Η άλωση της Κωνσταντινούπολης

Η τελευταία πράξη της ένδοξης ιστορίας της Βασιλεύουσας, η οποία δέσποζε υπό την ηγεσία των Βυζαντινών αυτο­κρατόρων από τις 11 Μαΐου 330 μ.Χ., άρχισε στις 7 Απριλίου για να ολοκληρωθεί την αποφράδα 29η Μαΐου του 1453, σύμφωνα πά­ντα με το Ιουλιανό ημερολόγιο.

Η τελευταία πράξη της ένδοξης ιστορίας της Βασιλεύουσας, η οποία δέσποζε υπό την ηγεσία των Βυζαντινών αυτο­κρατόρων από τις 11 Μαΐου 330 μ.Χ., άρχισε στις 7 Απριλίου για να ολοκληρωθεί την αποφράδα 29η Μαΐου του 1453, σύμφωνα πά­ντα με το Ιουλιανό ημερολόγιο. Ό,τι άρχισε με τον Μεγάλο Κωνσταντίνο τέλειωσε επίσης με τον Κων­σταντίνο ΙΑ’ Παλαιολόγο. Ο οθωμανικός στρατός εισήλθε στην Πόλη υπό τον σουλτάνο Μωάμεθ Β’. Φυσικά, όσο κι αν η πτώση της Κωνσταντινούπο­λης αποτέλεσε ένα κοσμοϊστορικό γεγονός, δεν ήταν κάτι που δεν αναμενόταν, μιας και τους δυο τελευταίους αιώνες η αυτοκρατορία υπήρξε σκιά του εαυτού της. Ήδη από το 1204, με την άλωσή της από τους Σταυροφόρους, είχε σημάνει η αρ­χή του τέλους μιας αυτοκρατορίας με εντυπωσι­ακή, το δίχως άλλο, διάρκεια. Βέβαια, όσο κι αν το πλήγμα από τις Σταυροφορίες την τραυμάτισε σοβαρά, σημαντικό ρόλο στη διαδικασία της τελι­κής της πτώσης στα χέρια των Οθωμανών έπαιξαν και οι εσωτερικές έριδες των Παλαιολόγων. Έτσι, η επανάκτηση της πόλης από τους Σταυροφόρους δεν αποτέλεσε μια νέα αφετηρία ενδυνάμωσης της αυτοκρατορίας, αλλά η αρχή που θα οδηγού­σε στην τελευταία πράξη κατάλυσής της. Μάλι­στα, μετά την κατάληψη της Αδριανούπολης από τους Οθωμανούς το 1354, το Βυζάντιο βρέθηκε κυκλωμένο εδαφικά από αυτούς και ήταν πια φό­ρου υποτελές στον Σουλτάνο. Υπό αυτές τις συν­θήκες η επέκταση των Οθωμανών και η πτώση που θα επέφερε και τον τυπικό πλέον τερματισμό της χιλιόχρονης Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ήταν θέμα χρόνου. Η πολεμική ανωτερότητα των Οθω­μανών στις περιφερικές συγκρούσεις ήταν έκδη­λη και όλα ακολουθούσαν μια προδιαγεγραμμένη εξέλιξη, η οποία οδηγούσε στο τέλος της ιστορί­ας της πόλης, έτσι όπως αυτή λαμπρύνθηκε μέσα στα πλαίσια που ορίζονται ως βυζαντινή ιστορική περίοδος. Μετά την άλωση, η εδαφική επέκταση της Οθωμανικής πλέον Αυτοκρατορίας είχε ως συ­νέπεια – τον 17ο αιώνα που θεωρείται το απόγειό της – να φτάσει έξω από τη Βιέννη. Η πτώση της «θεοφυλάκτου Πόλεως» θεωρείται από αρκετούς ιστορικούς ότι σηματοδότησε το τέλος του Μεσαί­ωνα και την αρχή της Αναγέννησης.

Η Κωνσταντινούπολη… χωρίς αυτοκρατορία

Στα 1.100 χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας η Κωνσταντινούπολη δέσποζε ως η αδιαφιλονίκητη «πόλη των πόλεων» σε όλα τα μήκη και πλάτη της τότε οικουμένης. Αν και τη μεγάλη δόξα της «πολ­λοί εζήλωσαν» κατά τη χιλιετή της παντοδυναμία, μόνο το 1204 έγινε εφικτό να κατακτηθεί από τους Σταυροφόρους της Δ’ Σταυροφορίας, πριν από την οριστική της πτώση. Τότε εγκαθιδρύθηκε ένα ανίσχυρο Λατινικό Βασίλειο, αλλά στο μετα­ξύ είχαν διασπαστεί και οι κυριότερες κτίσεις της αυτοκρατορίας σε μικρότερα και ανίσχυρα βασί­λεια. Ένα τέτοιο βασίλειο υπήρξε και η ελληνική Αυτοκρατορία της Νίκαιας, η οποία κατάφερε να ξαναπάρει την Πόλη από τους Φράγκους το 1261. Στη συνέχεια ωστόσο οι εξελίξεις δεν ήταν τόσο ρόδινες, μια και η αποδυναμωμένη αυτοκρατο­ρία δεχόταν σωρεία επιθέσεων από μέρους των Λατίνων, των Σέρβων, των Βουλγάρων και κυρίως των Οθωμανών Τούρκων. Όταν έπεσε στα χέρια των Οθωμανών, η Κωνσταντινούπολη, η πάλαι πο­τέ πανίσχυρη αυτοκρατορία, είχε στις κτίσεις της το μεγαλύτερο μέρος της Πελοποννήσου με επί­κεντρο τον Μυστρά. Ας σημειώσουμε ότι η Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας, ένα ελληνικό κράτος που δημιουργήθηκε το 1204 στην άκρη της Μικράς Ασίας και κατάφερε να επιβιώσει όλο αυτό το διάστημα, αποτελούσε εντελώς ξεχωριστή από το Βυζάντιο πολιτική οντότητα.

Μωάμεθ Β’

Σύμφωνα με τον Γ. Φραντζή (αξιόπιστη πηγή των γεγονότων της περιόδου εκείνης), ο Μωάμεθ έδειχνε ιδιαίτερο ζήλο και έντονο ενδιαφέρον για τις επιστήμες. Του άρεσε να διαβάζει παρα­μύθια και μιλούσε, εκτός της τουρκικής, κι άλλες πέντε γλώσσες. Μάλιστα, οι μουσουλμανικές πη­γές κάνουν ιδιαίτερη μνεία στην ευσέβειά του και την υποστήριξη που παρείχε στους ομόθρησκούς του λογίους. Ο Μωάμεθ Β’ υπήρξε, το δίχως άλλο, ένας χαρισματικός στρατηγός: έχουν να λένε ότι έμεινε πολλά ημερόνυχτα ξάγρυπνος εκπονώντας το σχέδιο για την κατάκτηση της Κωνσταντινούπο­λης, η οποία αποτελούσε ύψιστο στόχο και σκοπό ζωής για τον ίδιο. Παράλληλα υπήρξε και ξεχωρι­στός πολιτικός. Σε ηλικία είκοσι ενός ετών κατάφερε να είναι αυτός που θα κατέλυε τη χιλιόχρονη βυζαντινή κυριαρχία. Ο Μωάμεθ άρχισε να εργά­ζεται πυρετωδώς και προσεκτικά, προκειμένου να κατακτήσει την ιστορική πρωτεύουσα. Έτσι ξεκίνησε με το κτίσιμο ενός ισχυρού φρουρίου στις ακτές του ευρωπαϊκού Βοσπόρου, του Ρούμελ Χισά, τοποθετώντας εκεί κανόνια τελευταί­ας τεχνολογίας. Η ενέργειά του αυτή προκάλεσε ιδιαίτερη ανησυχία στους Βυζαντινούς, διότι σε συνδυασμό με το προϋπάρχον οχυρό στην απέ­ναντι ασιατική ακτή απέκοπτε τη θαλάσσια επι­κοινωνία της Κωνσταντινούπολης με τα λιμάνια του Εύξεινου Πόντου, στερώντας έτσι πολύτιμες ενισχύσεις και εφόδια για την Πόλη. Η επόμενη στρατηγικής σημασίας ενέργεια του Μωάμεθ ήταν να εισβάλει στις περιοχές εκείνες της Πελο­ποννήσου που τελούσαν υπό βυζαντινή κυριαρ­χία, ώστε να εμποδίσει την όποια αποστολή βο­ήθειας από το Δεσποτάτο του Μυστρά προς την ασφυκτικά περικυκλωμένη Κωνσταντινούπολη.

Κωνσταντίνος ΙΑ’

Ό,τι είχε απομείνει στην αυτοκρατορία ήταν ου­σιαστικά… η Κωνσταντινούπολη υπό τον Κωνστα­ντίνο ΙΑ’ με τις πλησιέστερες προς αυτήν εκτάσεις της Θράκης, καθώς και το μεγαλύτερο μέρος της Πελοποννήσου (Μορέως), η οποία βρισκόταν μα­κριά από τη Βασιλεύουσα και κάτω από την ουσι­αστική κυριαρχία των αδελφών του αυτοκράτο­ρα. Σύμφωνα με όλες τις μαρτυρίες της εποχής, ο τελευταίος αυτοκράτορας του Βυζαντίου έπρα­ξε το ανθρωπίνως δυνατόν, σε έναν αγώνα δίχως ουσιαστικά καμία ελπίδα. Έτσι μετέφερε στην πόλη όλες τις ποσότητες σιτηρών που ήταν δυνα­τόν να συγκεντρωθούν και επισκεύασε τα τείχη της. Έκλεισε τον Κεράτιο Κόλπο με μια αλυσίδα, πράγμα που συνηθιζόταν σε παρόμοιες περιπτώ­σεις πολιορκίας. Ωστόσο, οι υπερασπιστές που απέμεναν στην πόλη περιορίζονταν σε μερικές χιλιάδες. Η επίκλησή του για βοήθεια από τη Δύ­ση έπεσαν στο κενό. Αντί άλλης βοηθείας, κατέφτασε ένας καρδινάλιος ελληνικής καταγωγής, ο οποίος λειτούργησε στην Αγία Σοφία προκα­λώντας την οργή του λαού. Αυτό αναθέρμανε το μίσος κατά των Δυτικών, έτσι που αναγκάστηκε ένας από τους κορυφαίους στρατηγούς του αυ­τοκράτορα, ο Λουκάς Νοταράς, να αναφέρει το ιστορικό: Κρειττότερον εστίν ειδέναι εν τη μέση τη πόλει φακίολον βασιλεύον Τούρκων ή καλύπτραν Λατινικήν.

Οι στρατοί

Στους λιγοστούς υπερασπιστές της πόλης που ο Γ. Φραντζής τους υπολογίζει σε 4.773 Ρωμαίους και περίπου 200 ξένους, κυρίως Γενουάτες και Βενετούς, πρέπει να προσθέσουμε και μερικά ιταλικά οργανωμένα στρατιωτικά σώματα, που μάλλον υπερέβαιναν τους 1.000 στρατιώτες. Συ­νολικά, ο αριθμός των στρατιωτών που υπερα­σπίζονταν την πόλη δεν πρέπει να υπερέβαινε τις 8.000. Λίγο πριν από την άλωση, τον Ιανουάριο του 1453, κατέπλευσαν στην Κωνσταντινούπολη δυο γενουάτικα πλοία με 700 στρατιώτες. Απένα­ντι σ’ αυτούς, ο Μωάμεθ παρέταξε τουλάχιστον 150.000 στρατιώτες, δίχως να υπολογίζουμε το επικουρικό προσωπικό που τους συνόδευε, ούτε τα άτακτα σώματα των Τούρκων που μυρίστηκαν λεηλασία και κατέφθασαν κι αυτά με την ελπίδα ενός πλούσιου πλιάτσικου.

Εάλω η Πόλις

Η πολιορκία της Κωνσταντινούπολης από τις πο­λύ υπέρτερες δυνάμεις των Οθωμανών διήρκε­σε τρεις μήνες, ως την αποφράδα εκείνη ημέρα της Τρίτης 29 Μαΐου 1453, όπου η Βασιλεύουσα έπεσε στα χέρια των Οθωμανών. Αμέσως, η πό­λη παραδόθηκε σε εκτεταμένες λεηλασίες. Όσοι πίστεψαν ότι θα βρουν καταφύγιο στην Αγία Σο­φία, κατεσφάγησαν, όλα τα ιερά βεβηλώθηκαν και καταστράφηκε μεγάλο μέρος πολιτιστικών θησαυρών. Την επομένη της αλώσεως, ο Σουλ­τάνος εισήλθε επίσημα στην πόλη και πήγε στην Αγία Σοφία, όπου και προσευχήθηκε. Κατόπιν, ο Πορθητής εγκαταστάθηκε στα αυτοκρατορικά ανάκτορα των Βλαχερνών. Ο Γεώργιος Φραντζής αναφέρει ότι δόθηκε διαταγή για τριήμερη λεη­λασία της πόλης. Άλλες πάλι πηγές αναφέρουν ότι οι λεηλασίες διήρκεσαν μια μόνο ημέρα. O ιστορικός Μιχαήλ Δούκας αναφέρει πως ο Σουλ­τάνος κράτησε για τον ίδιο τα οικοδομήματα και τα τείχη της πόλης, αφήνοντας τα υπόλοιπα αγα­θά, τους αιχμαλώτους και τα λάφυρα στη διά­θεση των στρατευμάτων. Οι κάτοικοι της Πόλης σφαγιάστηκαν και καθώς αναφέρει ο ιστορικός Κριτόβουλος, που ανήκε στο οθωμανικό στρατό­πεδο, δεν υπήρξε στοιχειώδης οίκτος κατά τις λε­ηλασίες και η πόλη ερημώθηκε ολοσχερώς.

[email protected]

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.