Tα κουρεία γράφουν Ιστορία

Σήμερα μια διαφορετική ιστορία… ελληνική. Ή μάλλον πολλές ιστο­ρίες σ’ ένα βιβλίο που ασχολεί­ται με την πορεία και την ιστορία των ελληνικών κουρείων, κοινώς των μπαρμπέρικων, που αποτέλεσαν και αποτε­λούν στις γειτονιές και τις πόλεις μικρά κοινοβούλια και κυρίως ανδρικά στέ­κια.

Σήμερα μια διαφορετική ιστορία… ελληνική. Ή μάλλον πολλές ιστο­ρίες σ’ ένα βιβλίο που ασχολεί­ται με την πορεία και την ιστορία των ελληνικών κουρείων, κοινώς των μπαρμπέρικων, που αποτέλεσαν και αποτε­λούν στις γειτονιές και τις πόλεις μικρά κοινοβούλια και κυρίως ανδρικά στέ­κια. Η κόμη, κοινώς το «μαλλί», σε όλες τις εποχές και σε όλες τις παραδόσεις αποτελούσε σήμα κατατεθέν, έτσι που τα διαχρονικά μπαρμπέρικα τύγχαναν της απολύτου εμπιστοσύνης των κατά καιρούς πελατών τους.

Κανείς δεν αφήνει την τύχη του κε­φαλιού του και κατ’ επέκταση της χωρί­στρας του στα χέρια όποιου κι όποιου. Μπορεί στον γιατρό να εμπιστεύεσαι την υγεία σου, στον μπαρμπέρη όμως εμπιστεύεσαι τη σωστή της προβολή. Έτσι, το θέμα με το οποίο καταπιάστηκε στο πρόσφατο βιβλίο της η Ζωή Ε. Ρωπαΐτου κάθε άλλο παρά με τρίχες έχει να κάνει. «Τα Μπαρμπέρικα, η πορεία τους στο πέρασμα του χρόνου και αφη­γήσεις κουρέων» είναι μια μελέτη για τα κουρεία και τις ιστορικές τους κατα­βολές που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Φιλιππότη».

Δεν πρέπει να υπάρχει προηγούμενο να συντελούνται ταυτόχρονα σε τόσο περιορισμένο χώρο, όπως σ’ αυτόν των κουρείων, τόσες πολλές κοινωνικές δραστηριότητες! Πριν απ’ όλα, τα κου­ρεία υπήρξαν τόποι πληροφοριών και αναμετάδοσης των νέων. Ταυτόχρονα με την κουρά ανταλλάσσονταν, εκτός από τα βασικά και έκτακτα γεγονότα, πληροφορίες και απόψεις σχετικά με επίκαιρα και διαχρονικά θέματα.

Η στενότητα των κουρείων δεν εμπό­διζε την ευρύτητα των απόψεων αλλά και των συζητήσεων επί παντός του επιστητού. Από την αρχαιότητα ώς τις μέρες μας αποτελούν σταθερό σημείο όπου η σχέση επαγγελματία – πελάτη παραμένει μια σχέση βαθύτερη – εμπι­στοσύνης και σύγκρουσης ταυτόχρονα. Τα κουρεία ενίοτε αποτελούν τα κοινο­βούλια των κλειστών κοινωνιών, όπου η πολιτική πραγματικότητα, δίχως να χά­νει σε εντάσεις, παραμένει στο πλαίσιο του απρόσκοπτου δημοκρατικού διαλό­γου. Γενικά το κουρείο – πάντα μιλάμε για το αντρικό μπαρμπέρικο, εκεί όπου δεν κυματίζει η αισθησιακή πτυχή του φουστανιού – μαζί με το καφενείο απο­τελούν τη σταθερή αναφορά που συν­δέει την αρχαία αγορά με τη σύγχρονη εκδοχή της.

«Κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα έχει την αρχή της και τα πρώτα της βήματα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο στο πρώτο κεφάλαιο επιχειρεί­ται ένα ‘‘κοίταγμα’’ σε αρχαίες κοι­νωνίες με το βλέμμα στραμμένο στο επάγγελμα του κουρέα και στις ανδρι­κές κομμώσεις.

Από τη ματιά αυτή αποκομίζουμε πολλά ενδιαφέροντα πράγματα. Ένα από αυτά, είναι ότι στις αρχαίες κοινω­νίες η διαφορετικότητα, η διαφορετική ταυτότητα, φαινόταν και από τον τρόπο ένδυσης και κόμμωσης. Οι Γαλάτες, για παράδειγμα, διέφεραν κατά πολύ από τους Ρωμαίους και ως προς την ενδυμα­σία και ως προς τον τρόπο που περιποιόντουσαν τα μαλλιά τους. Αλλά και σε κάθε κοινωνία, αν την εξετάσουμε χω­ριστά, οι διαφορές, όσον αφορά στην ένδυση και την κόμμωση, συνιστούσαν διακριτικό γνώρισμα της κοινωνικής τά­ξεως στην οποία ανήκε ο καθένας. Αλ­λιώς ντυνόντουσαν και κτενιζόντουσαν οι ευγενείς και οι άρχοντες κι αλλιώς ο λαός, αλλιώς οι ελεύθεροι κι αλλιώς οι δούλοι. Ένα στοιχείο που καταγράφε­ται στο βιβλίο αυτό είναι ότι η κόμμω­ση φανέρωνε την εθνοτική ταυτότητα και την κοινωνική τάξη. Το σημείο αυ­τό συνδέεται με ένα ιδιάζον χαρακτη­ριστικό του επαγγέλματος του κουρέα σε πολυπολιτισμικές κοινωνίες, όπου ο κουρέας γνωρίζει και εφαρμόζει τη διαφορετικότητα στην κόμμωση. Στην περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορί­ας, για παράδειγμα, ο κουρέας γνώριζε ότι έπρεπε να ξυρίζει τα πρόσωπα των Χριστιανών και τα κρανία των Οθωμα­νών και όχι το αντίθετο.

Το επάγγελμα

Το δεύτερο και το τρίτο κεφάλαιο του βιβλίου αναφέρονται στο κουρείο και τον κουρέα, και τη θέση που είχε το επάγγελμα αυτό στην ελληνική κοινω­νία του 19ου και του 20ού αιώνα, αλ­λά και στη σημερινή. Παρακολουθεί­ται η εξέλιξη του επαγγέλματος, όπως και η εξέλιξη της ανδρικής κόμμωσης, και αναζητούνται τα αίτια γι’ αυτές τις αλλαγές. Για την τεκμηρίωση του περι­εχομένου των κεφαλαίων αυτών παρέ­θεσα αποσπάσματα από συνεντεύξεις των κουρέων, που έχουν άμεση σχέση με όσα αναφέρονται στα εν λόγω κε­φάλαια. Ο λόγος τους χρησιμοποιείται αυτούσιος σε μια προσπάθεια να τοπο­θετηθούν οι ίδιοι στο προσκήνιο και να δοθεί η ευκαιρία να ακουστούν οι φωνές τους επωνύμως. Αυτή η προσέγγι­ση δηλώνει ταυτόχρονα και τον τρόπο κατάκτησης της γνώσης από την πλευ­ρά μου. Σημειώνω ότι για τις ανάγκες του βιβλίου το περιεχόμενο της κάθε συνέντευξης έπρεπε να ταξινομηθεί αναλόγως.

Αφηγήσεις μπαρμπέρηδων

Μέσα στο βιβλίο αναφέρονται ακό­μη κουρεία που ‘‘βρίσκονται’’ μέσα σε λογοτεχνικά έργα ή σε θεατρικά ή κι­νηματογραφικά, καθότι το κουρείο και ο κουρέας, ως στοιχεία της κοινωνίας, έχουν απασχολήσει τους δημιουργούς της Τέχνης στις αστικές κοινωνίες, όπως και στις παραδοσιακές, ήταν στη λαλιά των ανθρώπων, είτε μέσα από παροιμίες και αινίγματα, είτε μέσα από τα τρα­γούδια του γάμου. Όλα αυτά εξετάζο­νται στο τέταρτο και πέμπτο κεφάλαιο του βιβλίου.

Το βιβλίο ολοκληρώνεται με το έκτο και τελευταίο κεφάλαιο, στο οποίο ‘‘μι­λούν’’ οι κουρείς, για τη δική του, ο κα­θένας, ιστορία ζωής. Το κεφάλαιο αυτό περιέχει και ιστορίες παλιών κουρείων, τα οποία υπάρχουν πια μόνο στη μνή­μη. Τις ιστορίες αυτές τις αφηγούνται συνταξιούχοι κουρείς και σε ελάχιστες περιπτώσεις απλοί άνθρωποι που έχουν αναμνήσεις από τα κουρεία αυτά».

Και βέβαια το βιβλίο περιέχει πολ­λές και εντυπωσιακές γελοιογραφίες, σκίτσα και φωτογραφίες κουρείων από ολόκληρη την Ελλάδα…

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.