Της Φωτεινής Μπάρκα

«Άγονη Γραμμή». Ένα αρχαιολογικό ταξίδι στο Καστελόριζο, τη Σύμη, τη Χάλκη, την Τήλο και τη Νίσυρο αλλά και μια προσπάθεια να γνωρίσουμε τη σύγχρονη ιστορία τους. Μια έκθεση του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης που τιμά την «άλλη Ελλάδα», την ξεχασμένη, τη μοναχική.

Της Φωτεινής Μπάρκα

«Άγονη Γραμμή». Ένα αρχαιολογικό ταξίδι στο Καστελόριζο, τη Σύμη, τη Χάλκη, την Τήλο και τη Νίσυρο αλλά και μια προσπάθεια να γνωρίσουμε τη σύγχρονη ιστορία τους. Μια έκθεση του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης που τιμά την «άλλη Ελλάδα», την ξεχασμένη, τη μοναχική.

Έμελλε στο Καστελόριζο, τον Απρίλιο του 2010, να αρχίσει να γράφεται ένα από τα καθοριστικότερα κεφάλαια της σύγχρονης νεοελληνικής Ιστορίας. Ο τότε πρωθυπουργός, Γ. Παπανδρέου, με φόντο το πανέμορφο ακριτικό νησί, μας έβαλε στην εποχή του ΔΝΤ. Πώς να αισθάνθηκαν άραγε για την «τιμή» που τους επιφύλαξε ο πρωθυπουργός, οι άνθρωποι που ζουν στην άγονη γραμμή, στην «εσχατιά της ελληνικής επικράτειας», με τα δεκάδες προβλήματα;

Μου ήρθε η εικόνα τους στο μυαλό καθώς διάβαζα μια σειρά από καλογραμμένα κείμενα για την έκθεση «Άγονη Γραμμή». Ένα αρχαιολογικό ταξίδι στο Καστελόριζο, τη Σύμη, τη Χάλκη, την Τήλο και τη Νίσυρο του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, που τιμά με την έκθεση αυτήν και το όνομα και τον τίτλο του. Ομολογώ ότι αγνοούσα την πλούσια και αδιάλειπτη ιστορία των απομακρυσμένων αυτών νησιών. Αν και δεν έχουν γίνει συστηματικές ανασκαφές, παρά μόνο σωστικές, τα ευρήματα αποδεικνύουν ότι στα όμορφα νησάκια κατοικούσαν άνθρωποι ήδη από τη Νεολιθική Εποχή. Μιλάμε επομένως για έναν πολιτιστικό πλούτο, που παραμένει άστεγος – καμία έκπληξη, με εξαίρεση τη Νίσυρο που διαθέτει μουσείο – και ως εκ τούτου αθέατος, στοιβαγμένος σε αποθήκες ακόμη και σε σπίτια…

Τα εκθέματα διασχίζουν το Αιγαίο

Κι όμως, στη διάρκεια των αιώνων, η άγονη αυτή γραμμή ήταν πάρα πολύ γόνιμη. «Μόνο μετά την ανακάλυψη του ατμού άλλαξε ο ρους της Ιστορίας, δηλαδή στις αρχές του 20ού αιώνα, και έγιναν οι γραμμές άγονες. Έως τότε τα νησιά ήταν γεμάτα ζωή. Ήταν εμπορικοί σταθμοί στο Αιγαίο για τα πλοία που έρχονταν από την Κύπρο αλλά και από τις απέναντι ακτές της Λυκίας στη Μικρά Ασία, γι’ αυτό και έχουν υψηλό επίπεδο πολιτισμού» τονίζει ο διευθυντής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης Νίκος Σταμπολίδης, επιμελητής της εξαιρετικής έκθεσης (σε συνεργασία με τον αρχαιολόγο και επιμελητή του μουσείου Γιώργο Τασούλα).

Το 2010 τα επισκέφτηκε ένα προς ένα και επέλεξε τα 390 αντικείμενα που βγήκαν – τα περισσότερα για πρώτη φορά – από τις αποθήκες, διέσχισαν το Αιγαίο και από αύριο παρουσιάζονται στο αθηναϊκό μουσείο. Η έκθεση ξεκινά από την παρουσίαση των γεωγραφικών, γεωλογικών και άλλων στοιχείων των νησιών (μέγεθος, σχήμα, βουνά, λιμάνια κ.λπ.) και προχωρεί στην παρουσίαση της μυθολογίας και της Ιστορίας τους, με μια πλειάδα εκθεμάτων, όπως αγάλματα, ανάγλυφα, αγγεία, όπλα, εργαλεία, κοσμήματα κ.λπ. Έτσι ο θεατής θα γνωρίσει τον πλούτο τους, τις περιόδους ακμής αλλά και παρακμής τους, την έντονη παρουσία ή τη σιωπή τους μέσα στον χρόνο, αλλά και τη νεοελληνική εγκατάλειψή τους…

Κι όμως ο μύθος ξεκινάει από εκεί. «Στη μάχη των Θεών του Ολύμπου εναντίον των Γιγάντων, ο Ποσειδώνας αποκόπτει τμήμα της Κω και μ’ αυτό καταπλακώνει τον γίγαντα Πολυβότη, που από τότε και μετά βρυχάται ως ηφαίστειο στα έγκατα της γης, δημιουργώντας τη Νίσυρο. (…) Κι απ’ τα ξεφτίδια της πέτρας γεννήθηκε το Γυαλί, ανάμεσα στην Κω και τη Νίσυρο, με την αρχαιότερη ανθρώπινη παρουσία στη Νεολιθική Εποχή, τότε που ο οψιδιανός, το ηφαιστειακό γυαλί, ήταν η κορυφή της τεχνολογίας, 7.000 χρόνια πριν», γράφει στο ωραίο κείμενό του στον κατάλογο ο Νίκος Σταμπολίδης.

Το πρώτο έκθεμα που θα αντικρίζει ο θεατής είναι η τριημιολία της Νισύρου – η πλώρη ενός πολεμικού πλοίου που καταδίωκε τα πειρατικά και χρησίμευε ως βάση αγάλματος. Σε παρόμοια βάση ήταν τοποθετημένη και η Νίκη της Σαμοθράκης. Ο Νίκος Σταμπολίδης ζήτησε από το Λούβρο τον δανεισμό του περίφημου αγάλματος εν όψει της έκθεσης, για να εισπράξει αρνητική απάντηση, με τη δικαιολογία ότι μόλις ανακαινίστηκαν οι αίθουσες και δεν μπορούν να την αποχωριστούν. Έτσι έβαλε μια τεράστια φωτογραφία της…

Σύγχρονες μαρτυρίες

Η «Άγονη γραμμή», που διοργανώνεται σε συνεργασία με το υπουργείο Πολιτισμού, χωρίζεται σε πέντε ενότητες, όσα και τα νησιά. Τα εκθέματα είναι τοποθετημένα χρονολογικά, από τα προϊστορικά έως τα μεταβυζαντινά χρόνια. Πλάι στα αρχαία έργα θα παρουσιάζεται η σύγχρονη εικόνα των νησιών, με φωτογραφίες και βίντεο. Εκτός από το παρελθόν, το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης ενδιαφέρεται για το παρόν αλλά και για το μέλλον. Σε κάθε αίθουσα μια βιντεο-οθόνη θα προβάλλει τις σύγχρονες μαρτυρίες των κατοίκων τους. Οι περισσότεροι στέκονται στα προβλήματα: στη λειψυδρία, την ακτοπλοϊκή σύνδεση, την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Έτσι, μαζί με την Ιστορία και τον πολιτισμό, η έκθεση μας φέρνει κοντά τους ανθρώπους, την καθημερινή τους ζωή, τα προβλήματά τους, την ξεχασμένη Ελλάδα. Ας τους γνωρίσουμε…

Τα επόμενα χρόνια θα ακολουθήσουν κι άλλες εκθέσεις υπό τον τίτλο «Άγονη Γραμμή», οι οποίες θα παρουσιάσουν – μεταξύ άλλων – την ιστορία νησιών όπως η Κάρπαθος, η Κάσος, το Αγαθονήσι, το Φαρμακονήσι, οι Λειψοί, τα Ψαρά, οι Οινούσσες, η Δονούσα, η Ηρακλειά, τα Κουφονήσια κ.ά. Ενδιαφέρον, όπως πάντα, παρουσιάζουν τα εκπαιδευτικά προγράμματα. Παιδιά από διαφορετικές περιοχές θα μπορούν να «συνομιλήσουν» μέσα από το ειδικά σχεδιασμένο microsite της έκθεσης, «ανεβάζοντας» φωτογραφίες, κείμενα και βίντεο, ανταλλάσσοντας ιδέες και εμπειρίες.

INFO: Διάρκεια έκθεσης έως 23 Απριλίου 2012. (Νεοφύτου Δουκα 4, Κολωνάκι).

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.