Από τον Γράµµο στην Ανατολική Ευρώπη

Στα τέλη Αυγού στο υ του 1949, µε την τελική φάση της επιχείρησης «Πυρσός ΙΙΙ», οι δυνάµεις της ελληνικής κυβέρνησης εί­χαν καταφέρει να κάµψουν τις τελευταί­ες εστίες αντίστασης των υπολειµµάτων του Δη­µοκρατικού Στρατού Ελλάδας στην περιοχή του Γράµµου.

Στα τέλη Αυγού στο υ του 1949, µε την τελική φάση της επιχείρησης «Πυρσός ΙΙΙ», οι δυνάµεις της ελληνικής κυβέρνησης εί­χαν καταφέρει να κάµψουν τις τελευταί­ες εστίες αντίστασης των υπολειµµάτων του Δη­µοκρατικού Στρατού Ελλάδας στην περιοχή του Γράµµου. Ο τρίχρονος καταστροφικός εµφύλιος σπαραγµός έπαιρνε τέλος, αφήνοντας πίσω του µια από τις πλέον επώδυνες δεκαετίες της νεότε­ρης ιστορίας µας, όπου η χώρα υπέστη τα δεινά του Β’ Παγκοσµίου Πολέµου και η απελευθέρω­σή της από τη γερµανική κατοχή σήµανε την αρχή ενός νέου εφιάλτη απείρως αγριότερου µε απο­κορύφωµα τον τρίχρονο εµφύλιο. Οι προσπάθει­ες των νικητών να εγκλωβίσουν τους ηττηµένους τους αντιπάλους είχαν µερικά αποτελέσµατα. Αρ­κετά τµήµατα του ΔΣΕ κατάφεραν να περάσουν στη γειτονική Αλβανία και από εκεί να διασκορπι­στούν σε διάφορες χώρες της σοσιαλιστικής Ανα­τολικής Ευρώπης και της Σοβιετικής Ένωσης.

Φυγή στις σοσιαλιστικές χώρες

Στη διάρκεια του Σεπτεµβρίου που ακολούθη­σε, η βασική µέριµνα του Νίκου Ζαχαριάδη που ηγείτο του ΚΚΕ και του ΔΣΕ δεν υπήρξε άλλη από τη διάσωση όσων το δυνατόν περισσότερων αντάρτικων οµάδων βρίσκονταν αποκλεισµένες σε διάφορες περιοχές που υπήρξαν εστίες του εµφύλιου σπαραγµού. Έτσι όλο το βάρος των συ­ντονισµένων ενεργειών ασφαλούς υποχώρησης και διαφυγής έπεσε στην Ήπειρο, τη Δυτική Μα­κεδονία, τη Θεσσαλία και τη Στερεά Ελλάδα. Αυ­τές οι δυνάµεις προωθήθηκαν αναζητώντας δια­φυγή στα σύνορα µε την Αλβανία. Από την υπό­λοιπη Μακεδονία και τις περιοχές της Θράκης η διαφυγή έγινε µέσω Βουλγαρίας. Ακόµα και η Γιουγκοσλαβία του Τίτο, η οποία πριν από λίγους µήνες είχε κλείσει τα σύνορά της στον ΔΣΕ, δέ­χτηκε περιορισµένο αριθµό προσφύγων προκει­µένου να προωθηθούν στις ανατολικές σοσιαλι­στικές χώρες. Για την ιστορία αναφέρουµε ότι οι αντάρτικες οµάδες της Πελοποννήσου υπέστησαν ολοκληρωτική καταστροφή, µιας και δεν µπόρε­σαν να διαφύγουν, όπως και εκείνες της Δυτικής Στερεάς και της νησιωτικής χώρας. Όσοι από αυ­τούς δεν εξοντώθηκαν, συνελήφθησαν από τις αρχές για να εξοντωθούν στους φριχτούς τόπους εξορίας. Εκεί γράφτηκε µια άλλη σελίδα αίσχους και ντροπής για τη νεότερη ιστορία µας, η οποία κράτησε ζωντανό τον εφιάλτη του εµφυλίου ώς τα πρόσφατα χρόνια.

Οι αριθμοί

Το πόσοι διέφυγαν στην Ανατολική Ευρώπη δεν είναι δυνατόν να υπολογιστεί µε ακρίβεια. Σε γε­νικές γραµµές θεωρείται ότι πρέπει να ήταν περί τις 60 µε 70 χιλιάδες αυτοί που πήραν τον δρό­µο της αναγκαστικής εξορίας. Την ίδια τύχη µε τους µαχητές του ΔΣΕ είχαν και οι άµαχοι, εκεί­νοι που µε τον έναν ή τον άλλον τρόπο στήριξαν το ΚΚΕ και τον ΔΣΕ είτε ιδεολογικά είτε εµπρά­κτως. Σε αυτούς που έφυγαν πρέπει να µνηµο­νευτεί και ένα µικρό ποσοστό που παρασύρθηκε σε αυτή την περιπέτεια περισσότερο από τη δίνη του πολέµου παρά από κάποια ιδεολογική ή άλ­λη εµπλοκή. Η πραγµατικότητα είναι ότι ένας µε­γάλος αριθµός συµπατριωτών µας αναγκάστηκαν υπό το βάρος των εξελίξεων να εγκαταλείψουν βιαστικά τη χώρα. Στο σηµείο αυτό πρέπει να προσθέσουµε ότι, σύµφωνα µε τα στοιχεία του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, τα οποία επικαλέ­στηκαν οι κυβερνητικές δυνάµεις, ο ΔΣΕ παρέσυ­ρε µαζί του στην εξορία και 28.000 παιδιά. Από τη µεριά του ο ΔΣΕ υποστήριξε ότι αυτός ο αριθ­µός δεν αντιστοιχεί µε την πραγµατικότητα και µίλησε για σηµαντικά µικρότερο αριθµό παιδιών, τα οποία ήταν µέλη αριστερών οικογενειών και φυγαδεύτηκαν προκειµένου να προστατευθούν από αντίποινα. Στο επιχείρηµα αυτό η κυβερνητι­κή πλευρά µίλησε για παιδοµάζωµα και κατήγγειλε στη διεθνή κοινότητα αυτή την ενέργεια των αντιπάλων της.

Η διασπορά

Όσοι πέρασαν τα αλβανικά σύνορα εγκαταστά­θηκαν κυρίως στο Ελµπασάν και το Μπουρέλι, και αυτοί που πέρασαν στη Βουλγαρία κατέλυσαν στην Μπερκόβιτσα. Οι κατατρεγμένοι μα­χητές του ΔΣΕ διέμειναν σε αυτές τις πόλεις με­ρικές μόλις εβδομάδες, όσες αρκούσαν για να προγραμματιστεί η διασπορά τους σε διάφορες χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού, που ήταν και ο τελικός προορισμός τους. Εκεί στις νέες τους πατρίδες προωθήθηκαν μέσα από την κομματι­κή μέριμνα των οργανώσεών τους αλλά και με τη βοήθεια των κατά τόπους ντόπιων αρχών. Σύμφωνα με τα αρχεία των ηττημένων του εμ­φυλίου, περί τους 16.500 προωθήθηκαν στην ΕΣΣΔ, στην Τασκένδη, πρωτεύουσα του Ουζμπε­κιστάν. Στη συνέχεια όσοι είχαν καταφύγει στη Γιουγκοσλαβία πέρασαν στην Τσεχοσλοβακία και υπολογίζονται περί τους 13.500. Στην Πο­λωνία εγκαταστάθηκαν 9.000, ενώ άλλοι 5.500 στη Ρουμανία και 2.000 στην Ανατολική Γερ­μανία. Τέλος, στη Βουλγαρία παρέμειναν γύρω στους 9.000, ενώ η Αλβανία δεν κράτησε κανέ­ναν. Σε αυτούς δεν συμπεριλαμβάνονται όσοι σλαβόφωνοι και δίγλωσσοι ζήτησαν και έλαβαν μόνιμο άσυλο στη Γιουγκοσλαβία, οι οποίοι αρ­γότερα πολιτογραφήθηκαν ως «Μακεδόνες». Όσοι έμειναν εκεί αποκόπηκαν από την επιρροή του ΚΚΕ μετά τη ρήξη του Τίτο με τον Στάλιν. Σε αυτούς τους τόπους, οι οποίοι στέγασαν τον κατατρεγμό τους, οι πρόσφυγες καλλιέργησαν την ιδέα του επαναπατρισμού τους στη μητέρα πα­τρίδα. Ο επαναπατρισμός αποτέλεσε σκοπό ζω­ής για κάθε Έλληνα πατριώτη, ο οποίος στην ξε­νιτιά δεν αποκόπηκε ούτε στιγμή από τις παρα­δόσεις του, τα ήθη του, τη γλώσσα του, ζώντας την καθημερινότητά του με το φλογερό όραμα του νόστου σε μια πατρίδα άστοργη και αφιλό­ξενη, σε μια πατρίδα που ξεχώρισε τα παιδιά της, σε μια πατρίδα ανίκανη να λύσει τα προ-βλήματά της. Έτσι δημιουργήθηκαν χαρακτη­ριστικές ελληνικές κοινότητες εξόριστων, όπως αυτή της Τασκένδης και του μειονοτικού χωριού Νίκος Μπελογιάννης στην Ουγγαρία. Εδώ πρέ­πει να επισημάνουμε ότι το ΚΚΕ όλη αυτή την περίοδο έπαιξε καθοριστικό ρόλο. Πέρα από τη στενή κομματική προπαγάνδα, είναι το κόμμα που καλλιέργησε σταθερά και επίμονα σε όλους τους πρόσφυγες το μεγάλο όνειρο: τον πόθο της επιστροφής στην πατρίδα!

Στην αντίπερα όχθη το επίσημο ελληνικό κρά­τος έκανε ό,τι μπορούσε για να αποκοπούν αυτοί οι άνθρωποι από την πατρίδα τους μέσα από μια σειρά εγκληματικών ενεργειών που καταγρά­φηκαν στη συνείδηση του λαού μας με μελανά χρώματα. Η χυδαία τραμπουκική και εκδικητική Δεξιά αντέταξε μια πολιτική διώξεων που καθι­στούσε αδύνατο τον επαναπατρισμό των προ­σφύγων στις πατρογονικές τους εστίες. Ακολού­θησε μια πολιτική ανόητη, μισαλλόδοξη, η οποία κόστισε στη χώρα και στην κοινωνία ανυπολόγι­στα. Έφτασε στο σημείο να στερήσει την ιθαγέ­νεια όλων εκείνων των διωγμένων Ελλήνων, τους οποίους θεωρούσε «ωσεί νεκρούς». Έτσι δημεύ­τηκαν οι περιουσίες τους υπό τη νομική αναβί­ωση «του πολιτικού θανάτου» ενός θεσμού του 1862. Έφτασαν στο σημείο να διαλύσουν γά­μους και γενικά κάθε προσπάθεια του επίσημου κράτους της Δεξιάς (για να μην ξεχνιούνται με­ρικοί) αποσκοπούσε ώστε αυτοί οι άνθρωποι να μην υπάρχουν για τη χώρα!

Σταδιακός επαναπατρισμός

Στη διάρκεια των πρώτων χρόνων από το 1950 έως το 1962 έγινε κατορθωτό να επαναπατριστεί ένας μικρός αριθμός προσφύγων, ωστόσο μόνο ανάμεσα στο 1963 το 1965 υπό των κυ­βερνήσεων του Γεωργίου Παπανδρέου άρχι­σε μια ουσιαστική προσπάθεια εκ μέρους της επίσημης πολιτείας, η οποία αποσκοπούσε να αντιμετωπίσει σοβαρά τα προβλήματα της επι­στροφής αυτών των ανθρώπων. Όμως αυτή η προσπάθεια ανακόπηκε λόγω των γνωστών πο­λιτικών εξελίξεων που ακολούθησαν. Η μεταπο­λίτευση του 1974 σήμανε και την αρχή των εξε­λίξεων του επαναπατρισμού των προσφύγων του 1949. Έτσι άρχισε ο σταδιακός επαναπατρισμός τους. Ωστόσο, όπως είναι φυσικό, πολλοί είχαν ήδη πεθάνει στην ξενιτιά μακριά από τα προγονι­κά τους χώματα. Παρά ταύτα είχαν προλάβει να μεταλαμπαδεύσουν την αγάπη προς την πατρί­δα στα νεαρότερα μέλη των οικογενειών τους, τα παιδιά και τα εγγόνια τους, τα οποία εκπλή­ρωναν το όνειρό τους. Εκείνη την εποχή άρχισαν να συρρέουν στα χώματα της πατρίδας ενήλικες πλέον και όλα εκείνα τα παιδιά που οδηγήθηκαν από τον ΔΣΕ στις διάφορες σοσιαλιστικές χώρες. Ακολούθησαν μια σειρά διεργασιών τόσο σε πο­λιτικό επίπεδο όσο και σε κοινωνικό, ώστε αυτό το κομμάτι του Ελληνισμού, που είχε σημείο ανα­φοράς του το ΚΚΕ, να ενταχθεί ξανά στη ζωή της χώρας. Οι διεργασίες αυτές άρχισαν με τη νομι­μοποίηση του κόμματος και την ελεύθερη δια­κίνηση των ιδεών του, της συμμετοχής του στον εγχώριο πολιτικό στίβο, και ολοκληρώθηκαν με την ηθική και υλική αποκατάσταση των Ελλήνων πατριωτών με την επίσημη αναγνώριση της Εθνι­κής Αντίστασης!

[email protected]

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.