Στενές επαφές Ελλάδας – Ευρώπης

Στις µέρες µας δυστυχώς ζούµε το έντο­νο ενδεχόµενο να κινδυνεύει η ιδέα της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπό το βάρος της οικονοµικής κρίσης αλλά και της παροιµιώδους ανικανότητας των πολιτικών ηγετών κυ­ρίως από τη µεριά της Γερµανίας και της Γαλλίας, οι οποίες ασκούν µικροπολιτική σε έναν µεγά­λο θεσµό, πράγµατα ασύµβατα κι επικίνδυνα.

Στις µέρες µας δυστυχώς ζούµε το έντο­νο ενδεχόµενο να κινδυνεύει η ιδέα της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπό το βάρος της οικονοµικής κρίσης αλλά και της παροιµιώδους ανικανότητας των πολιτικών ηγετών κυ­ρίως από τη µεριά της Γερµανίας και της Γαλλίας, οι οποίες ασκούν µικροπολιτική σε έναν µεγά­λο θεσµό, πράγµατα ασύµβατα κι επικίνδυνα. Η ιδέα της Ενωµένης Ευρώπης υπήρχε στο προσκή­νιο στους οραµατισµούς και στις βλέψεις των ευ­ρωπαϊκών κρατών και των ηγεσιών τους ήδη και κατά τη διάρκεια του µεσοπολέµου.

Η Κοινωνία των Εθνών

Ήδη αµέσως µετά τον Α’ Παγκόσµιο Πόλεµο συ­γκροτήθηκε στο Παρίσι συνέδριο για την αναδια­νοµή και την υποβολή αποφάσεων µετά τη λήξη του πολέµου. Οι νικητές µε τη Συνθήκη των Βερ­σαλλιών αποφάσισαν τη δηµιουργία ενός νέου χάρτη, τόσο για την Ευρώπη όσο και για τον κό­σµο, προσπαθώντας να εξυπηρετήσουν τα συµ­φέροντά τους, έστω και υπό το πρόσχηµα προ­στασίας των λαών. Έτσι, κατόπιν αµερικανικής πρωτοβουλίας δηµιουργήθηκε η περίφηµη Κοι­νωνία των Εθνών (συντοµογραφικά ΚτΕ) που ήταν ένας διεθνής Οργανισµός – Σύνδεσµος, ο οποίος υπήρξε σταθµός στην εξέλιξη των διεθνών σχέ­σεων, καθώς ήταν η πρώτη προσπάθεια για συ­νεννόηση όλων των κρατών πάνω στα φλέγοντα προβλήµατα που απασχολούν την ανθρωπότητα. Στο απόγειό του ο θεσµός, µεταξύ 28 Σεπτεµβρί­ου 1934 και 23 Φεβρουαρίου 1935, είχε ως µέ­λη 58 χώρες. Ο Βενιζέλος όχι µόνο δεν έµεινε αδιάφορος στην ίδρυση αυτού του διεθνούς οργανισµού, αλλά συνέβαλε και µε τις προσωπικές του δυνάµεις στο Συνέδριο Ειρήνης του Παρισιού. Μάλιστα είχε συνεργαστεί µε τον Αµερικάνο πρόεδρο Wilson, ο οποίος υπήρξε εµπνευστής του οργανισµού, για την κατάρτιση του ιδρυτικού συµφώνου που υπογράφτηκε στις 28 Απριλίου 1919. Παρά τις αµφιβολίες που µπορεί να υποθέσει κανείς ότι διατηρούσε ο Βενιζέλος απέναντι σε αυτό τον διεθνή ισχυρό θεσµό, το ότι η Ελλάδα συµµετείχε ήταν κάτι που της παραχωρούσε ένα πλεονέκτηµα. Στον λόγο του για τα δέκα πρώτα χρόνια από την ίδρυση του θεσµού ο Βενιζέλος στην πανηγυρική συνεδρίαση της Κοινωνίας των Εθνών µεταξύ άλλων τόνισε: «Τίποτε δεν θα µπορούσε να αυξήσει το γόητρο και την ισχύ της Κοινωνίας των Εθνών περισσότερο, από τη βεβαιότητα ότι τα συµφέροντα των µικρών χωρών βρίσκουν ίση µεταχείριση µ’ εκείνα των Μεγάλων Δυνάµεων». «Ελεύθερο Βήµα», 8 Σεπτεµβρίου 1929.

Η πολιτική που ακολούθησε ο Βενιζέλος την περίοδο 1928 – 1932 εµπνέεται πλέον από την πίστη του στο ιδανικό της ειρήνης και τον σεβασµό των διεθνών συνθηκών.

Η γαλλική ιδέα της Ε.E.

Εκείνη την περίοδο στη διάρκεια της 10ης Συνέλευσης της Κοινωνίας των Εθνών, στις 5 Σεπτεµβρίου 1929, ο Γάλλος πρωθυπουργός Aristide Briand εξέθεσε µια ενδιαφέρουσα ιδέα απλά και κατανοητά, µια ιδέα προάγγελο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που µιλούσε για την ανάγκη µιας Ευρωπαϊκής Οµοσπονδίας. Λίγες µέρες αργότερα από την οµιλία του Γάλλου πρωθυπουργού οι αντιπρόσωποι όλων των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων ζήτησαν επίσηµα από τον Γάλλο πρωθυπουργό να συντάξει ένα σχετικό µε την οµιλία του υπόµνηµα, στο οποίο να περιλαµβάνονται αναλυτικά και εκτενώς οι προτάσεις του, προκειµένου να το υποβάλει την επόµενη χρονιά, τον Σεπτέµβριο του 1930 δηλαδή, στη Συνέλευση της Κοινωνίας των Εθνών. Το υπόµνηµα τελικά από µέρους του Γάλλου πρωθυπουργού δόθηκε στις κυβερνήσεις των ευρωπαϊκών κρατών αλλά και στην αµερικάνικη κυβέρνηση πολύ νωρίτερα, τον Μάιο του 1930. Ο τίτλος του ήταν «Υπόµνηµα περί οργανώσεως οµοσπονδιακής ευρωπαϊκής ένωσης». Τα τέσσερα βασικά σηµεία του υποµνήµατος είναι, όπως σηµειώνονται στο βιβλίο του Δηµήτρη Ευθ. Ακριβούλη «Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και οι Μεγάλες Δυνάµεις», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Επίκεντρο»: Πρώτον: Η ευρωπαϊκή ειρήνη απειλούνταν από την έλλειψη συντονισµού στην οικονοµία της Ευρώπης.

Δεύτερον: Πρόταση δηµιουργίας µέσα στα πλαίσια της Κοινωνίας των Εθνών και εντός των ευρωπαϊκών γεωγραφικών ορίων µιας περιφερειακής συµφωνίας.

Τρίτον: Η νέα αυτή Ένωση δεν θα στρεφόταν εναντίον κανενός άλλου κράτους ή συνασπισμού κρατών.

Τέταρτον: Η Ένωση θα σεβόταν την κυριαρχία των κρατών – μελών.

Παρακάτω ο Aristide Briand πρότεινε συγκεκριμένα την υπογραφή ενός γενικού συμφώνου που να επιβεβαιώνει την «αρχή της ηθικής ενώσεως της Ευρώπης», όπως και τρία βασικά όργανα της Ένωσης: πρώτον, την Ευρωπαϊκή Διάσκεψη, δηλαδή την αντιπροσωπευτική συνέλευση, δεύτερον, τη Μόνιμη Πολιτική Επιτροπή, δηλαδή το εκτελεστικό συμβούλιο, και, τέλος, μια Γραμματεία. Τώρα όσον αφορά στον καθορισμό των γενικών αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προέβλεπε την υπαγωγή του οικονομικού παράγοντα στον πολιτικό. Ομοσπονδία εδραιωμένη στην αρχή της κυριαρχίας των κρατών και της ενώσεως και όχι της ενότητας, δηλαδή μιας ομοσπονδίας. Επίσης έκανε λόγο για μια σταδιακή ενοποίηση της ευρωπαϊκής αγοράς βασισμένη σε μια ορθολογιστική οργάνωση παραγωγής και των συναλλαγών. Τέλος, προέβλεπε την ανάθεση αρμοδιότητας αντιμετώπισης των προβλημάτων εφαρμογής στα όργανα που θα οριστούν από την ιδρυτική συμφωνία. Όπως ήταν φυσικό, αυτή η ρηξικέλευθη πρόταση του Γάλλου πρωθυπουργού αντιμετωπίστηκε μέσα από έναν σκεπτικισμό, ο οποίος δημιούργησε μια πλούσια φιλολογία γύρω από το θέμα. Ένα από τα σενάρια που διατυπώθηκαν ήταν ότι από το σχέδιο Briand δεν απουσίαζε η σκέψη που στόχευε στην παρεμπόδιση αναθεώρησης της Συνθήκης των Βερσαλλιών προς όφελος της Γερμανίας. Αλλά είναι χαρακτηριστική και όχι δίχως ενδιαφέρον η επισήμανση του Έλληνα πρεσβευτή στο Βερολίνο Ιωάννη Πολίτη προς τον Βενιζέλο, ότι διέβλεπε πίσω από τον αποκλεισμό της Σοβιετικής Ένωσης από την προτεινόμενη Ένωση την επιδίωξη της Ευρώπης να αμυνθεί απέναντι στον φόβο της κομμουνιστικής εξάπλωσης. Φυσικά αυτή η πρόταση έκρυβε αδυναμίες και πολιτικές σκοπιμότητες, μιας και η Γαλλία, η οποία δεν είχε προσβληθεί από την οικονομική κρίση της εποχής, ήλπιζε να παίξει ηγεμονικό ρόλο παραβλέποντας την Αγγλία και τη Γερμανία.

Η ελληνική θέση

Η χώρα μας δέχτηκε τη γαλλική πρόταση σε γενικές γραμμές θετικά μέσα από την αντίστοιχη αποδοχή της κοινής γνώμης και του Τύπου, δίχως όμως να λείπουν και οι επιφυλάξεις. Το φιλοβενιζελικό φύλλο «Ελεύθερο Βήμα», που εξέφραζε το αίσθημα της εποχής απέναντι στο σχέδιο Briand, υποστήριζε ότι η πρόταση έπρεπε να τύχει της εμπιστοσύνης των ευρωπαϊκών λαών, ωστόσο διέβλεπε ότι μια τέτοια ένωση υπό τις τρέχουσες συνθήκες δεν είχε ιδιαίτερες δυνατότητες επιτυχίας. Ενδιαφέρον έχει η επίσημη απάντηση της ελληνικής κυβέρνησης στο σχέδιο Briand, που επιδόθηκε στον Γάλλο πρεσβευτή στην Αθήνα στις 21 Ιουλίου 1930.

«Αναφερόμενοι εις το Υπόμνημα περί οργανώσεως καθεστώτος ομοσπονδιακής Ευρωπαϊκής Ενώσεως, το οποίον η κυβέρνησις της Γαλλικής Δημοκρατίας της απέστειλε, η κυβέρνησις της Ελληνικής Δημοκρατίας λαμβάνει την τιμήν όπως της κοινοποιήση τα ακόλουθα:

1) Η ελληνική κυβέρνησις προέβη εις την μελέτην του ως άνω υπομνήματος μετά μεγίστου ενδιαφέροντος και της πλέον ειλικρινούς συμπαθείας.

2)  Θεωρεί ότι η σχεδιαζόμενη ιδέα περί οργανώσεως μεταξύ των Κρατών της Ευρώπης καθεστώτος διαρκούς και μεθοδικής οικονομικής και πολιτικής συνεργασίας, εν τω πνεύματι και εντός του πλαισίου της Κοινωνίας των Εθνών, ανταποκρίνεται εις τας πλέον ευγενείς των εμπνεύσεων και εις τα πραγματικά των ευρωπαϊκών λαών.

3)  Είναι της γνώμης ότι το ως άνω υπόμνημα προσφέρει μίαν πολύ χρήσιμον πρακτικήν βάσιν συζητήσεως διά την ευρωπαϊκήν συνδιάσκεψιν ήτις προτείνεται δι’ αυτού όπως συνέλθη εις Γενεύην κατά την διάρκειαν της προσεχούς συνόδου της Συνελεύσεως της Κοινωνίας των Εθνών και εις την οποίαν είναι διατεθειμένη όπως αντιπροσωπευθή. Θα έχη την ευκαιρίαν, κατά την διάρκειαν αυτής της συζητήσεως, όπως εκθέση επί διαφόρων υποδεικνυομένων υπό του υπομνήματος σημείων, παρατηρήσεις τινάς άτινας θα ηδύνατο να της εμπνεύση το γενικόν συμφέρον της Ευρώπης αλλά και το ειδικόν τοιούτον της Ελλάδος.

4)  Η Ελλάς θα αντιμετώπιζε μετά συμπαθείας το ενδεχόμενον μιας συμμετοχής της Τουρκίας, δυνάμεων Βαλκανικής και μεσογειακής ως είναι η ίδια, εις την ευρωπαϊκήν ομοσπονδιακήν Ένωσιν».

[email protected]

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.