Ματωµένη Θεσσαλονίκη

Πρόκειται για έναν απίστευτο φαύλο κύ­κλο αίµατος που στοιχειώνει τη Νύµφη του Θερµαϊκού, για µια µακάβρια ιστορία εγκληµάτων που συγκροτούν το άλλο πρόσωπο της ερωτικής πόλης, για ένα έγκληµα διαρκές και ιδιαζόντως απεχθές, που έχει διαπραχθεί σε κάθε γωνιά της Θεσσαλονί­κης. Το απίστευτο γαϊτανάκι πολιτικών δολοφο­νιών και εκτελέσεων που βαραίνουν τη σύγχρο­νη συνείδηση της πόλης έχει σαν θέµα του το εξαιρετικό βιβλίο του Γιώργου Αναστασιάδη, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις «Επί­κεντρο», µε τον χαρακτηριστικό τίτλο «Το παλίµψηστο του αίµατος – Πολιτικές δολοφονίες και εκτελέσεις στη Θεσσαλονίκη (1913 – 1968)».

Πρόκειται για έναν απίστευτο φαύλο κύ­κλο αίµατος που στοιχειώνει τη Νύµφη του Θερµαϊκού, για µια µακάβρια ιστορία εγκληµάτων που συγκροτούν το άλλο πρόσωπο της ερωτικής πόλης, για ένα έγκληµα διαρκές και ιδιαζόντως απεχθές, που έχει διαπραχθεί σε κάθε γωνιά της Θεσσαλονί­κης. Το απίστευτο γαϊτανάκι πολιτικών δολοφο­νιών και εκτελέσεων που βαραίνουν τη σύγχρο­νη συνείδηση της πόλης έχει σαν θέµα του το εξαιρετικό βιβλίο του Γιώργου Αναστασιάδη, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις «Επί­κεντρο», µε τον χαρακτηριστικό τίτλο «Το παλίµψηστο του αίµατος – Πολιτικές δολοφονίες και εκτελέσεις στη Θεσσαλονίκη (1913 – 1968)». Με δυο λόγια, ο συγγραφέας και καθηγητής της Νοµικής Σχολής του ΑΠΘ παρακολουθεί τα ανε­ξίτηλα ίχνη του αίµατος που χύθηκε στους δρό-µους της πόλης από το 1913 έως και το 1968. Η ιστορία της φρίκης αρχίζει από τη διεθνούς αντί­κτυπου δολοφονία του βασιλέως Γεωργίου του Α’ στις 18 Μαρτίου 1913 (5 Μαρτίου µε το τότε ισχύον Ιουλιανό ηµερολόγιο) σε έναν κεντρικό δρόµο της πόλης. Εκεί του είχε στήσει καρτέρι ο Αλέξανδρος Σχινάς, που πυροβόλησε τον Γεώρ­γιο από κοντινή απόσταση. Ο Σχινάς συνελήφθη αµέσως από τους δυο χωροφύλακες της συνοδεί­ας του βασιλιά. Μέσα στον πανικό που επικράτη­σε, εκτελέστηκαν κάποιοι περαστικοί Οθωµανοί κι ώσπου να ξεκαθαρίσουν τα πράγµατα το πλή­θος ενοχοποίησε τους πάντα ένοχους Εβραίους, που σηµειωτέον είχε πολλούς τότε η πόλη. Τελι­κά ποτέ δεν δόθηκαν πειστικές απαντήσεις για αυτή τη δολοφονία και η υπόθεση ουδέποτε δι­ερευνήθηκε σε βάθος, και έµειναν µόνο οι εικα­σίες περί του συµβάντος. Χαρακτηριστικό είναι ότι ο Σχινάς, που ανακρινόταν στο Διοικητήριο λί­γες µέρες αργότερα, βρέθηκε να έχει πέσει από το παράθυρο µε την επίσηµη εκδοχή της αυτο­κτονίας! Η εφιαλτική διαδροµή που ακολουθεί ο συγγραφέας του βιβλίου στην εξιστόρηση των άπειρων δολοφονιών τελειώνει στις µαύρες µέρες για τη σύγχρονη Ελλάδα της δικτατορίας, το 1968, µε την εκτέλεση του περίφηµου «δράκου» Αρ. Παγκρατίδη (Φεβρουάριος ’68) και τη δολο­φονία του βουλευτή Γ. Τσαρουχά από τη χούντα (Μάιος του ’68).

Σ’ αυτό το αφήγηµα του τρόµου, όπου το αίµα έβαψε κατάσαρκα την πόλη, ο συγγραφέας Γιώρ­γος Αναστασιάδης, έχοντας επίγνωση των ιστο­ρικών συγκυριών για κάθε περίπτωση χωριστά, δίνει έµφαση στις πιο ιδιαίτερες περιπτώσεις πο­λιτικών εκτελέσεων και δολοφονιών που διαπράχτηκαν στο επίµαχο διάστηµα 1913 – 1968.

Η διαδρομή του αίματος

Τη δολοφονία του Γεωργίου του Α’ (1913).

Την πολιτική δολοφονία στο Τσινάρι το βρά­δυ των µοιραίων, για τον Ελληνισµό, εκλογών (1920).

Τις εκτελέσεις που έγιναν δηµόσιο θέαµα (1922) και ρουτίνα (1923)…

Τους νεκρούς στον εµπρησµό του Εβραϊκού Συνοικισµού Κάµπελ από ακραίους εθνικιστές (1931).

Τη «δολοφονία» 8 εργατών στο κτίριο της γωνί­ας Βενιζέλου και Ιουστινιανού (1933).

Την εκτέλεση του κινηµατία επίλαρχου Στ. Βο-λάνη (1935).

Τη στυγερή δολοφονία από αστυνοµικούς 11 διαδηλωτών, τον Μάη του ’36.

Τον φόνο του καπνεµπόρου Ν. Μοσκώφ στη δι­αγώνιο (1938).

Τις εκτελέσεις της Κατοχής, από τις 19 Αυγού­στου 1941, όταν οι πρωινοί πυροβολισµοί στο Επταπύργιο «τρόµαξαν» τα πουλιά και ξάπλωσαν νεκρό τον Γ. Πολυχρονάκη στην πρώτη εκτέλεση πίσω από το Γεντί Κουλέ, έως τους αγρίως δολο­φονηµένους στο «µπλόκο της Καλαµαριάς» (Αύ­γουστος ’44) και στο «ολοκαύτωµα» του Χορτιάτη (Σεπτέµβριος ’44). Και τις αποτρόπαιες δολοφονί­ες από τα Τάγµατα Ασφαλείας και τους εγκληµα­τίες κακοποιούς του διαβόητου Δάγκουλα (ακόµα και στο παλιό γήπεδο του ΠΑΟΚ…) και τις εκτελέ­σεις (επί «δικαίων» και «αδίκων») από την ΟΠΛΑ, λίγες µέρες πριν από την απελευθέρωση της πό­λης (Οκτώβριος ’44).

Τα αδιερεύνητα εγκλήµατα επί «ΕΑΜοκρατίας» (Νοέµβριος ’44 – Ιανουάριος ’45).

Το άφθονο αίµα που χύθηκε στα χρόνια του Εµ-φυλίου (1945 – 1949) µε τους εκτελεσµένους στο Γεντί Κουλέ και τους δολοφονηµένους στο κέντρο της πόλης διαδηλωτές, τυπογράφους, αξιωµατι­κούς χωροφυλακής κ.λπ.

Τον Γιάννη Ζέβγο (ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ) να πέφτει νεκρός από τις σφαίρες του δολοφόνου στην οδό Αγ. Σοφίας (1947), και έναν µήνα αργό­τερα να δολοφονούνται από τροµοκράτες 4 αερο­πόροι στη στάση Μισραχή.

Τους νεκρούς από τον βοµβαρδισµό της πό­λης (10.2.48) και τους συλληφθέντες αντάρτες που πριν «δικαστούν» και εκτελεστούν «εν ριπή οφθαλµού» διαποµπεύτηκαν στους κεντρικούς δρόµους της Θεσσαλονίκης.

Την εκτέλεση των «11» κοµµουνιστών (ανάµε­σά τους και ο αντιστασιακός Στ. Δηµητράκος) στις 6 Μαΐου 1948.

Την πολύκροτη και µυστηριώδη µέχρι σήµερα πολιτική δολοφονία του Αµερικανού δηµοσιογρά­φου Τζορτζ Πολκ (16.5.48).

Την εκτέλεση – ουσιαστικά, πολιτική δολοφο­νία – του Ν. Νικηφορίδη (1951).

Τη δολοφονία του Στ. Βελδεμίρη, οπαδού της ΕΔΑ, 3 μέρες πριν από τις εκλογές της 29.10.1961.

Τη δολοφονία του βουλευτή Γρ. Λαμπράκη (1963), που άλλαξε την πολιτική ζωή του τόπου και ακόμη περιμένει την ιστορική και δικαστική αναψηλάφησή της.

Την εν ψυχρώ δολοφονία του Γιάννη Χαλκίδη από άνδρες της Ασφάλειας (Σεπτέμβριος 1967).

Την εκτέλεση του Αρ. Παγκρατίδη στο Σέιχ Σου (Φεβρουάριος ’68).

Τη δολοφονία του βουλευτή Γ. Τσαρουχά από τη χούντα (Μάιος ’68).

Η λογοτεχνία του τρόμου

Χαρακτηριστική είναι η λογοτεχνική αποτύ­πωση όλης αυτής της ζοφερής πραγματικότη­τας που έζησε η πόλη και οι κάτοικοί της το συ­γκεκριμένο διάστημα. Σωστά και επιβεβλημένα ανατρέχει ο Αναστασιάδης στην τοπική λογοτε­χνία προκειμένου να φωτίσει από μια άλλη μεριά αυτό το χρονικό του τρόμου. Από τα κείμενα και τους συγγραφείς που ανθολογούνται στον τόμο ενδεικτικά παραθέτουμε ένα απόσπασμα που αναφέρεται στις μαζικές δολοφονίες που έλα­βαν χώρα στην πόλη το καλοκαίρι του 1944.

Εκτελέσεις στο Χαριλάου

(Με το βλέμμα του Π. Σφυρίδη)

Ο Π. Σφυρίδης στο βιβλίο του «Ψυχή μπλε και κόκκινη» (1996), γράφει σχετικά με τις εκτελέ­σεις και τα φονικά στο Χαριλάου:

Τον Σεπτέμβρη του ’44 κάθε βράδυ γίνονταν σκοτωμοί στο ρέμα του Χαριλάου, κοντά στο σπί­τι μας και, πιο σπάνια, στα σοκάκια της γειτονι­άς. Η ΟΠΛΑ (Οργάνωση Προστασίας Λαϊκού Αγώ-να), τα εκτελεστικά δηλαδή αποσπάσματα του ΕΛΑΣ, χτυπούσαν τους ταγματασφαλίτες και θα νόμιζε κανείς ότι έδιναν ραντεβού σ’ αυτό το μέ­ρος κάθε νύχτα, δίπλα στον «Κήπο του Καλού», για να αλληλοεξοντωθούνε. Το πρωί μάζευαν τα πτώματα, όσα μπορούσαν ή όσα προλάβαιναν, και ξανά πάλι την επομένη. Δεν γνωρίζω γιατί το μακελειό σταματούσε τη μέρα. Ίσως από τον φόβο των Γερμανών που όμως δεν ενδιαφέρο­νταν πλέον ή τον χρειάζονταν και τους χαροποι­ούσε ο αδελφοκτόνος σπαραγμός. (…) Εκείνοι που χτυπούσαν τους ταγματασφαλίτες τα βρά­δια στο ρέμα κι ύστερα μέρα μεσημέρι μέσα στη γειτονιά μπροστά στα μάτια μας, αυτοί που έλε­γαν τότε πως ήταν οργανωμένοι ή αποτελούσαν την ΟΠΛΑ, δεν ήταν άγνωστοι κομάντος ή επίλε­κτα τμήματα του ΕΛΑΣ που είχαν κατέβει από το βουνό, αποφασισμένοι για όλα αλλά νέοι της τό­τε εποχής, ορισμένα παιδιά του μαχαλά. (…) Τα πρώτα χρόνια της κατοχής τους είχαμε αρχηγούς στον πετροπόλεμο με τους γύφτους της Τούμπας που γινόταν στο ρέμα και αργότερα, μερικούς μήνες πριν φύγουν οι Γερμανοί κι αμέσως μετά, για πέτρες πήρανε πιστόλια κι έριχναν.

Ποιος ή ποιοι έδιναν τη διαταγή γι’ αυτές τις εκτελέσεις δεν ξέρω. Έχω την εντύπωση όμως ότι πολλές φορές το αποφάσιζαν μόνοι τους, και οι στόχοι τους δεν ήταν μόνο οι συγκεκριμένοι ταγματασφαλίτες με τις στολές και τα φισεκλίκια τους που είχαν αλαλιάσει τον κόσμο ή οι κολλη­τοί των Γερμανών, συνεργάτες και ρουφιάνοι αλ­λά και άλλοι που τους θεωρούσαμε φιλήσυχους ανθρώπους, αρκετοί μάλιστα υπήρξαν γείτονές μας και τους ξέραμε χρόνια. Η αλήθεια είναι ότι στην Κατοχή τα πράγματα δεν ήταν ξεκάθαρα.

Εκτός από τους φανερούς ταγματασφαλίτες υπήρχαν και οι κρυφοί που τη μέρα ασχολούνταν με τις δουλειές τους σαν νομοταγείς πολίτες και τα βράδια φορούσαν τις στολές και ρήμαζαν τα χωριά. Έτσι δεν ήξερα κι ούτε ποτέ έμαθα πό­σες από τις εκτελέσεις που είδα με τα μάτια μου ήταν δίκαιες και πόσες χωρίς λόγο.

Για έναν όμως φίλο του πατέρα μου και διευ­θυντή του στο τηλεγραφείο, γνωρίζω και είμαι βέβαιος ότι τον σκότωσαν άδικα. (…)

Εκείνη τη μέρα (τέλη καλοκαιριού του ’44) έκανε ζέστη. Εμφανίστηκαν στο ποδηλατάδικο του Τζώρτζη δύο με περίστροφα – ο ένας γνω­στός από τη γειτονιά – κι είπαν στον αδερφό του Τζώρτζη:

«Καριόλη, θα ’ρθεις μαζί μας». Εκείνος καβά­λησε με μιας ένα ποδήλατο και προσπάθησε να την κοπανήσει, παίρνοντας τον δρόμο για το σπί­τι μου, όπου τα πολλά εργοστάσια, τα υφαντουργεία, ενώ πίσω του ορμούσαν οι δύο με τα πιστό­λια και ακολουθήσαμε εμείς για να δούμε τι θα γίνει. Πιο πάνω κι ενώ πιστέψαμε ότι τους είχε ξε­φύγει πετάχτηκαν δύο άλλοι με τα όπλα και του έκλεισαν το δρόμο. Ο αδερφός του Τζώρτζη ανα­γκάστηκε να αλλάξει κατεύθυνση, να στρίψει και να χωθεί σ’ ένα στενό το οποίο όμως οδηγούσε σ’ αδιέξοδο. Τον έφτασαν αυτοί της ΟΠΛΑ, τρέξαμε κι εμείς και τον είδαμε να έχει παρατήσει το πο­δήλατό του και να προσπαθεί να σκαρφαλώσει σ’ ένα τοίχο που πίσω του υπήρχε μια αυλή. Εκεί του φώναξαν «Καριόλη, θα πληρώσεις» και του έριξαν και μόλις σβαρνίστηκε στο χώμα ένας απ’ αυτούς του έδωσε τη χαριστική βολή στο κούτε­λο. (…) «Σκασμός» μας φοβέρισαν. «Εσείς ούτε είδατε, ούτε ακούσατε τίποτε, εντάξει;».

[email protected]

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.