Της Κατερίνας Αγγελιδάκη

Αν και οι κρατικές επιχορηγήσεις για το ελεύθερο θέατρο καλύπτουν ένα μικρό κομμάτι του κρατικού προϋπολογισμού, στη σημερινή εποχή της κρίσης κάποιοι τις θεωρούν πολυτέλεια. Είναι όμως; Ο  32χρονος θεσμός των επιχορηγήσεων μπαίνει από την αρχή επί (ηλεκτρονικού) τάπητος, μέσω του opengov, με αρκετούς από τους γνωστούς ανθρώπους του θεάτρου να αμφισβητούν ανοιχτά τις  προθέσεις του ΥΠΠΟΤ.

Της Κατερίνας Αγγελιδάκη

Αν και οι κρατικές επιχορηγήσεις για το ελεύθερο θέατρο καλύπτουν ένα μικρό κομμάτι του κρατικού προϋπολογισμού, στη σημερινή εποχή της κρίσης κάποιοι τις θεωρούν πολυτέλεια. Είναι όμως; Ο  32χρονος θεσμός των επιχορηγήσεων μπαίνει από την αρχή επί (ηλεκτρονικού) τάπητος, μέσω του opengov, με αρκετούς από τους γνωστούς ανθρώπους του θεάτρου να αμφισβητούν ανοιχτά τις  προθέσεις του ΥΠΠΟΤ.

«Να βάλουν όλους τους καλλιτέχνες στο Σύνταγμα, πάνω σε εξέδρα. Και μετά να μοιράσουν στον κόσμο ντομάτες. Όποιος καλλιτέχνης φάει τις λιγότερες να παίρνει μερικά ψίχουλα». Αυτό απεφάνθη θυμωμένος πολίτης (προφανώς από τις φοροεπιδρομές που έχει υποστεί μέσα σε λιγότερο από ένα χρόνο) στο δικτυακό κόμβο Διαβουλεύσεων του Υπουργείου Πολιτισμού, συμμετέχοντας στη δημόσια συζήτηση για τον θεσμό των θεατρικών επιχορηγήσεων, η οποία ολοκληρώθηκε στις 15 Μαρτίου. Αλλά δεν ήταν μόνο αυτός. Κι άλλοι πολλοί, όχι απαραίτητα γνώστες του θεατρικού χώρου και των προβλημάτων του, καταθέτουν παρόμοιες «εμβριθείς» απόψεις για το ζήτημα. «Οι ιθύνοντες του Υπουργείου σκέφτηκαν την απόφαση  για τις επιχορηγήσεις να την πάρει ο κόσμος. Θα τους φτύσουν μόνοι τους (σ.σ. τους καλλιτέχνες) και θα είναι και καλυμμένοι από πάνω» γράφει έτερος ενεργός πολίτης κλείνοντας συνομωτικά το μάτι στους cyber φίλους της Ανοικτής Διακυβέρνησης.

Βεβαίως, στη Διαβούλευση πήραν μέρος και καλλιτέχνες που έχουν έννομο συμφέρον (δηλαδή περιμένουν χρήματα) αλλά και άνθρωποι του χώρου που γνωρίζουν από πρώτο χέρι τις στρεβλώσεις και τα προβλήματα του θεσμού, με κείμενα περισσότερο ή λιγότερο γενναία. Ανάμεσα σε αυτά ξεχωρίζουμε το κείμενο με τις προτάσεις των νεότερων επιχορηγούμενων ομάδων (Κίνηση Μαβίλη), οι οποίοι φαίνονται να αντιλαμβάνονται ευκολότερα τις ειδικές συνθήκες της κρίσης αλλά και την ανάγκη εκσυγχρονισμού ενός πολύπαθου θεσμού, με το μάτι τους στραμμένο σε πρακτικές που εφαρμόζονται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη. Ένας ακόμα όρος που λειτουργεί υπέρ τους είναι ότι δεν υπακούουν σε «κεκτημένες» λογικές και «κληρονομικά δικαιώματα», που τόσο έχουν ταλανίσει σύσσωμο το χώρο της ελεύθερης θεατρικής τέχνης. Ίσως είναι αυτοί μερικοί από τους λόγους που η Κίνηση Μαβίλη είναι σε ανοιχτή γραμμή σήμερα με τους συμβούλους του ΥΠΠΟΤ.

Αν και είναι κοινό μυστικό ότι πολλά παλικάρια έχουν σφαχτεί στο παρελθόν για μερικές χιλιάδες ευρώ (ακόμα και για ελάχιστα χιλιάρικα), ότι η Αθήνα διαθέτει περισσότερα θέατρα ακόμα και από το Βερολίνο (πάνω από 200)και ότι πολλές προσωπικότητες έχουν κατασυκοφαντηθεί για μερικές καινοτομίες που αποτόλμησαν, η αναθεώρηση εκ βάθρων του θεσμού είναι όχι μόνο απαραίτητη αλλά επείγουσα. Κι αυτό, παρόλο που νομίζουμε ότι το κείμενο που τέθηκε στη Διαβούλευση από την Ομάδα Εργασίας δεν απηχεί ούτε στο ελάχιστο την πολυπλοκότητα των προβλημάτων που καλείται να επιλύσει (γνωρίζουμε ότι το πλήρες κείμενο δεν αναρτήθηκε ποτέ, για άγνωστους λόγους).  Όπως και δεν εξηγεί (ως όφειλε) ποια υπήρξαν τα οφέλη για τους έλληνες θεατές κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του θεσμού και επομένως τι ακριβώς σημαίνει στην πράξη μια πιθανή κατάργησή του.

Αυτό που κυριαρχεί μεταξύ των περισσότερων που έχουν πολλά (ή λίγα) να κερδίσουν από την απρόσκοπτη λειτουργία του θεσμού των κρατικών επιχορηγήσεων είναι ο σκεπτικισμός. Αναρωτιούνται γιατί κανένας από το Υπουργείο (και ιδίως ο Υπουργός) δεν θέλησε να έρθει σε απευθείας επαφή μαζί τους αλλά μετέθεσαν το θέμα στη δημόσια διαβούλευση, δηλαδή στην «κρίση του κάθε άσχετου», όπως λένε. Φοβούνται, λένε, ότι με τον τρόπο αυτό ανοίγει ο ασκός του Αιόλου ακόμα και για την μελλοντική κατάργηση του θεσμού, με άδηλο το μέλλον του ελεύθερου-πλην σοβαρού-θεάτρου, με τις ευλογίες, μάλιστα, των πολιτών.

Ακόμα και οι πιο αισιόδοξοι εξ αυτών φαίνεται να πιστεύουν ότι η Διαβούλευση γίνεται για να κερδηθεί χρόνος ώστε να μην υποχρεωθεί το ΥΠΠΟΤ να τους καταβάλει τα υπεσχημένα (προφορικώς) χρήματα για τη χρονιά που πέρασε και να εκμεταλλευτεί την αναθεώρηση του θεσμού για μελλοντική μονάχα μέριμνα. Κι αυτό όταν ακόμα δεν έχουν καταβληθεί 1.100.000 ευρώ σε 70 θιάσους από παλιότερες επιχορηγήσεις (το συνολικό ύψος των επιχορηγήσεων για το θέατρο και το χορό της περιόδου 2008-2009 ήταν 3.375.000, ενώ για το 2009-2010 μειώθηκαν στα 2.629.750) Η επιτροπή των επιχορηγούμενων, μόλις μια μέρα πριν από την εκπνοή της Διαβούλευσης (κάπως αργά είναι η αλήθεια), κατέθεσε το κείμενό της που το υπογράφουν 325 γνωστοί καλλιτέχνες. «για να μη θεωρηθεί ότι απέχουν», όπως τόνισαν.

Σε αναμονή των αποφάσεων που θα κληθούν να πάρουν άμεσα (μέσα στον Απρίλιο) οι ιθύνοντες του ΥΠΠΟΤ, από τις οποίες θα αποσαφηνιστούν τελικά και οι πραγματικές προθέσεις τους, ας δούμε πώς αντιμετωπίζουν το θέμα οι νεότεροι καλλιτέχνες, οι παλιές καραβάνες του θεάτρου αλλά και άνθρωποι που γνωρίζουν σε βάθος τα προβλήματα.

Γεωργία Μαυραγάννη- Κίνηση Μαβίλη

«Διαφοροποιηθήκαμε από την Επιτροπή των Επιχορηγουμένων όχι επειδή έχουμε να χωρίσουμε τίποτα αλλά επειδή για μας είναι απαραίτητοι μερικοί όροι, οι οποίοι δεν συμπεριελήφθησαν στο τελικό τους κείμενο. Για μας είναι απαραίτητοι όροι, μεταξύ άλλων, η σύσταση ξεχωριστών κατηγοριών επιχορηγήσεων (έξοδα λειτουργίας χώρων- έξοδα παραγωγής), η δυνατότητα επιχορήγησης και σε φυσικά πρόσωπα, η μείωση του εισιτηρίου στους επιχορηγούμενους χώρους, η ψήφιση νομοσχεδίου για το θεσμό, η σχεδίαση 10ετούς πλάνου πολιτιστικής πολιτικής και η δημιουργία ανεξάρτητης αρχής, όπως ήταν για παράδειγμα το ΕΚΕΘΕΧ, το οποίο μπορεί να λειτουργεί ως ξεχωριστό γραφείο με μειωμένα έξοδα. Κι αυτό γιατί μια ομάδα ή μια επιτροπή δεν μπορεί να πάρει στις πλάτες της μια τόσο σοβαρή, χρονοβόρα και πολύπλοκη διαδικασία. Όσο για το κείμενο της Διαβούλευσης, δεν δείχνει την πρόθεση του ΥΠΠΟΤ να χαράξει μια βαθιά πολιτιστική πολιτική για το θέατρο και γι’ αυτό κρίνεται ανεπαρκές.»

Διαγόρας Χρονόπουλος-Καλλιτεχνικός Διευθυντής Θεάτρου Τέχνης

«Οι επιχορηγήσεις του ελεύθερου θεάτρου είναι ένας σημαντικός θεσμός που υπάρχει σε όλη την Ευρώπη και συνεπικουρείται από τους Δήμους (όπως για παράδειγμα στη Γερμανία και στη Γαλλία). Αν καταργηθούν, το επίπεδο του θεάτρου θα πέσει δραματικά, θα μείνουμε μόνο με τις φάρσες και τις κωμωδίες και ρεπερτόριο θα υπάρχει μόνο στις λίγες Κρατικές Σκηνές. Είναι αστείο ακόμα και να συζητάμε ότι θα καταργηθεί ο θεσμός όταν το σύνολο του ελεύθερου θεάτρου κοστίζει όσο το 1/3 μιας Κρατικής Σκηνής. Το κείμενο της Διαβούλευσης όχι μόνο δεν είναι πλήρες αλλά είναι στημένο έτσι (από αβλεψία ή πρόθεση) ώστε να προκαλεί το 90% των συμμετεχόντων να λέει ότι πρέπει να καταργηθούν οι επιχορηγήσεις. Οι άνθρωποι δεν έχουν ενημέρωση και μιλούν χωρίς να ξέρουν. Αν τους το είχε εξηγήσει κάποιος θα μιλούσαν αλλιώς»

Γιάννης Χουβαρδάς-Καλλιτεχνικός Διευθυντής Εθνικού Θεάτρου

« Ο θεσμός των επιχορηγήσεων είναι χρήσιμος αλλά απαραίτητη πνοή ζωής για τα θέατρα εκείνα που βάζουν την ουσία της τέχνης πριν από το ταμείο. Η Διαβούλευση είναι κατ’ αρχήν χρήσιμη, αρκεί να γίνεται νηφάλια και μελετημένα, δηλαδή να έχει συγκρότηση και στόχευση. Δεν έχω άποψη για το πώς έγινε στη συγκεκριμένη περίπτωση. Όλα βέβαια βρίσκονται σε συνάρτηση με τις οικονομικές δυνατότητες του κρατικού προϋπολογισμού, από τις οποίες εξαρτώμεθα όλοι οι επιχορηγούμενοι φορείς».

Θόδωρος Τερζόπουλος

Είναι απαραίτητο να υπάρξει στρατηγική πολιτική για το θέατρο μέσα από ζυμώσεις, επαφές, οργανωμένο σχέδιο και πάρα πολλή δουλειά. Πολλοί από τους επιχορηγούμενους έχουν συμβάλλει στην εξέλιξη του ελληνικού θεάτρου, δηλαδή του έλληνα θεατή, δηλαδή της ελληνικής κοινωνίας και έχουν σταθεί ανάχωμα στην εμπορευματοποίηση της πολιτιστικής ζωής του τόπου. Ακόμα και στους δύσκολους καιρούς-ιδίως σε αυτούς- ο πολιτισμός πρέπει να υποστηριχτεί πάση θυσία. Ας μην ξεχνάμε, επίσης, ότι το ελεύθερο θέατρο, εκτός από την προαγωγή του πολιτισμού, δίνει δουλειά σε πάρα πολύ κόσμο».

Θάνος Μικρούτσικος

«Είμαι υπέρ των επιχορηγήσεων στο σοβαρό θέατρο επειδή πιστεύω ότι στις βάρβαρες, εμπορευματοποιημένες σημερινές συνθήκες, η τέχνη πρέπει να επιζήσει. Είναι το ίχνος του ανθρώπου πάνω στη γη. Βεβαίως πρέπει να μπουν κριτήρια στις επιχορηγήσεις. Ας ψάξει ο κ. Γερουλάνος στην περίοδο 1993-1996 για να καταλάβει ότι δεν χρειάζεται καμία εκ νέου Διαβούλευση για το θέμα. Η λέξη αυτή έχει γίνει της μόδας και στην προκείμενη περίπτωση θεωρώ ότι είναι αμηχανία και πέταγμα της μπάλας στην εξέδρα. Γνωρίζω ότι ο Υπουργός έχει άγνοια σε πάρα πολλά θέματα του πολιτισμού. Ο πολιτισμός δεν κληρονομείται μέσω DNA. Τον ζεις και τον αναπνέεις. Τουλάχιστον ας επιλέξει συνεργάτες με γνώση και ας αφήσει τις δικαιολογίες».

Ξένια Καλογεροπούλου

«Κάποτε μας επιβράβευαν για τη δουλειά μας, τώρα αισθανόμαστε σαν ζητιάνοι. Το παράπονό μας είναι ότι κανένας από το ΥΠΠΟΤ δεν θέλησε να μας δει και να μας ακούσει. Είχα χαρεί τότε που δημιουργήθηκε το ΕΚΕΘΕΧ διότι ξέραμε ότι είχαμε κάποιον να απευθυνθούμε, και είναι στενάχωρο ότι καταργήθηκε. Είχε προβλήματα αλλά θα μπορούσε να εξυγειναθεί.  Καλή είναι η όποια Διαβούλευση, ωραία σαν ιδέα, αλλά θα φέρει αποτέλεσμα;  Εγώ θα αντισταθώ όσο μπορώ στην κρίση, θα γίνω ακόμα πιο διαφορετική, δεν θα παραδοθώ σε ευκολίες, θα μειώσω το εισιτήριο και αν δεν τα καταφέρω να επιβιώσω θα κλείσω. Δεν θα είμαι η μόνη».

Θανάσης Παπαγεωργίου

«Κανένας από εμάς τους επιχορηγούμενους δεν είπε ότι το Κράτος είναι υποχρεωμένο να μας δώσει χρήματα. Το Σύνταγμα λέει ότι πρέπει το Κράτος να προάγει τον πολιτισμό. Είναι πολύ λογικό να μας δοθούν λιγότερα χρήματα εξαιτίας της κρίσης, αν και γνωρίζουμε ότι το κονδύλι υπάρχει, όπως υπάρχουν τα χρήματα που δίνονται στο Μέγαρο ή στο Μουσείο Μπενάκη. Αλλά δεν είναι μόνο τα χρήματα. Νιώθουμε ότι μας περιφρονούν. Είναι απαράδεκτο να μη μας έχει δεχτεί κανένας στο ΥΠΠΟΤ ούτε καν μετά από τις επιτολές που στείλαμε, κι ας είμαστε εμείς του ελεύθερου θεάτρου σαν 3-4 Εθνικά μαζί, με πολύ λιγότερα χρήματα. Επιπλέον επιχειρείται ένα χυδαίο παιχνίδι να μας βάλουν σε αντιπαράθεση με τις νεότερες ομάδες, πράγμα που δεν ισχύει. Όσο για τη Διαβούλευση διαφωνώ από τη στιγμή που μιλάει ο κάθε άσχετος και λέει ότι είμαστε πλούσιοι. Όποιος έχει κάτι να πει να βγει να το πει με στοιχεία και ονόματα. Τέλος, πιστεύω ότι η εξουσία δεν θέλει ανεξάρτητες φωνές, όλα πάνε προς εμπορευματοποίηση.  Βέβαια φοβόμαστε για το μέλλον μας. Το ένα θέατρο κλείνει πίσω από το άλλο, με αποτέλεσμα να αλλάξει ριζικά το πολιτιστικό τοπίο της χώρας. Ξαναγυρίζουμε στη μιζέρια των δεκαετιών του ’60 και ’70»

Αντώνης Αντύπας

«Το Υπουργείο έχει υπερβεί κάθε όριο. Κανείς δεν λέει λέξη για τα χρήματα της περυσινής χρονιάς, τα οποία μας υποσχέθηκαν ότι θα δοθούν κανονικά και έτσι κάναμε τον προγραμματισμό μας. Όπως καταλαβαίνετε είναι ηθικό το ζήτημα, πέρα από το οικονομικό. Κανείς δεν ξέρει τι μέλλει γενέσθαι. Η ανασφάλεια όλων μας είναι τεράστια. Όσο για τη Διαβούλευση, πιστεύω ότι δεν βοηθάει επειδή δημιουργεί λάθος εντυπώσεις. Μιλούν άνθρωποι που δεν ξέρουν τη λειτουργία ενός θεάτρου και δεν μπορούν να φανταστούν τι δουλειά έχουμε κάνει όλα αυτά τα χρόνια. Πιστεύω πως είναι ένα τέχνασμα για να κερδίσουν χρόνο και όχι διότι έχουν σοβαρές προθέσεις.»

Νικηφόρος Παπανδρέου

«Είναι αυτονόητο ότι αν το είδος του θεάτρου που καλλιεργούμε μπορούσε να επιζήσει μόνο με τις εισπράξεις του, δεν θα είχαμε το ηθικό δικαίωμα να προσδοκούμε ενίσχυση από τα χρήματα των φορολογουμένων. Ιδιαίτερα σήμερα που ο κόσμος περνάει τόσο δύσκολα.  Όχι, δεν θεωρώ ότι το θέατρο είναι το κέντρο του κόσμου. «Ο ουρανός αρχίζει από το ψωμί», για να θυμηθούμε τον Ρίτσο. Μπορείς λοιπόν να ζήσεις και χωρίς θέατρο, χωρίς μουσεία, χωρίς συμφωνικές ορχήστρες. Αλλά για να θυμηθούμε και τον Καβάφη «και τι ζωή χωρίς αυτά θα κάμεις;» Ιδιαίτερα στην εποχή της οικονομικής κρίσης θα ήταν λάθος να αφήσουμε την καλλιτεχνική ζωή να συρρικνωθεί, τον πειραματισμό να σβήσει, την ομοιομορφία να κυριαρχήσει. Κάτι τέτοιο δεν θα βελτιώσει καθόλου τους οικονομικούς δείκτες ενώ θα υπονομεύσει τους ψυχικούς».

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.