Η στάση της Ελλάδας στον Μεγάλο Πόλεμο

Το φιτίλι για να πυροδοτηθεί ο Α’ Πα­γκόσμιος άναψε – και μάλιστα για τα καλά – με τη δολοφονία του αρ­χιδούκα Φραγκίσκου Φερδινάνδου στο Σεράγεβο.

Το φιτίλι για να πυροδοτηθεί ο Α’ Πα­γκόσμιος άναψε – και μάλιστα για τα καλά – με τη δολοφονία του αρ­χιδούκα Φραγκίσκου Φερδινάνδου στο Σεράγεβο. Η χώρα μας εκ των πραγμάτων έπρεπε να χειριστεί με λεπτούς και κατάλλη­λους χειρισμούς δύσκολες ισορροπίες μέσα σ’ ένα σκηνικό πολέμου, του οποίου οι προεκτά­σεις δεν ήταν δυνατόν να προβλεφθούν. Άμε­σα η ελληνική κυβέρνηση ήταν αναγκασμένη να αποφασίσει τη στάση της απέναντι στην αυστροσερβική κρίση. Η επικρατούσα άποψη στην Αθήνα ήταν ότι η Ελλάδα καλό θα ήταν να κρατήσει αποστάσεις από την αυστροσερ­βική κρίση, πράγμα που σήμαινε ότι δεν έπρε­πε να εμπλακεί στρατιωτικά σε μια τοπική σύγκρουση μεταξύ των δυο χωρών. Ωστόσο δεν μπορούσε να μείνει απαθής και αμέτοχη εάν η Βουλγαρία επρόκειτο να επιτεθεί εναντίον της Σερβίας θέτοντας σε κίνδυνο τη βαλκανι­κή ισορροπία δυνάμεων. Αυτά λοιπόν είχαν αποφασιστεί για το ποια στάση θα κρατούσε η Ελλάδα σε κάθε ενδεχόμενο στην προσπά­θειά της να προηγηθεί των γεγονότων και να μην συρθεί από αυτά. Έτσι πριν ακόμα η Αυ­στρία κηρύξει τον πόλεμο στη Σερβία, η χώρα μας είχε αποσαφηνίσει τη στάση της ήδη από τις 28 Ιουλίου (15 με το παλαιό ημερολόγιο). Η απόφαση που πάρθηκε τελικά ήταν ότι η Ελλάδα σε περίπτωση πολέμου της Σερβίας με την Αυστρία θα παρέμενε ουδέτερη και θα έπαιρνε μέρος μόνο όταν η Σερβία θα δεχό­ταν επίθεση από τη Βουλγαρία. Ωστόσο αυτή η απόφαση παραβίαζε ρητά την ελληνοσερβική συνθήκη συμμαχίας, η οποία προέβλεπε αμοιβαία στρατιωτική υποστήριξη σε περίπτωση πολέμου ενός από τα συμβαλλόμενα μέρη με τρίτη δύναμη. Η κυβέρνηση, αναγκα­σμένη μέσα στα πλαίσια των αντικειμενικών συνθηκών που επικρατούσαν να χαράξει μια πολιτική, όρισε τελικά στις 2 Αυγούστου (20 Ιουλίου με το παλιό ημερολόγιο) την ακριβή στάση που θα κρατούσε η χώρα μας απέναντι στη Σερβία. Αυτή ήταν μια ευμενέστατη ου­δετερότητα υπέρ της Σερβίας και σε περίπτω­ση που αυτή δεχόταν βουλγαρική επίθεση θα είχε τη στρατιωτική μας συνδρομή. Αυτή την πολιτική ουδετερότητας σε έναν τοπικό πόλε­μο ο Βενιζέλος δεν τη θεωρούσε δεσμευτική σε περίπτωση γενικεύσεως του τοπικού πόλε­μου σε ευρωπαϊκό. Η γενίκευση του πολέμου δεν άργησε να έρθει και η χώρα μας βρέθη­κε αντιμέτωπη με έναν γενικευμένο πόλεμο, όπου αργά ή γρήγορα θα αναγκαζόταν να λά­βει σαφή θέση απέναντι στις εμπλεκόμενες δυνάμεις. Η γενίκευση του πολέμου επηρέα­σε σαφώς τις αρχές της εξωτερικής πολιτικής των βαλκανικών χωρών που παρέμεναν ακό­μα ουδέτερες. Υπό αυτές τις νέες συνθήκες η στάση της Ρουμανίας θα επηρεαζόταν από τα γενικότερα συμφέροντά της, δεδομένου ότι οι βλέψεις της στην Τρανσυλβανία ήταν εναντίον των συμφερόντων της Αυστροουγγαρίας. Έτσι το βαλκανικό ζήτημα χάθηκε μέσα στη γενί­κευση του πολέμου σε μεγάλο ευρωπαϊκό, όπου οι συσχετισμοί των δυνάμεων απαιτούσαν άλλες πολιτικές. Αυτός ήταν και ο λόγος που η Ρουμανία δεν έπαιρνε πλέον θέση σε περίπτωση βουλγαρικής επίθεσης κατά της Σερβίας. Περιμένοντας λοιπόν τον Μεγάλο Πό­λεμο, η Ελλάδα, της οποίας τα συμφέροντα εκείνη τη χρονική στιγμή ήταν αμέσως βαλκα­νικά, δεν μπορούσε υπό τις νέες συνθήκες να στηριχτεί στη Ρουμανία είτε κατά της Βουλγα­ρίας είτε κατά της Τουρκίας, μια και τα συμ­φέροντά τους δεν συνέπιπταν εντελώς. Έτσι η χώρα μας, απέναντι στη βαλκανική πολιτική της, έμοιαζε να είναι απομονωμένη και με βά­ση αυτή την πραγματικότητα σχεδιάστηκε η πολιτική που ακολούθησε ο Βενιζέλος. Αυτή η πολιτική υπολόγιζε σε μια προσωρινή ουδετε­ρότητα της χώρας μας, όπου θα περίμενε τις εξελίξεις ή θα περίμενε την κατάλληλη στιγμή που οι συνθήκες θα το επέτρεπαν να ενταχθεί στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ. Η πολιτι­κή του Βενιζέλου στηριζόταν στην ισχυρή και καθόλου αβάσιμη πεποίθησή του ότι άσχετα με την έκβαση του πολέμου στην Κεντρική Ευρώπη, η Βρετανία θα παρέμενε κυρίαρχη στην Εγγύς Ανατολή. Για αυτό και οι τύχες της Ελλάδας ήταν συνδεδεμένες με τις δυτικές δυνάμεις και ιδιαίτερα με τη Βρετανία.

Η άποψη Στρέιτ

Αντίθετη γνώμη σε αυτή την πολιτική του Βε­νιζέλου εξεδήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών Γεώργιος Στρέιτ, που ήταν και ο βασικότερος πολιτικός σύμβουλος του βασιλιά Κωνστα­ντίνου. Υπέρ της άποψης Στρέιτ φυσικά τασσόταν και το Γερμανικό Επιτελείο, όπου ήταν όλοι τους πεπεισμένοι για την τελική νίκη της Γερμανίας σε αυτόν τον πόλεμο. Φυσικά όλοι αυτοί οι Γερμανοί εν Ελλάδι ήταν επίσης και ιδεολογικά προσανατολισμένοι υπέρ του γερμανικού πολιτικοκοινωνικού συστήμα­τος. Ολοι αυτοί, με προεξάρχοντα τον Γεώρ­γιο Στρέιτ, ο οποίος είχε την υποστήριξη του Κωνσταντίνου, επέμεναν υπέρ της πολιτικής της «διαρκούς ουδετερότητας». Βασικό τους επιχείρημα ήταν ότι η ευπρόσβλητη από θα­λάσσης Ελλάδα δεν ήταν δυνατόν να πάρει το μέρος των κεντρικών δυνάμεων. Έτσι στη σύσκεψη του Υπουργικού Συμβουλίου στις 26 Ιουλίου (με το παλαιό ημερολόγιο 6 Αυ­γούστου) η βασική αυτή διαφορά πολιτικής ήρθε στο φως υπό μορφή σύγκρουσης. Εξ αιτίας αυτής της διαφωνίας ο Στρέιτ υπέβαλε την παραίτησή του. Ωστόσο, ο Βενιζέλος, που επιθυμούσε να κερδίσει χρόνο και δεν ήθελε να δημιουργηθεί κυβερνητική κρί­ση, δεν την έκανε δεκτή. Αλλά και από την πλευρά του βασιλιά δεν επιθυμούσαν την παραίτηση Στρέιτ, μια και αυτή θα σήμαινε την απόσυρση της πολιτικής της διαρκούς ουδετερότητας, η οποία στο μεταξύ εξυπη­ρετούσε τα συμφέροντα της Γερμανίας. Έτσι ο Στρέιτ αναγκάστηκε να μην επιμείνει στην παραίτησή του.

Ο καυτός μήνας Αύγουστος

Στα δυο πρώτα δεκαήμερα του Αυγούστου οι αντιθέσεις κορυφώθηκαν και έφτασαν στο αδιέξοδο, καθώς και οι δύο πλευρές έμεναν ανυποχώρητες. Το πολιτικό παιχνίδι εκείνων των ημερών ήταν για πολύ δυνατούς παίκτες. Οι συσχετισμοί δυνάμεων αλλά και τα συμ­φέροντα στη διεθνή πολιτική σκακιέρα ήταν πολύπλοκα και δυσεπίλυτα. Και οι συμμαχίες απελπιστικά πρόσκαιρες και καιροσκοπικές. Η Ελλάδα μέσα σε αυτό τον κυκεώνα ήταν αναγκασμένη να ακολουθήσει μια πολιτική εξαιρετικά λεπτών χειρισμών, όπου οι πολ­λές και ασύμπτωτες λεπτομέρειες καθόριζαν τη στάση των αντιμαχόμενων δυνάμεων. Από τη μεριά τους οι σύμμαχοι συμφώνησαν ότι η συμμετοχή της Ελλάδας στο πλευρό τους ήταν ασύμφορη και δεν εξυπηρετούσε τα συμφέροντά τους εκείνη τη χρονική περίοδο. Επιθυμούσαν επιπλέον την ουδετερότητα της Τουρκίας, εγγυώμενοι την εδαφική της ακε­ραιότητα, πράγμα που για μας σήμαινε ότι οι διεκδικήσεις μας στη Θράκη και τη Μικρά Ασία γινόταν εξαιρετικά αμφίβολες. Ακόμα χειρότερη για μας ήταν η πολιτική της Αντάντ απέναντι στη Βουλγαρία, η οποία υπό την προστασία της Ρωσίας απαιτούσε εδαφικές παραχωρήσεις προκειμένου να βγει στον πό­λεμο υπέρ της Συμμαχίας. Η Γερμανία πίεζε από τη μεριά της να καταγ­γείλει τη συμμαχία της με τη Σερβία. Σκοπός της ήταν η απόλυτη ουδετερότητα της χώ­ρας μας σε αυτή τη σύγκρουση, ώστε να βγει ανενόχλητη η Βουλγαρία στον πόλεμο κατά των δυνάμεων της Αντάντ. Ωστόσο ο Βενιζέ­λος έμεινε ανυποχώρητος πάνω σε αυτό το ζήτημα και ο βασιλιάς έδειξε να υποχωρεί συνυπολογίζοντας την τεράστια πλειοψη­φία που διέθετε ο Κρητικός πολιτικός. Έτσι ο Στρέιτ υπό αυτές τις συνθήκες αναγκάστηκε να παραιτηθεί οριστικά κι αμετάκλητα αυτή τη φορά στις 5/18 Αυγούστου, την ίδια μέρα που ο Βενιζέλος προσέφερε στους συμμά­χους τη συνεργασία της Ελλάδας στον Μεγά­λο Πόλεμο.

[email protected]

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.