιράν έχει πάψει εδώ και καιρό να αφορά μόνο την Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη. Αφορά την παγκόσμια αγορά ενέργειας, τις τιμές των καυσίμων και τελικά τις οικονομίες από την Ευρώπη έως την Ασία.

Η διπλωματία δεν πέθανε – αλλά ο χρόνος λιγοστεύει

Υπάρχει, πάντως, μία σημαντική λεπτομέρεια: παρά τη δημόσια απόρριψη του σχεδίου, οι δίαυλοι επικοινωνίας δεν έχουν κοπεί. Οι δύο πλευρές εξακολουθούν να επικοινωνούν μέσω μεσολαβητών και τις προηγούμενες ημέρες πραγματοποιήθηκαν έμμεσες επαφές στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.

Αυτό σημαίνει ότι το «όχι» του Τραμπ δεν ισοδυναμεί κατ’ ανάγκην με οριστικό τέλος των διαπραγματεύσεων. Μπορεί να αποτελεί και μέρος της διαπραγματευτικής τακτικής της Ουάσιγκτον, η οποία θεωρεί ότι έχει αυτή τη στιγμή το πλεονέκτημα και επιχειρεί να αποσπάσει περισσότερες παραχωρήσεις από την Τεχεράνη.

Το ίδιο, όμως, κάνει και το Ιράν χρησιμοποιώντας το ισχυρότερο χαρτί που διαθέτει: τα Στενά του Ορμούζ. Οι δύο πλευρές εμφανίζονται να πιστεύουν ότι ο χρόνος δουλεύει υπέρ τους. Η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι η οικονομική πίεση θα αναγκάσει τελικά το Ιράν να υποχωρήσει. Η Τεχεράνη ποντάρει στο κόστος που προκαλούν ο αποκλεισμός του Ορμούζ και οι υψηλές ενεργειακές τιμές στην αμερικανική και την παγκόσμια οικονομία.

Πρόκειται για ένα παιχνίδι νεύρων στο οποίο κανείς δεν θέλει να φανεί ότι κάνει πρώτος πίσω. Και όσο δεν υπάρχει συμφωνία, ένα νέο στρατιωτικό επεισόδιο, μία επίθεση σε πλοίο ή μία λανθασμένη εκτίμηση μπορεί να μετατρέψει μέσα σε λίγες ώρες το διπλωματικό παζάρι σε νέο γύρο πολέμου με συνέπειες πολύ πέρα από τα σύνορα του Ιράν.

Διαβάστε επίσης:

Ιράκ: Αίτημα στις ΗΠΑ να εξαιρεθεί από την απαγόρευση υποδοχής ιρανικών πτήσεων «για ανθρωπιστικούς λόγους»

Φον ντερ Λάιεν στον ΟΗΕ: «Η ΕΕ θα δώσει 710 εκατ. ευρώ για ανθρώπους που πλήττονται από κρίσεις, πολέμους και φυσικές καταστροφές, ιδίως στην Αφρική»

Τραμπ: Ανακοίνωσε «νέα πρότυπα οικονομίας καυσίμων» ανατρέποντας το πλαίσιο της κυβέρνησης Μπάιντεν

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.