Η νέα συμμαχία Άγκυρας – Χαφτάρ

Η απόφαση του Κοινοβουλίου της Ανατολικής Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου, να εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 δεν αποτελεί απλώς μια νέα διπλωματική επιτυχία της Άγκυρας. Είχε προηγηθεί μια σταδιακή προσέγγιση της Τουρκίας με την οικογένεια Χαφτάρ, παρότι το 2020 οι δύο πλευρές βρίσκονταν σε αντίπαλα στρατόπεδα στον λιβυκό εμφύλιο. Η μεταστροφή αυτή αποτυπώθηκε στις διαδοχικές επισκέψεις του Σαντάμ Χαφτάρ στην Τουρκία, στις επαφές του πατέρα του με την τουρκική ηγεσία και στην ανάπτυξη στρατιωτικής συνεργασίας.

Όπως είχε επισημάνει ήδη από το 2025 το BBC Monitoring, η Άγκυρα, διατηρώντας τις στενές σχέσεις της με την κυβέρνηση της Τρίπολης, επιδίωκε παράλληλα να επεκτείνει την επιρροή της και στην Ανατολική Λιβύη. Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα. Η Αθήνα είχε επιδιώξει να διατηρήσει στενές σχέσεις με την Ανατολική Λιβύη, θεωρώντας ότι η αντίθεσή της στο τουρκολιβυκό μνημόνιο μπορούσε να περιορίσει τις τουρκικές διεκδικήσεις στην ανατολική Μεσόγειο. Η συμφωνία έχει πλέον εξασφαλίσει πολιτική υποστήριξη και στην Ανατολική Λιβύη.

Το ενδιαφέρον βρίσκεται κυρίως στο παρασκήνιο αυτής της μεταστροφής. Στρατιωτικές συμφωνίες, τουρκικές επενδύσεις, αλλαγές στην κοινοβουλευτική ηγεσία και οι πολιτικές φιλοδοξίες του γιου του Χαφτάρ φαίνεται ότι συνέβαλαν στη διαμόρφωση μιας νέας πραγματικότητας.

Η ανατροπή στην Ανατολική Λιβύη

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Reuters στις 20 Οκτωβρίου, το κοινοβούλιο της Ανατολικής Λιβύης όχι μόνο ενέκρινε τη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με την Τουρκία, αλλά ακύρωσε και την απόφαση του 2020 για διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Άγκυρα.Αναμφισβήτητα η αλλαγή αυτή είναι εντυπωσιακή. Το 2019 – 2020 η Τουρκία είχε παρέμβει στρατιωτικά υπέρ της κυβέρνησης της Τρίπολης, συμβάλλοντας αποφασιστικά στην αποτυχία της επίθεσης των δυνάμεων του Χαφτάρ εναντίον της λιβυκής πρωτεύουσας. Έξι χρόνια αργότερα, ο ίδιος πολιτικοστρατιωτικός χώρος αποδέχεται μια συμφωνία που προηγουμένως είχε απορρίψει.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η αλλαγή στην ηγεσία του Κοινοβουλίου, μόλις δύο εβδομάδες πριν από την ψηφοφορία. Στις 6 Οκτωβρίου ο Ακίλα Σάλεχ, επί χρόνια στενός συνομιλητής της Αιγύπτου, αντικαταστάθηκε από τον Αλ Σαλιχίν Αλ Ομπέιντι, ο οποίος είχε προηγουμένως διατελέσει επικεφαλής τηςκοινοβουλευτικής επιτροπής φιλίας Λιβύης – Τουρκίας.Ο Άνας Ελ Γκομάτι, διευθυντής του λιβυκού ερευνητικού ινστιτούτου Sadeq, δήλωσε στο Reuters ότι η αντικατάσταση του Σάλεχ διευκόλυνε την έγκριση του μνημονίου.

Ο Σαντάμ Χαφτάρ και οι προεδρικές φιλοδοξίες

Ένα λιγότερο γνωστό στοιχείο αφορά τον ρόλο του Σαντάμ Χαφτάρ, γιου του στρατάρχη και αναπληρωτή διοικητή των δυνάμεων της Ανατολικής Λιβύης. Σε ανάλυση που δημοσίευσε το Al Monitor, η δημοσιογράφος Έζγκι Ακίν συνδέει την έγκριση του μνημονίου με την προσπάθεια του Σαντάμ Χαφτάρ να εξασφαλίσει τουρκική υποστήριξη για τις προεδρικές του φιλοδοξίες.

Ακόμη πιο συγκεκριμένος εμφανίζεται ο Άνας Ελ Γκομάτι σε δηλώσεις του στο Al Jazeera στις 22 Οκτωβρίου. Κατά την εκτίμησή του, η μεταστροφή της Ανατολικής Λιβύης συνδέεται με ένα σχέδιο αμερικανικής διαμεσολάβησης για το πολιτικό μέλλον της χώρας, στο οποίο ο Σαντάμ Χαφτάρ φιλοδοξεί να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο.

Να θυμίσουμε ότι στο άρθρο «Ενοποίηση της Λιβύης ή νέα σύγκρουση;» («Το Ποντίκι», φύλλο 2453, 27.8.2026) είχαμε αναφέρει ότι «η πρωτοβουλία, που συντονίζεται από τον Αμερικανό σύμβουλο του Ντόναλντ Τραμπ για τη Μέση Ανατολή Μασάντ Μπούλος, προβλέπεινέο τρόπο κατανομής της εξουσίας, καθώς και ενοποίηση των στρατιωτικών και οικονομικών θεσμών» και ότι «η αμερικανική πρόταση έχει ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, κυρίως επειδή φέρεται να προβλέπει την ανάδειξη του Σαντάμ Χαφτάρ στην ηγεσία του Προεδρικού Συμβουλίου».

Η ανάλυση του Λίβυου ερευνητή Εμαντεντίν Μπαντί, συνεργάτη του Chatham House, που δημοσιεύθηκε στο Al Jazeera στις 26 Οκτωβρίου, προσθέτει μια σημαντική διάσταση. Κατά την εκτίμησή του, ο Σαντάμ Χαφτάρ επιδιώκει να εξασφαλίσει την υποστήριξη της Τουρκίας για την ανάληψη της προεδρίας, αλλά αντιμετωπίζει και ανταγωνισμό στο εσωτερικό της οικογένειάς του. Ο αδελφός του Χάλεντ Χαφτάρ διατηρεί στενότερες σχέσεις με την Αίγυπτο και έχει εκφράσει αντιρρήσεις για την αμερικανική πρωτοβουλία πολιτικής ενοποίησης της Λιβύης.

Σύμφωνα με τον Μπαντί, η Άγκυρα έχει ήδη εξασφαλίσει ένα σημαντικό πολιτικό αντάλλαγμα – την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου – χωρίς να έχει αναλάβει δημόσια αντίστοιχη δέσμευση. Επομένως ο Σαντάμ Χαφτάρ ενδέχεται να έχει παραχωρήσει το ισχυρότερο διαπραγματευτικό του χαρτί, χωρίς να έχει εξασφαλίσει ακόμη την πολιτική υποστήριξη που επιδιώκει.

Η στρατιωτική διείσδυση της Τουρκίας στην Ανατολική Λιβύη

Η προσέγγιση της Τουρκίας με την οικογένεια Χαφτάρ δεν περιορίστηκε στις διπλωματικές επαφές. Συνοδεύτηκε από συγκεκριμένες κινήσεις στρατιωτικής συνεργασίας, οι οποίες αποκτούν ιδιαίτερη σημασία μετά την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Στις 20 Αυγούστου 2025, τουρκική στρατιωτική αντιπροσωπεία συναντήθηκε με τον Σαντάμ Χαφτάρ στη Βεγγάζη, με αφορμή την επίσκεψη της τουρκικής κορβέτας «TCG Kınalıada». Σύμφωνα με επίσημη ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Άμυνας, οι συνομιλίες επικεντρώθηκαν στη δυνατότητα στρατιωτικής συνεργασίας, με στόχο τη δημιουργία ενιαίου λιβυκού στρατού. Ο Σαντάμ Χαφτάρ επισκέφθηκε επίσης το τουρκικό πολεμικό πλοίο. Όπως επισήμανε το εξειδικευμένο αμερικανικό μέσο Defense News στις 26 Αυγούστου, η επίσκεψη σηματοδοτούσε τη νέα στρατηγική της Άγκυρας, η οποία επιδίωκε πλέον στρατιωτική συνεργασία και με τα δύο αντίπαλα κέντρα εξουσίας της Λιβύης.

Η συνεργασία απέκτησε μεγαλύτερο βάθος το 2026. Όπως αποκάλυψε το Al Jazeera στις 20 Ιουλίου, η Άγκυρα και η στρατιωτική διοίκηση της Ανατολικής Λιβύης είχαν καταλήξει σε συνεννοήσεις για:

● Την ανάπτυξη στρατιωτικών εγκαταστάσεων.

● Την εγκατάσταση προηγμένων συστημάτων επιτήρησης.

● Την εκπαίδευση Λίβυων αξιωματικών στην Τουρκία.

Μάλιστα, στα σχετικά προγράμματα προβλεπόταν συμμετοχή εξειδικευμένων τουρκικών αμυντικών εταιρειών.

Η τουρκική διαμεσολάβηση αποκτά πλέον πιο συγκεκριμένο χαρακτήρα. Σύμφωνα με την αραβική εφημερίδα «Al Araby Al Jadeed» (24 Οκτωβρίου), στην Άγκυρα πραγματοποιήθηκαν συνομιλίες μεταξύ του Σαντάμ Χαφτάρ και του Αμπντελσαλάμ Αλ Ζούμπι, εκπροσώπου της κυβέρνησης της Τρίπολης, με αντικείμενο την ενοποίηση των λιβυκών ενόπλων δυνάμεων. Οι δύο πλευρές φέρονται να συμφώνησαν καταρχήν να εγκαταστήσουν κοινή στρατιωτική διοίκηση στη Σύρτη, αλλά διαφωνούν για το ποιος θα έχει τον τελικό έλεγχο του στρατού. Μέχρι στιγμής δεν έχει επιτευχθεί οριστική συμφωνία.

Ακόμη πιο ενδιαφέροντα είναι τα ευρήματα έρευνας του Reuters, που δημοσιεύθηκε στις 2 Απριλίου 2026. Από την εξέταση εμπορικών δορυφορικών εικόνων προέκυψε η παρουσία τουλάχιστον τριών στρατιωτικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών στην αεροπορική βάση Αλ Χαντίμ, περίπου 100 χιλιόμετρα ανατολικά της Βεγγάζης. Σύμφωνα με ειδικούς που εξέτασαν τις εικόνες, το ένα πιθανότατα ήταν κινεζικό Feilong-1 και τα άλλα δύο τουρκικής κατασκευής Bayraktar TB2. Το Reuters διευκρίνισε ότι δεν κατόρθωσε να εξακριβώσει ποιος προμήθευσε τα συγκεκριμένα αεροσκάφη, πότε παραδόθηκαν ή ποιος τα χειρίζεται.

Υπάρχει, ωστόσο, ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο. Σύμφωνα με δημοσίευμα του Janes, στις 20 Απριλίου 2026 έκθεση εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ αποκάλυψε την κατασκευή παρόμοιων υπόγειων εγκαταστάσεων για μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε βάσεις της Δυτικής και της Ανατολικής Λιβύης. Οι εγκαταστάσεις βρίσκονται στη Μίτιγκα και τη Μισράτα, που ελέγχονται από δυνάμεις της Τρίπολης, καθώς και στην Αλ Χαντίμ, που ελέγχεται από τον Χαφτάρ. Σύμφωνα με την έκθεση, έχουν σχεδιαστεί για τη χρήση drones της οικογένειας Bayraktar.

Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία. Η Τουρκία, η οποία το 2020 χρησιμοποιούσε τα Bayraktar για να υποστηρίξει στρατιωτικά την Τρίπολη εναντίον του Χαφτάρ, αναπτύσσει πλέον στρατιωτική συνεργασία και με την αντίπαλη πλευρά. Εάν αυτή η συνεργασία διευρυνθεί, τότε η Άγκυρα θα μπορούσε να αποκτήσει επιρροή στις στρατιωτικές δομές ολόκληρης της Λιβύης, ανεξάρτητα από την τελική πολιτική διευθέτηση. Μια τέτοια εξέλιξη θα ενίσχυε τη δυνατότητά της να διατηρήσει μακροπρόθεσμα την παρουσία της στη χώρα και να στηρίξει τις γεωπολιτικές επιδιώξεις της στην ανατολική Μεσόγειο.

Ο αμερικανικός παράγοντας και η στάση της Αιγύπτου

Η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου προκάλεσε νέα διπλωματική κινητοποίηση. Στις 26 Οκτωβρίου Ελλάδα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Κύπρος, Αίγυπτος, Μπαχρέιν και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εξέδωσαν κοινή δήλωση στον ΟΗΕ υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία παραβιάζει το διεθνές δίκαιο και δεν μπορεί να δημιουργήσει δικαιώματα εις βάρος τρίτων κρατών. Παράλληλα, το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε την επικύρωσή της «μη εποικοδομητική και προκλητική», χωρίς ωστόσο να αμφισβητήσει ρητά τη νομική ισχύ της.

Η κοινή παρέμβαση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποκαλύπτει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές περιφερειακές αντιδράσεις. Αξιοσημείωτη είναι η συμμετοχή της Αιγύπτου και των Εμιράτων, δύο χωρών που διατηρούν στενές σχέσεις με την οικογένεια Χαφτάρ. Η στάση τους υποδηλώνει ότι η προσέγγιση της Άγκυρας με την Ανατολική Λιβύη δεν συνεπάγεται και αποδοχή των τουρκικών θαλάσσιων διεκδικήσεων από τους παραδοσιακούς συμμάχους της.

Παράλληλα η Αίγυπτος βρίσκεται αντιμέτωπη με μια δυσάρεστη εξέλιξη, καθώς οι επί χρόνια σύμμαχοί της στην Ανατολική Λιβύη υποστηρίζουν πλέονμιασυμφωνία την οποία το Κάιρο απορρίπτει.Μάλιστα, όπως αναφέρει η αιγυπτιακή εφημερίδα «Al Ahram», ο υπουργός Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι επανέλαβε στον Τούρκο ομόλογό του Χακάν Φιντάν την κατηγορηματική αντίθεση της Αιγύπτου στο μνημόνιο.Ωστόσο ο πρωθυπουργός της Τρίπολης Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά δήλωσε πρόθυμος να συζητήσει τις αιγυπτιακές ανησυχίες για τις θαλάσσιες ζώνες.

Μέσα σε αυτό το κλίμα ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η επίσκεψη του Σαντάμ Χαφτάρ στο Κάιρο, στις 25 Οκτωβρίου, μόλις πέντε ημέρες μετά την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου. Η επίσκεψη ενδέχεται να συνδέεται με την προσπάθεια της οικογένειας Χαφτάρ να διατηρήσει τις στενές σχέσεις της με την Αίγυπτο, παρά την προσέγγισή της με την Τουρκία. Δεν αποκλείεται όμως να εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της βελτίωσης των σχέσεων Καΐρου – Άγκυρας, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν επιβεβαιωμένες πληροφορίες για το περιεχόμενο των συνομιλιών.

Η Άγκυρα επιχειρεί να προσεγγίσει την Αίγυπτο και στο ζήτημα των θαλάσσιων ζωνών. Ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ πρότεινε συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης, υποστηρίζοντας ότι η Αίγυπτος θα εξασφάλιζε περίπου 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα περισσότερης θαλάσσιας έκτασης σε σχέση με μια αντίστοιχη συμφωνία με την Ελλάδα. Ωστόσο το Κάιρο εξακολουθεί να απορρίπτει το τουρκολιβυκό μνημόνιο και ανακοίνωσε ότι προετοιμάζει νομικές ενέργειες εναντίον του.

Οι εξελίξεις αυτές δείχνουν ότι οι περιφερειακές συμμαχίες παραμένουν ρευστές. Η Τουρκία έχει διευρύνει την επιρροή της στη Λιβύη, χωρίς όμως να έχει εκτοπίσει την Αίγυπτο, η οποία εξακολουθεί να διατηρεί στενές σχέσεις με την οικογένεια Χαφτάρ.

Τα ενεργειακά συμφέροντα της Τουρκίας

Πέρα από τη στρατιωτική συνεργασία η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει την παρουσία της και στον ενεργειακό τομέα της Λιβύης. Τον Ιούνιο του 2025, η κρατική τουρκική εταιρεία TPAO υπέγραψε συμφωνία με την Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου της Λιβύης (NOC) για γεωλογικές και γεωφυσικές μελέτες σε τέσσερις θαλάσσιες περιοχές.

Ακόμη σημαντικότερη ήταν η συμφωνία που ακολούθησε τον Ιούνιο του 2026 για έρευνες σε θαλάσσια περιοχή περίπου 10.300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, βορειοδυτικά της Βεγγάζης. Σύμφωνα με δημοσίευμα της «Καθημερινής», στο επενδυτικό σχήμα συμμετέχουν μεταξύ άλλων η τουρκική TPAO και η ισπανική Repsol, με ποσοστό 40% η καθεμία, καθώς και οι Eni, MOL και QatarEnergy. Η συγκεκριμένη περιοχή δεν επικαλύπτεται με τα ελληνικά θαλάσσια οικόπεδα νοτίως της Κρήτης. Ωστόσο η συνεργασία αναδεικνύει μια ευρύτερη τουρκική στρατηγική, που δεν είναι άλλη από την αξιοποίηση διεθνών ενεργειακών συμπράξεων για την εδραίωση της οικονομικής παρουσίας της Άγκυρας στη Λιβύη.

Πέραν αυτών, η πρόσφατη επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου ενδέχεται να ενθαρρύνει νέες τουρκικές ερευνητικές δραστηριότητες σε αμφισβητούμενες θαλάσσιες περιοχές. Σύμφωνα με δημοσίευμα του Bloomberg (22 Οκτωβρίου), ενδέχεται να δρομολογηθούν τουρκικές έρευνες πετρελαίου και φυσικού αερίου ανατολικά της Κρήτης. Μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να προκαλέσει νέα ελληνοτουρκική ένταση.

Παράλληλα, όπως εκτιμά ο Άνας Ελ Γκομάτι σε δημοσίευμα του Bloomberg, η ενίσχυση των τουρκικών διεκδικήσεων ενδέχεται να δημιουργήσει πρόσθετους κινδύνους για την κατασκευή υποθαλάσσιων καλωδίων και αγωγών, που συνδέουν την Ελλάδα και την Κύπρο με την Ευρώπη.

Οι συνέπειες για την Ελλάδα

Η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από το κοινοβούλιο της Ανατολικής Λιβύης δεν μεταβάλλει το νομικό καθεστώς της συμφωνίας. Αποτελεί, ωστόσο, σημαντική διπλωματική επιτυχία για την Τουρκία. Η Αθήνα χάνει ένα σημαντικό διπλωματικό έρεισμα, καθώς η πλευρά Χαφτάρ ευθυγραμμίζεται πλέον με την Άγκυρα στο ζήτημα του τουρκολιβυκού μνημονίου. Όπως αναφέρουν ελληνικά και διεθνή μέσα ενημέρωσης, η Ελλάδα και η Αίγυπτος εξετάζουν την επέκταση της συμφωνίας οριοθέτησης ΑΟΖ του 2020 ανατολικότερα, προς την Κύπρο.

Υπάρχει, ωστόσο, και μια σημαντική θετική εξέλιξηγια την ελληνική πλευρά. Παρά τις τουρκικές διεκδικήσεις και τις τελευταίες εξελίξεις στη Λιβύη, το ενδιαφέρον μεγάλων διεθνών ενεργειακών εταιρειών για τις θαλάσσιες περιοχές νοτίως της Κρήτης παραμένει ενεργό. Στις 20 Οκτωβρίου, η αμερικανική Chevron επιβεβαίωσε στην ελληνική οικονομική ιστοσελίδα Powergame.gr ότι προετοιμάζει σεισμικές έρευνες, σε συνεργασία με τη Helleniq Energy, με προοπτική έναρξης έως το τέλος του 2026 ή στις αρχές του 2027. Τουλάχιστον μέχρι σήμερα, οι τουρκικές διεκδικήσεις δεν έχουν αποθαρρύνει τη δραστηριοποίηση μεγάλων ενεργειακών ομίλων στις συγκεκριμένες περιοχές.

Η πραγματική δοκιμασία θα προκύψει εάν η Τουρκία επιχειρήσει να πραγματοποιήσει έρευνες σε περιοχές όπου η Ελλάδα θεωρεί ότι διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα. Η νέα πραγματικότητα αναδεικνύει και τα όρια της ελληνικής διπλωματικής επιρροής στη Λιβύη. Η Τουρκία κατόρθωσε να αναπτύξει σχέσεις και με τα δύο αντίπαλα κέντρα εξουσίας, συνδυάζοντας στρατιωτική συνεργασία, οικονομικά συμφέροντα και πολιτικές επαφές. Η πρόκληση για την Αθήνα είναι πλέον διπλή, καθώς καλείται:

● Να αποτρέψει την έμπρακτη εφαρμογή των τουρκικών θαλάσσιων διεκδικήσεων.

● Να αναζητήσει νέα διπλωματικά ερείσματα στη Λιβύη αξιοποιώντας παράλληλα τα ισχυρά επιχειρήματα που της παρέχει το διεθνές δίκαιο.

* Ο Βασίλης Γιαννακόπουλος είναι ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής ([email protected])

Διαβάστε επίσης:

Διπλωματία στη σκιά του πολέμου – Κρίσιμα το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, το βαλλιστικό οπλοστάσιο και η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας

Μια απαράμιλλη ημέρα

«Λάβαμε το μήνυμα», στοπ: Πού σκοντάφτει η προσπάθεια Μητσοτάκη να επιτύχει την επανασυσπείρωση της Ν.Δ

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.