Ο Χίτλερ αποφασίζει να κηρύξει τον πόλεμο στις Ηνωμένες Πολιτείες

Έχει χαρακτηριστεί η «πιο αινιγματική» από τις αποφάσεις του Χίτλερ κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Στο αποκορύφωμα του μακροσκελούς λόγου του στο Ράιχσταγκ το απόγευμα της 11ης Δεκεμβρίου 1941, ο Χίτλερ ανακοίνωσε ότι η προσπάθεια της Γερμανίας και της Ιταλίας να αποτρέψουν την επέκταση του πολέμου και να διατηρήσουν τις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, παρά τις μακρόχρονες «ανυπόφορες προκλήσεις του προέδρου Ρούζβελτ», είχαν αποτύχει.

Έχει χαρακτηριστεί η «πιο αινιγματική» από τις αποφάσεις του Χίτλερ κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Στο αποκορύφωμα του μακροσκελούς λόγου του στο Ράιχσταγκ το απόγευμα της 11ης Δεκεμβρίου 1941, ο Χίτλερ ανακοίνωσε ότι η προσπάθεια της Γερμανίας και της Ιταλίας να αποτρέψουν την επέκταση του πολέμου και να διατηρήσουν τις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, παρά τις μακρόχρονες «ανυπόφορες προκλήσεις του προέδρου Ρούζβελτ», είχαν αποτύχει. Κατά συνέπεια, βάσει των όρων του Τριμερούς Συμφώνου της 27ης Σεπτεμβρίου 1940, η Γερμανία και η Ιταλία θεωρούσαν ότι ήταν αναγκασμένες, στο πλευρό της Ιαπωνίας, «να δώσουν από κοινού τον αγώνα για την άμυνα, και με αυτό τον τρόπο για τη διατήρηση της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας των λαών και των αυτοκρατοριών τους, εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής και της Αγγλίας».

Η επίσημη κήρυξη του πολέμου είχε αναγνωσθεί νωρίτερα εκείνο το απόγευμα στον Αμερικανό επιτετραμμένο στο Βερολίνο από τον Γιόακιμ φον Ρίμπεντροπ, υπουργό Εξωτερικών του Ράιχ, ο οποίος με την κοφτή υπόκλισή του στο τέλος της ακρόασης είχε διακόψει τις σχέσεις μεταξύ Γερμανίας και Ηνωμένων Πολιτειών.

Τέσσερις μέρες αργότερα η τακτική σύνοψη από τις βολιδοσκοπήσεις της γερμανικής κοινής γνώμης, την οποία συνέτασσε η Υπηρεσία Ασφαλείας (Sicherheitsdienst ή SD), που είχε ξεκινήσει ως όργανο παρακολούθησης του ίδιου του ναζιστικού κόμματος και αργότερα είχε ενσωματωθεί στο τεράστιο και επεκτεινόμενο δίκτυο των SS και της Αστυνομίας του καθεστώτος, ανέφερε ότι «η κήρυξη πολέμου εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών δεν προκάλεσε καμία έκπληξη και ερμηνεύτηκε ευρύτατα ως επίσημη επιβεβαίωση αυτού που ήδη αποτελούσε πραγματικότητα». Μόνο εικασίες μπορούν να γίνουν για το κατά πόσο η σύνοψη αυτή ήταν ακριβής. Ακόμα και η ίδια συνέχιζε καταγράφοντας «μερικά περιστατικά σχόλια έκπληξης και μιας κάποιας ανησυχίας για την προσθήκη ενός νέου εχθρού» που ακούγονταν στην ύπαιθρο. Και εμφανώς γίνονταν, έτσι έδειχνε η σύνοψη, εικασίες για το τι σήμαινε αυτό – έναν παρατεταμένο πόλεμο στη θάλασσα, που θα διαρκούσε χρόνια. Ακόμα και πριν από την κήρυξη του πολέμου εναντίον της Αμερικής, μακριά απ’ τα αυτιά των πληροφοριοδοτών της αστυνομίας, ακούγονταν απαισιόδοξες φωνές που προφήτευαν ότι ο πόλεμος θα διαρκούσε πέντε χρόνια, ότι η αμερικανική βοήθεια είχε σώσει τη Βρετανία, ότι ίσως η Γερμανία δεν θα νικούσε και ότι στο τέλος θα επιτυγχανόταν μια συμβιβαστική διευθέτηση. Ένας απλός στρατιώτης, βέβαιος ότι η Γερμανία τελικά θα αναδεικνυόταν νικήτρια, εμπιστεύτηκε παρ’ όλα αυτά στο ημερολόγιό του την ημέρα του λόγου του Χίτλερ στο Ράιχσταγκ ότι αυτό σήμαινε «πόλεμο για όλη μας τη ζωή», προσθέτοντας: «Καημένοι γονείς».

Όσοι ανησυχούσαν για το ότι ο πόλεμος θα διαρκούσε πλέον πολύ και ότι σε αυτόν ενεπλάκη ένας πανίσχυρος νέος εμπόλεμος, με πρόσβαση σε αφάνταστους πόρους, δεν διέδιδαν ανοικτά τις απόψεις τους. Όμως κατ’ ιδίαν η αγωνία ήταν διαδεδομένη. Οι μνήμες του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου ήταν ακόμα οδυνηρά έντονες. Σύμφωνα με αναφορές που κατόρθωναν να βγουν από παράνομες σοσιαλιστικές πηγές, πολλοί Γερμανοί «δεν έχουν ξεχάσει ότι η συμμετοχή της Αμερικής στον τελευταίο Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν αυτή που καθόρισε την έκβασή του και σφράγισε την τύχη της Γερμανίας». Ένας Γερμανός αξιωματικός, που έδρευε στη Βαρσοβία, σε επιστολή του προς τη σύζυγό του την επομένη της κήρυξης του πολέμου, έγραφε ότι η είδηση του είχε προκαλέσει «τρόμο». «Αυτό που πιθανότατα κάθε Γερμανός φοβόταν», πρόσθετε, «έγινε πραγματικότητα». Ο φόβος αυτός ερχόταν να προστεθεί στην τεράστια ανησυχία των Γερμανών για τα προσφιλή τους πρόσωπα που μάχονταν σ’ έναν στρατό που είχε τελματωθεί στις παγωμένες ερημιές της Ρωσίας και αντιμετώπιζε την πρώτη σοβαρή στρατιωτική κρίση από την έναρξη του πολέμου, περισσότερο από δύο χρόνια νωρίτερα.

Ακόμα και ο Γιόζεφ Γκαίμπελς, ο υπουργός Προπαγάνδας του Χίτλερ και ένας από τους στενότερους και πλέον έμπιστους συνεργάτες του, υπαινίχθηκε την ανησυχία του που ενέπλεκαν άμεσα στη σύγκρουση έναν ισχυρό νέο εχθρό. Καταγράφοντας στο ημερολόγιό του πρόχειρα την ουσία μιας τηλεφωνικής συνομιλίας του με τον Χίτλερ, λίγο αφότου έφτασε στο Βερολίνο η είδηση της ιαπωνικής επίθεσης στο Περλ Χάρμπορ, ο Γκαίμπελς σημείωνε ότι η Γερμανία «βάσει του Τριμερούς Συμφώνου (…) πιθανότατα δεν θα αποφύγει την κήρυξη του πολέμου εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών». Και ακολουθούσε μια αποκαλυπτική φράση: «Όμως αυτό δεν είναι πλέον τόσο κακό», αφού, όπως υπέθετε, τις προμήθειες που δίνονταν ως βοήθεια προς τη Βρετανία αναγκαστικά θα τις απορροφούσε ο πόλεμος στον Ειρηνικό. Επρόκειτο για μια ελάχιστη, αθέλητη νύξη από την πλευρά του Γκαίμπελς ότι ακόμα και αυτός έβλεπε τον πόλεμο εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών ως ανησυχητική εξέλιξη. Φυσικά, η υποσυνείδητη αμφιβολία εξαφανίστηκε γρήγορα, κάτω από τις συνήθεις διαχύσεις βεβαιότητας.

Η στρατιωτική ηγεσία, που ήδη γνώριζε πάρα πολύ καλά το μέγεθος της κρίσης στο Ανατολικό Μέτωπο, ήταν λιγότερο αισιόδοξη, τουλάχιστον αν μπορούμε να στηριχτούμε στις μεταπολεμικές της αναμνήσεις. Στον υπασπιστή του Χίτλερ, προερχόμενο από τη Luftwaffe, Νικολάους φον Μπέλοβ, που είχε μόλις επιστρέψει από άδεια ενός μηνός, είπαν ότι το Περλ Χάρμπορ έδινε στη Γερμανία ένα σήμα να κηρύξει τον πόλεμο στην Αμερική. Ο ίδιος σοκαρίστηκε, όπως έγραψε αργότερα, με την «ασχετοσύνη» του Χίτλερ για το «δυναμικό» των Ηνωμένων Πολιτειών, την οικονομική και στρατιωτική ισχύ τους, που είχε διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο ξανά στο παρελθόν, στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Το θεώρησε έκφραση της «ερασιτεχνικής προσέγγισης» του Χίτλερ και της περιορισμένης γνώσης του για τις ξένες χώρες.

Ο υποναύαρχος εκείνη την εποχή Καρλ Νταίνιτς, διοικητής του γερμανικού στόλου υποβρυχίων, αταλάντευτα πιστός στον Χίτλερ, αιφνιδιάστηκε εξίσου από την είδηση ότι η Γερμανία βρισκόταν σε πόλεμο με την Αμερική. Τον Σεπτέμβριο είχε πει στον Χίτλερ ότι σε περίπτωση που οι Ηνωμένες Πολιτείες παρασύρονταν στον πόλεμο, ήθελε να προειδοποιηθεί σχετικά έτσι ώστε τα υποβρύχια να ήταν κατάλληλα τοποθετημένα για να εκμεταλλευτούν πλήρως το στοιχείο του αιφνιδιασμού και να καταφέρουν ένα μείζον πλήγμα όσο οι ανθυποβρυχιακές άμυνες ήταν ακόμη αδύναμες. Η γερμανική Ανώτατη Διοίκηση αιφνιδιάστηκε και η ίδια από την ιαπωνική επίθεση στο Περλ Χάρμπορ στις 7 Δεκεμβρίου 1941. Εκείνη την ώρα δεν υπήρχε ούτε ένα γερμανικό υποβρύχιο σε αμερικανικά ύδατα.

Ο υποστράτηγος Βάλτερ Βάρλιμοντ, δεύτερος στην ιεραρχία υπό τον στρατηγό Άλφρεντ Γιοντλ, τον κυριότερο σύμβουλο του Χίτλερ σε ζητήματα επιχειρησιακού σχεδιασμού, επανέλαβε την κατηγορία για ερασιτεχνική εσφαλμένη στρατηγική, η οποία επιβαλλόταν με αυθόρμητες αποφάσεις που λαμβάνονταν χωρίς διαβούλευση ή συλλογισμό. Ο ίδιος είχε μόλις ακούσει την είδηση της κήρυξης του πολέμου στο προκεχωρημένο αρχηγείο του Χίτλερ στην Ανατολική Πρωσία και συζητούσε τις συνέπειες με μερικούς επιτελικούς αξιωματικούς, όταν, το απόγευμα της 11ης Δεκεμβρίου, ο Γιοντλ του τηλεφώνησε από το Βερολίνο. «Άκουσες ότι ο Φύρερ μόλις κήρυξε τον πόλεμο στην Αμερική;» ρώτησε ο Γιοντλ. «Ναι, και δεν θα μπορούσαμε να εκπλαγούμε περισσότερο» απάντησε ο Βάρλιμοντ. Ο Γιοντλ επισήμανε ότι τώρα χρειαζόταν επειγόντως να εξετάσουν πού μπορεί να ανέπτυσσαν τις δυνάμεις τους οι Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Βάρλιμοντ συμφώνησε, προσθέτοντας ότι «μέχρι στιγμής δεν έχουμε καν σκεφτεί το ενδεχόμενο ενός πολέμου εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών, έτσι δεν έχουμε καθόλου στοιχεία στα οποία να βασίσουμε αυτή την εξέταση».

Η απόφαση να κηρυχθεί ο πόλεμος στις Ηνωμένες Πολιτείες, για την οποία δεν είχε ζητηθεί, ούτε είχε δοθεί, καμία συμβουλή από τη Wehrmacht. «Κατά συνέπεια τώρα ήμασταν αντιμέτωποι με έναν διμέτωπο πόλεμο», θυμόταν αργότερα ο Βάρλιμοντ, «ήταν άλλη μια τελείως ανεξάρτητη απόφαση στη σοβαρότερη μορφή που θα μπορούσε να διανοηθεί κανείς. Τα πολεμικά σχέδια του Χίτλερ μέχρι τότε στόχευαν στην ταχύτατη εξάλειψη της Ρωσίας ως “παράγοντα στρατιωτικής προστασίας”, προκειμένου στη συνέχεια να χρησιμοποιήσει τη συγκεντρωμένη δύναμη της Wehrmacht για να δώσει ένα τέλος στον πόλεμο στη Δύση. Τώρα το καλύτερο που μπορούσε να ελπίζει κανείς ήταν να αποφύγουμε τη συντριβή μεταξύ δύο αντιπάλων στην Ανατολή και στη Δύση, των οποίων το συνδυασμένο πολεμικό δυναμικό ήταν απείρως ανώτερο από το δικό μας». Ο Βάρλιμοντ πίστευε ότι ο Χίτλερ ήταν «κυριολεκτικά υπνωτισμένος από την ίδια του την αντίληψη για την πολιτική κατάσταση και δεν λάμβανε επαρκώς υπόψη τις στρατιωτικές συνέπειες».

Πηγή: Ian Kershaw

Μοιραίες επιλογές

Μετάφραση: Νίκος Μαστρακούλης

Εκδόσεις: Πατάκη

Σελ.: 840

[email protected]

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.