Της Ιωάννας Μπλάτσου

Ο Νίτσε, ο Μπρόιερ και ο Φρόιντ συναντώνται στο μυθιστόρημα του Ίρβιν Γιάλομ «Όταν έκλαψε ο Νίτσε», και τρεις σπουδαίοι ηθοποιοί, ο Καραζήσης, ο Χατζόπουλος και ο Φραγκούλης, στη θεατρική διασκευή του στο Θησείον.

Της Ιωάννας Μπλάτσου

Ο Νίτσε, ο Μπρόιερ και ο Φρόιντ συναντώνται στο μυθιστόρημα του Ίρβιν Γιάλομ «Όταν έκλαψε ο Νίτσε», και τρεις σπουδαίοι ηθοποιοί, ο Καραζήσης, ο Χατζόπουλος και ο Φραγκούλης, στη θεατρική διασκευή του στο Θησείον.

Βιέννη 1882. Ο Φρίντριχ Νίτσε, ο Γιόζεφ Μπρόιερ και ο Ζίγκμουντ Φρόιντ είχαν όντως βρεθεί ταυτόχρονα για κάποιο χρονικό διάστημα στην αυστριακή πρωτεύουσα. Θα μπορούσαν δε, κάλλιστα, να έχουν συναντηθεί και στον δρόμο χωρίς να το γνωρίζουν. Στο μυθιστόρημα του Ίρβιν Γιάλομ, όμως, η συνάντησή τους επετεύχθη. Όχι μία, αλλά πολλές φορές, με τη μορφή ψυχαναλυτικών συνεδριών. Με μια πρώτη ματιά, κατά τη διάρκεια αυτών των «ομιλητικών θεραπειών» που, κατά τον Μπρόιερ, μοιάζουν με «το καθάρισμα της καμινάδας», ο Μπρόιερ είναι αυτονόητα ο θεραπευτής και ο Νίτσε ο θεραπευόμενος. Με μια πιο προσεκτική ματιά, οι ρόλοι συχνά εναλλάσσονται καθώς σε μια λειτουργική ψυχοθεραπευτική διαδικασία και οι δύο πλευρές έχουν να κερδίσουν από τη μεταξύ τους αλληλεπίδραση. Έτσι, ο Νίτσε δίνει ένα βασικό μάθημα ζωής στον θεραπευτή του όταν του λέει: «Ζήσε όταν ζεις! Ο θάνατος χάνει τη φρίκη του αν κάποιος πεθάνει έχοντας εξαντλήσει τη ζωή του! Αν ο άνθρωπος δεν ζει στη σωστή στιγμή, τότε δεν μπορεί ποτέ να πεθάνει τη σωστή στιγμή… Γι’ αυτό ρώτησε τον εαυτό σου, Γιόζεφ: έχεις εξαντλήσει τη ζωή σου;». Ο Νίτσε, λοιπόν, στο μυθιστόρημα του Γιάλομ και την παράσταση του Ακύλλα Καραζήση και του Νίκου Χατζόπουλου μπορεί να «δάκρυσε γιατί μοιράστηκε αυτό που είχε μέσα του», αλλά και ο Μπρόιερ λυτρώθηκε γιατί αντιμετώπισε «τη θλίψη του, αυτή τη θαμμένη οργή». Όπως λέει άλλωστε κάποια στιγμή και ο Νίτσε: «Η απόγνωση είναι το τίμημα για την αυτοσυνείδηση». Για να «γίνεις αυτό που είσαι», όπως πρεσβεύει.

«Γίνε αυτό που είσαι»

Η συμπυκνωμένη παράσταση του Ακύλλα Καραζήση και του Νίκου Χατζόπουλου είναι σαν ανάγνωση πολλαπλών, παράλληλων κειμένων. Ακούς και βλέπεις το κείμενο του Γιάλομ (το οποίο επιχειρεί να σηματοδοτήσει τα κοινά στοιχεία της ψυχανάλυσης και της νιτσεϊκής θεωρίας), μέσα από τα κείμενα του Νίτσε περί της βούλησης της δύναμης (επηρεασμένος από τον Σοπενάουερ και τη θεωρία του περί της βούλησης για ζωή) και της μεταξίωσης των αξιών, αλλά και τις ψυχαναλυτικές θεωρίες του Μπρόιερ και του Φρόιντ περί ασυνειδήτου και σημασίας των ονείρων. Όπως λέει και ο Νίτσε στην παράσταση, «μες στο κείμενο των ονείρων μας, μπορεί κανείς να διαβάσει όλη μας την προϊστορία». Ομοίως, μες στο αναπαραστατικό «κείμενο» των Καραζήση – Χατζόπουλου μπορεί ο θεατής να «αναγνώσει» τη βαθιά και ουσιαστική παιδεία των δύο αυτών σπουδαίων καλλιτεχνών, που όχι μόνο καταδύθηκαν στα βαθιά νερά της νιτσεϊκής και ψυχαναλυτικής θεωρίας κάνοντάς τα προσβάσιμα στο κοινό, αλλά υπήρξαν και αρκετά γενναιόδωροι προς τον νιόβγαλτο συνάδελφό τους Χάρη Φραγκούλη, δίνοντάς του τον ισότιμο ρόλο του Φρόιντ. Ο Φραγκούλης, βέβαια, πέρσι στην πρώτη του κιόλας εμφάνιση στον «Επιστάτη» του Πίντερ στο Απλό Θέατρο διέπρεψε δίπλα στο ερμηνευτικό μέγεθος του Δημήτρη Καταλειφού, όπως και φέτος δίπλα στον απίστευτων αποχρώσεων κρυπτικό Νίτσε του Νίκου Χατζόπουλου και τον βαγκνερικά εκρηκτικό Μπρόιερ του Ακύλλα Καραζήση. Μεγάλες ευκαιρίες για έναν νέο ηθοποιό που αφήνει τις καλύτερες υποσχέσεις για το μέλλον του. Στα πλην της παράστασης, η αρχή του Β’ μέρους, κατά τη συνεχή αναφορά του Μπρόιερ στη μητέρα του Βέρθα, όπου χρειάζεται κόψιμο το κείμενο γιατί κάνει «κοιλιά», το εύρημα της αναπαράστασης των γυναικών της ζωής των δύο αντρών με κούκλες βιτρίνας – αντιθέτως, πολύ έξυπνο το εύρημα αναπαράστασης του περίφημου «μηχανισμού του υποσυνείδητου» μέσα από μαύρους μηχανισμούς ερμητικά κλεισμένους σε γυάλινα βαζάκια. Επίσης, κάντε κάτι με τα υπερβολικά άβολα καθίσματα – πλαστικές καρέκλες. Είναι αδύνατο να παρακολουθήσεις παράσταση διάρκειας 2,40’ και να μη φύγεις σαν τελικό «ς».

ΑΥΛΑΙΑ

Φρίντριχ Νίτσε

Γερμανός φιλόσοφος, κλασικός φιλόλογος και ποιητής. Γεννήθηκε στις 15 Οκτωβρίου 1844 στο Ραίκεν της Σαξονίας. Μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον γυναικών, με κυρίαρχες τις φιγούρες της μητέρας και της αδελφής του. Ο πατέρας του είχε πεθάνει (αφού είχε παρουσιάσει ψυχωτικά επεισόδια) όταν ο Νίτσε ήταν έξι ετών. Τα οικογενειακά του βιώματα ενδεχομένως συνετέλεσαν στην υποτιμητική του στάση προς το γυναικείο φύλο. Μετά τις σπουδές του, ανέλαβε την έδρα της Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βασιλείας, από την οποία παραιτήθηκε το 1879 για λόγους υγείας. Η επιδείνωση της υγείας του και οι διαπροσωπικές του συγκρούσεις, όπως με τη Λου Σαλομέ και τον Βάγκνερ, είχαν αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική του κατάσταση. Ο νευρικός κλονισμός του σε δρόμο του Τορίνο το 1889 αποκάλυψε τη βαριά διανοητική του πάθηση. Πέθανε στις 25 Αυγούστου 1900 στη Βαϊμάρη.

Γιόζεφ Μπρόιερ

Γεννήθηκε στις 15 Ιανουαρίου 1842 στη Βιέννη. Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του στην Ιατρική ασχολήθηκε κυρίως με την επίδραση του νευρικού συστήματος πάνω στην αίσθηση της ισορροπίας και στη φυσιολογία της αναπνοής. Σε συνεργασία με τον Φρόιντ έγραψε τις «Μελέτες για την υστερία». Πέθανε στις 20 Ιουνίου 1925 στη γενέτειρά του.

Ζίγκμουντ Φρόιντ

Είναι ο πατέρας και θεμελιωτής της ψυχανάλυσης. Γεννήθηκε στις 6 Μαΐου 1856 στο Φράιμπουργκ της Μοραβίας. Αρχικά επικεντρώθηκε κυρίως στη φυσιολογία και την παθολογία του εγκεφάλου, προτού στραφεί προς την ψυχανάλυση, την οποία άσκησε επί μακρά σειρά ετών στη Βιέννη. Το 1902 ανακηρύχτηκε καθηγητής στο πανεπιστήμιο της πόλης, ενώ το 1938 κατέφυγε στην Αγγλία λόγω της εβραϊκής του καταγωγής. Πέθανε στις 23 Σεπτεμβρίου 1939 στο Λονδίνο.

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.