Το Ισραήλ από σύμβολο ιστορικής τραγωδίας σε διεθνώς απομονωμένη δύναμη

Υπάρχουν εικόνες που συμπυκνώνουν μια ολόκληρη ιστορική περίοδο. Η εικόνα των ποδοσφαιριστών της Ιρλανδίας με τα μαύρα περιβραχιόνια για τη Γάζα και τα σκυμμένα κεφάλια στην ανάκρουση του εθνικού ύμνου του Ισραήλ είναι μία από αυτές. Η εικόνα της αγέρωχης Σούζαν Σάραντον στη Νέα Υόρκη να συλλαμβάνεται κατά τη διαμαρτυρία ενάντια στη γενοκτονία στη Γάζα, άλλη μία. Η εικόνα δεκάδων διπλωματών να σηκώνονται από τις θέσεις τους και να εγκαταλείπουν την αίθουσα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, τη στιγμή που ο Μπενιαμίν Νετανιάχου ανέβαινε στο βήμα, είναι επίσης άλλη μία.

Θα μπορούσα να αναφέρω εκατοντάδες ακόμα, από τις χιλιάδες εκδηλώσεις εναντίον των εγκλημάτων του Νετανιάχου σε βάρος του παλαιστινιακού λαού, αλλά αυτή η τελευταία έχει την ιδιαίτερη σημασία της, καθώς συνέβη στην έδρα του Οργανισμού που αποδέχθηκε και ενέκρινε το 1947 τον διαμελισμό της Παλαιστίνης για να ιδρυθεί ισραηλινό κράτος, κάπως σαν «αποζημίωση» για τα δεινά που υπέστη ο εβραϊκός λαός από τους ναζί στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Και είναι ακριβώς αυτή η αντιστροφή της ιστορικής πραγματικότητας, που την «κατάφερε» η αδίστακτη σημερινή ηγεσία του Ισραήλ – μαζί με όσες προηγούμενες κινήθηκαν στη λογική αφανισμού του παλαιστινιακού λαού.

Τα όσα συνέβησαν ιδίως στον ΟΗΕ δεν ήταν απλώς για μια ακόμη διαμαρτυρία απέναντι σε έναν αμφιλεγόμενο πρωθυπουργό. Ήταν μια εικόνα με ισχυρό συμβολισμό για τη θέση στην οποία έχει οδηγηθεί το Ισραήλ. Ένα κράτος που για δεκαετίες διέθετε ένα σχεδόν ανυπέρβλητο ηθικό κεφάλαιο στη Δύση, να βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπο με μια πρωτοφανή διεθνή αμφισβήτηση.

Για δεκαετίες, το Ισραήλ διέθετε αυτό το ισχυρό ηθικό κεφάλαιο. Η μνήμη του Ολοκαυτώματος, η ιστορική ενοχή της Ευρώπης και η εικόνα ενός κράτους που γεννήθηκε μετά την καταδίωξη και την εξόντωση εκατομμυρίων Εβραίων δημιούργησαν ένα πλέγμα συμπάθειας και προστασίας.

Και αυτό το κεφάλαιο δεν ήταν αδικαιολόγητο. Το Ολοκαύτωμα υπήρξε μία από τις απόλυτες εκφράσεις βαρβαρότητας στην ανθρώπινη ιστορία, ένα έγκλημα που δεν επιδέχεται συμψηφισμούς, σχετικοποίηση ή λήθη.

Όμως ειδικά η σημερινή ηγεσία του Ισραήλ μοιάζει να καταναλώνει αυτό το ηθικό κεφάλαιο με ταχύτητα ιστορικής αυτοχειρίας.

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι ήδη από την ίδρυση του ισραηλινού κράτους υπήρχε η βαριά σκιά της Νάκμπα, του μαζικού εκτοπισμού εκατοντάδων χιλιάδων Παλαιστινίων το 1948. Και επί δεκαετίες στη συνέχεια, η κατοχή, οι εποικισμοί, η στρατιωτική επιβολή και η άρνηση μιας βιώσιμης λύσης δύο κρατών προκαλούσαν διεθνείς αντιδράσεις.

Όμως, όση δυσφορία και απόρριψη κι αν συγκέντρωσε το Ισραήλ όλες αυτές τις δεκαετίες, όσα συμβαίνουν από τις 7 Οκτωβρίου 2023 και μετά έχουν οδηγήσει τη σύγκρουση σε διαφορετική ιστορική κλίμακα.

Η επίθεση της Χαμάς εκείνη την ημέρα, με περίπου 1.200 νεκρούς στο Ισραήλ και 251 ανθρώπους να οδηγούνται ως όμηροι στη Γάζα, υπήρξε ένα τεράστιο έγκλημα κατά αμάχων. Αυτό όμως δεν μπορεί να λειτουργεί ως άλλοθι και δικαιολογητική βάση για όσα ακολούθησαν.

Η Γάζα, η Δυτική Όχθη, ο Λίβανος και πλέον η σύγκρουση με το Ιράν έχουν μετατρέψει την κυβέρνηση Νετανιάχου, στα μάτια ενός μεγάλου τμήματος της διεθνούς κοινής γνώμης, σε σύμβολο ακραίας κρατικής βίας, στρατηγικής αλαζονείας και πολιτικού κυνισμού. Η σημερινή ηγεσία, μαζί με ένα σημαντικό μέρος πλέον της κοινωνίας του, έχουν μετατρέψει το Ισραήλ σε μία πολεμοχαρή μηχανή, που επιδίδεται σε γενοκτονία, ικανή να δικαιολογήσει τι πιο φρικιαστικές, απάνθρωπες και βάρβαρες εγκληματικές πράξεις.

Από τη Γάζα στη Χάγη: Η αμφισβήτηση έγινε θεσμική

Το κρίσιμο είναι ότι η μεταστροφή δεν αποτελεί πλέον υπόθεση μόνο του αραβικού κόσμου ή της διεθνούς Αριστεράς. Είναι μετρήσιμη στη δυτική κοινή γνώμη.

Σύμφωνα με την έρευνα του Pew Research Center σε 36 χώρες, διάμεσο ποσοστό 67% έχει αρνητική εικόνα για το Ισραήλ, έναντι μόλις 25% που διατηρεί θετική εικόνα.

Και αυτή η εικόνα δεν προέκυψε στο κενό. Οι τεράστιες απώλειες αμάχων, η καταστροφή της Γάζας, ο εκτοπισμός πληθυσμών και οι συνθήκες ζωής που δημιουργήθηκαν στον παλαιστινιακό θύλακα έχουν μετατρέψει το ζήτημα από αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης σε μείζον θέμα διεθνούς δικαιοσύνης.

Η υπόθεση βρίσκεται στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης βάσει της Σύμβασης περί Γενοκτονίας. Το Δικαστήριο έχει επιβάλει προσωρινά μέτρα, χωρίς ακόμη να έχει εκδώσει οριστική απόφαση επί της ουσίας.

Όμως στο μεταξύ υπήρξε μια ακόμη βαρύτερη εξέλιξη. Η Ανεξάρτητη Διεθνής Επιτροπή Έρευνας του ΟΗΕ κατέληξε τον Σεπτέμβριο του 2025 ότι το Ισραήλ έχει διαπράξει γενοκτονία εναντίον των Παλαιστινίων στη Γάζα, συμπέρασμα που το Ισραήλ απορρίπτει.

Παράλληλα, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο εξέδωσε εντάλματα σύλληψης για τον Μπενιαμίν Νετανιάχου και τον Γιοάβ Γκάλαντ, για φερόμενα εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

Πρόκειται για μια ιστορική μεταβολή: ο πρωθυπουργός του Ισραήλ δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο ως πολιτικός ηγέτης που προκαλεί διεθνείς αντιδράσεις, αλλά ως πρόσωπο για το οποίο υπάρχει ένταλμα σύλληψης διεθνούς δικαστηρίου.

Η Δυτική Όχθη και μια κατοχή που γίνεται όλο και πιο δύσκολο να υπερασπιστεί κανείς

Στη Δυτική Όχθη, η κατάσταση βαραίνει ακόμη περισσότερο την εικόνα του Ισραήλ. Η Διεθνής Αμνηστία κατηγόρησε το 2026 τις ισραηλινές αρχές ότι εφαρμόζουν κρατικά υποστηριζόμενη πολιτική εθνοκάθαρσης σε περιοχές της κατεχόμενης Δυτικής Όχθης, μέσω εξαναγκαστικών εκτοπισμών παλαιστινιακών κοινοτήτων, επέκτασης των εποικισμών και βίας εποίκων.

Το γεγονός ότι δυτικές χώρες έχουν φτάσει πλέον στην επιβολή συντονισμένων κυρώσεων σε πρόσωπα και δίκτυα που συνδέονται με τη βία των εποίκων δείχνει πόσο έχει στενέψει το περιθώριο ανοχής.

Και εδώ ακριβώς χρειάζεται ιστορική προσοχή. Η φρίκη που υπέστησαν οι Εβραίοι από τον ναζισμό δεν μπορεί να μετατραπεί σε μονάδα μέτρησης άλλων εγκλημάτων ούτε σε εύκολο ιστορικό παραλληλισμό. Το Ολοκαύτωμα έχει τη δική του ιστορική μοναδικότητα.

Αλλά ακριβώς επειδή υπάρχει αυτή η μνήμη, αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος το ερώτημα πώς ένα κράτος που δημιουργήθηκε στη σκιά της μεγαλύτερης ευρωπαϊκής τραγωδίας του 20ού αιώνα μπορεί να ανέχεται ή να εφαρμόζει πολιτικές συλλογικής τιμωρίας, εκτοπισμού, κατοχής και συστηματικής στέρησης δικαιωμάτων ενός άλλου λαού.

Ο πόλεμος με το Ιράν και η φυγή προς τα εμπρός

Στο μεταξύ, η σύγκρουση με το Ιράν άνοιξε ένα ακόμη τεράστιο μέτωπο. Ο Νετανιάχου υπήρξε επί χρόνια ένας από τους πιο επίμονους υποστηρικτές της στρατιωτικής αντιμετώπισης της Τεχεράνης και η σύγκρουση έφερε τελικά και τις Ηνωμένες Πολιτείες σε έναν πόλεμο με τεράστιο οικονομικό, γεωπολιτικό και στρατηγικό κόστος.

Η Μέση Ανατολή βρίσκεται πλέον μέσα σε μια σύγκρουση που ξεπερνά κατά πολύ τη Γάζα και η κυβέρνηση Νετανιάχου εμφανίζεται αποφασισμένη να συνεχίσει μια στρατηγική διαρκούς στρατιωτικής πίεσης.

Το ερώτημα είναι μέχρι πού μπορεί να οδηγήσει αυτή η φυγή προς τα εμπρός και πόσους ακόμη συμμάχους μπορεί να χάσει το Ισραήλ στην πορεία.

Μπεν Γκβιρ και η κανονικοποίηση του ακραίου

Στο εσωτερικό, η παρουσία πολιτικών όπως ο Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ έχει μετακινήσει το Ισραήλ σε μια σκοτεινότερη πολιτική ζώνη.

Η προώθηση της θανατικής ποινής για Παλαιστίνιους που καταδικάζονται για θανατηφόρες επιθέσεις έχει δεχθεί σφοδρή κριτική από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που τη θεωρούν διακριτική και ουσιαστικά προσανατολισμένη σχεδόν αποκλειστικά εναντίον Παλαιστινίων.

Δεν πρόκειται πια μόνο για τη συζήτηση περί «ασφάλειας». Πρόκειται για μια πολιτική τιμωρίας που διεθνώς διαβάζεται όλο και περισσότερο ως εθνοτικά άνιση, εκδικητική και βαθιά αυταρχική.

Από τα διπλωματικά σαλόνια μέχρι τα γήπεδα

Και κάπως προέκυψε από τις διεθνείς και εν πολλοίς αυθόρμητες αντιδράσεις και κινήματα σε κάτι που ίσως αποδειχθεί ιστορικά ακόμη σημαντικότερο από τις διπλωματικές αποφάσεις. Η απομόνωση αρχίζει να κατεβαίνει από τις κυβερνήσεις στις κοινωνίες. Ή, ακόμα πιο εκκωφαντικό, η αποδοκιμασία προς το γενοκτόνο Ισραήλ να προσπερνά, να παρακάμπει και να κάμπτει ουσιστικά τη στάση κάποιων κυβερνήσεων και γίνεται υπόθεση των πολιτών.

Το είδαμε με εντυπωσιακό τρόπο στον αγώνα της Ιρλανδίας με το Ισραήλ. Πριν από τα παιχνίδια, περισσότεροι από 160 Ιρλανδοί αθλητές είχαν υπογράψει ανοικτή επιστολή ζητώντας μποϊκοτάζ. Η ίδια η ιρλανδική ποδοσφαιρική ομοσπονδία είχε ζητήσει από την UEFA την αποβολή του Ισραήλ από τις διοργανώσεις.

Ο ομοσπονδιακός προπονητής της Ιρλανδίας είχε φτάσει να δηλώσει ότι η ομάδα του επρόκειτο να παίξει «απέναντι σε γενοκτονία», προκαλώντας οργισμένη αντίδραση της ισραηλινής ομοσπονδίας.

Και όταν ήρθε το παιχνίδι, η πολιτική σύγκρουση μπήκε κυριολεκτικά μέσα στον αγωνιστικό χώρο. Οι Ιρλανδοί ποδοσφαιριστές φόρεσαν μαύρα περιβραχιόνια. Δεν έγιναν οι καθιερωμένες χειραψίες. Κατά την ανάκρουση του ισραηλινού εθνικού ύμνου έσκυψαν τα κεφάλια τους και κοίταξαν το έδαφος. Ο τερματοφύλακας Γκάβιν Μπαζούνου αρνήθηκε να αγωνιστεί.

Και σε ολόκληρη την Ιρλανδία, παμπ αρνήθηκαν να μεταδώσουν τον αγώνα. Αυτό έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία από ένα ποδοσφαιρικό επεισόδιο. Διότι δείχνει ότι το Ισραήλ αρχίζει να αντιμετωπίζει κάτι που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θα έμοιαζε αδιανόητο: κοινωνική απομόνωση μέσα στην ίδια την Ευρώπη.

Η σύγκριση με τη Ρωσία και τον αποκλεισμό της από διεθνείς αθλητικές διοργανώσεις τίθεται πλέον ανοιχτά, όχι από περιθωριακές ομάδες, αλλά από αθλητές, ομοσπονδίες και ανθρώπους του ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου.

Η εικόνα στον ΟΗΕ που δεν μπορεί να σβήσει

Και ύστερα ήρθε ο ΟΗΕ. Ο Νετανιάχου ανέβηκε στο βήμα της Γενικής Συνέλευσης στις 24 Σεπτεμβρίου και δεκάδες διπλωμάτες σηκώθηκαν και έφυγαν από την αίθουσα.

Μεγάλα τμήματα της αίθουσας άδειασαν μπροστά στις κάμερες. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός τούς χαρακτήρισε «ηθικούς δειλούς». Αλλά οι εικόνες είχαν ήδη κάνει τον γύρο του κόσμου. Και αυτές οι εικόνες δύσκολα μπορούν να αντιμετωπιστούν με επικοινωνιακή διαχείριση.

Ένας πρωθυπουργός του Ισραήλ μιλούσε από το σημαντικότερο διεθνές βήμα και εκπρόσωποι δεκάδων κρατών αποχωρούσαν demonstratively από την αίθουσα.

Δεν σημαίνει ότι ολόκληρη η διεθνής κοινότητα έχει απομονώσει το Ισραήλ. Σημαντικές δυτικές αντιπροσωπείες παρέμειναν στην αίθουσα και οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να αποτελούν τον σημαντικότερο στρατηγικό σύμμαχό του.

Αλλά η εικόνα της αποχώρησης αποτελεί ίσως την πιο καθαρή οπτική αποτύπωση μιας μεταβολής που συντελείται εδώ και χρόνια. Το Ισραήλ δεν διαθέτει πλέον την αυτονόητη πολιτική ασυλία που απολάμβανε επί δεκαετίες σε μεγάλο μέρος της Δύσης.

Χάνει και τη μάχη της ήπιας ισχύος

Την ίδια ώρα, το Ισραήλ φαίνεται να χάνει έδαφος και στο πεδίο της ήπιας ισχύος. Η Eurovision, αντί να λειτουργήσει ως πολιτιστικό αντίβαρο, εξελίχθηκε σε ακόμη ένα πεδίο αντιπαράθεσης. Η ισραηλινή συμμετοχή και η δημόσια ψήφος προκάλεσαν συζητήσεις και αιτήματα ευρωπαϊκών δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών φορέων για μεγαλύτερη διαφάνεια.

Και ακολούθησε η υπόθεση της BlackCore. Οι γαλλικές αρχές κατηγόρησαν την ισραηλινή εταιρεία για ψηφιακές επιχειρήσεις επιρροής και παρεμβάσεις, μεταξύ άλλων στη Σκωτία, όπου φέρεται να στοχοποιήθηκαν ο Τζον Σουίνι και το SNP. Οι γαλλικές αρχές συνέδεσαν τις ίδιες μεθόδους και με άλλες χώρες και εκλογικές αναμετρήσεις.

Δεν έχει αποδειχθεί ποιος ανέθεσε αυτές τις επιχειρήσεις και το Ισραήλ έχει αρνηθεί κρατική εμπλοκή. Όμως η ίδια η υπόθεση προστίθεται σε ένα ήδη εξαιρετικά βαρύ διεθνές κλίμα.

Η μεγάλη ιστορική ανατροπή

Η πραγματική ιστορική μεταβολή είναι γεγονός. Για πρώτη φορά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, μεγάλα τμήματα της δυτικής κοινωνίας δεν βλέπουν πλέον το Ισραήλ πρωτίστως μέσα από το πρίσμα της εβραϊκής τραγωδίας.

Το βλέπουν μέσα από τις εικόνες της Γάζας, από κατεστραμμένες πόλεις και μέσα από νεκρά, δολοφονημένα από τον IDF, παιδιά. Το Ισραήλ ταυτίζεται με την κατοχή, τους εποικισμούς και τις εκτοπίσεις στη Δυτική Όχθη. Η αναφορά στο Ισραήλ παραπέμπει σε παρανοϊκές προσωπικότητες, όπως ο Μπεν Γκβιρ, την ώρα που ένα διεθνές ένταλμα σύλληψης «σκεπάζει» κάθε παρουσία και εμφάνιση του ίδιου του Νετανιάχου.

Και τώρα μέσα από Ιρλανδούς ποδοσφαιριστές με μαύρα περιβραχιόνια και διπλωμάτες που σηκώνονται και εγκαταλείπουν την αίθουσα του ΟΗΕ.

Είναι λάθος εάν και όπου συμβεί τώρα και στο μέλλον η όποια διαμαρτυρία να γλιστρήσει στον τυφλό αντισημιτισμό, συγχέοντας την κυβέρνηση του Ισραήλ με τους απανταχού Εβραίους συλλήβδην. Αυτή η σύγχυση είναι πολιτικά ανήθικη και ιστορικά επικίνδυνη.

Η κριτική στον Νετανιάχου, στην κατοχή ή στον ισραηλινό στρατό δεν μπορεί να μετατρέπεται σε συλλογική ενοχοποίηση ενός λαού ή μιας θρησκείας. Αλλά ισχύει και το αντίστροφο. Ο αντισημιτισμός δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως καθολική ασπίδα απέναντι σε κάθε κριτική της ισραηλινής κυβέρνησης.

Διότι τότε η μνήμη του Ολοκαυτώματος κινδυνεύει να μετατραπεί από παγκόσμια προειδοποίηση απέναντι στη βαρβαρότητα σε εργαλείο πολιτικής ασυλίας μιας συγκεκριμένης κυβέρνησης. Και αυτό είναι ιστορικά καταστροφικό.

Η στρατηγική ήττα που δεν μετριέται σε χιλιόμετρα

Οι σημερινοί ηγέτες του Ισραήλ και όποιο τμήμα της ισραηλινής κοινωνίας έχει εμποτιστεί στην ιδέα του «περιούσιου λαού» που μπορεί να σκοτώνει και να αρπάζει γη δεν έχουν αντιληφθεί καν τα επίχειρα που επιφυλάσσει ιστορικά το μέλλον σε τέτοιες περιπτώσεις. Μπορεί να πανηγυρίζουν και να ενθουσιάζονται που έχουν καταφέρει οι Παλαιστίνιοι πληρώνουν με αίμα, καταστροφή, εκτοπισμό και ταπείνωση.

Αλλά έχουν μία «υστερική τύφλωση». Δεν βλέπουν ότι και το ίδιο το Ισραήλ οδηγείται σε μια ηθική και πολιτική απομόνωση που μπορεί μακροπρόθεσμα να αποδειχθεί εξαιρετικά δύσκολο να αντιστραφεί. Διότι ένας πόλεμος μπορεί κάποτε να τελειώσει, μία κυβέρνηση να πέσει και φυσικά ο Νετανιάχου κάποια στιγμή να φύγει.

Όμως οι ιστορικές εικόνες μένουν. Μένει η Γάζα, μένουν οι κατεστραμμένες πόλεις και οι καταγγελίες για γενοκτονία και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Μένουν τα εντάλματα της Χάγης, οι μαύρες κορδέλες των Ιρλανδών ποδοσφαιριστών και η εικόνα μιας αίθουσας του ΟΗΕ που αδειάζει την ώρα που ανεβαίνει στο βήμα ο πρωθυπουργός του Ισραήλ.

Το Ολοκαύτωμα δημιούργησε δικαιολογημένα μια τεράστια ιστορική ευαισθησία απέναντι στον εβραϊκό λαό και μια παγκόσμια υποχρέωση να μην επαναληφθεί ποτέ η βαρβαρότητα της συλλογικής δίωξης. Αυτή ακριβώς η μνήμη, όμως, δεν μπορεί να σημαίνει σιωπή απέναντι στην αδικία όταν θύματα είναι άλλοι. Και ίσως εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη στρατηγική ήττα της κυβέρνησης Νετανιάχου.

Δεν χάνει απλώς φίλους. Δεν χάνει μόνο διπλωματική υποστήριξη. Χάνει σταδιακά εκείνο που για δεκαετίες αποτελούσε ένα από τα ισχυρότερα όπλα του Ισραήλ: την ηθική νομιμοποίηση στα μάτια μεγάλου μέρους της Δύσης. Και αυτή είναι μια ήττα που δεν μετριέται σε χιλιόμετρα εδάφους, σε πυραύλους ή σε στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Μετριέται στις συνειδήσεις. Και όταν χαθεί εκεί μια μάχη, χρειάζονται γενιές για να κερδηθεί ξανά.

Διαβάστε επίσης:

Μαδρίτη: «Νίκη» για την 87χρονη Μαρικάρμεν – Επιστρέφει στο σπίτι της μετά τις μαζικές διαδηλώσεις για την έξωση

ΟΗΕ: Νέα προειδοποίηση για τη Δυτική Όχθη – «Πρέπει να σταματήσει η προσάρτηση»

Axios: Ο Τραμπ προσφέρει ελάφρυνση κυρώσεων στο Ιράν με αντάλλαγμα πυρηνικές υποχωρήσεις

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.