Η δημόσια συζήτηση γύρω από τον «Καποδίστρια» του Γιάννη Σμαραγδή είναι τόσο έντονη και τόσο ιδεολογικά φορτισμένη, ώστε ένα βασικό ερώτημα συχνά χάνεται μέσα στον θόρυβο: Αν αφήσουμε στην άκρη την Ιστορία, τις αναγνώσεις της, τις πολιτικές και πολιτισμικές συγκρούσεις, τι ταινία είναι τελικά ο «Καποδίστριας» με αμιγώς κινηματογραφικούς όρους; Όχι αν «έχει δίκιο». Όχι αν «παίρνει τη σωστή πλευρά». Αλλά αν, ως δημιουργία, λειτουργεί.

Η απάντηση δεν είναι μονολεκτική. Είναι όμως σαφής:

Ο «Καποδίστριας» είναι μια ταινία τεχνικά επαρκής, στιγμιαία δυνατή, αλλά συνολικά άνιση, που δυσκολεύεται να σταθεί ως αυτόνομο κινηματογραφικό έργο για έναν θεατή που ζητά δραματική οικονομία, αφηγηματική ένταση και σύγχρονη κινηματογραφική γραφή.

Και μάλλον αυτή την κριτική ήταν που φοβόταν ο Γιάννης Σμαραγδής όταν άρχισε να «στήνει» μία συζήτηση για τον Ιωάννη Καποδίστρια, «δίπλα» στην ταινία, που ο ίδιος έφτιαξε για τον πρώτο Κυβερνήτη της χώρας.

Ας μιλήσουμε λοιπόν για την ταινία. Αυτή καθαυτή ως καλλιτεχνική δημιουργία, ως Κινηματογράφο. Όχι για το ιστορικό πρόσωπο. Ταινίες για μία προσωπικότητα μπορούν να γίνουν πολλές. Το ότι μπορεί το ιστορικό πρόσωπο αυτό να είναι συμπαθές και αποδεκτό δεν κάνει και την όποια ταινία γι’ αυτό, «καλή ταινία». Δεν είναι καν η οπτική, η προσέγγιση ενός προσώπου και μίας εποχής το καθοριστικό στοιχείο για να χαρακτηριστεί μία ταινία «καλό σινεμά».

Ο Γιάννης Σμαραγδής, πιθανόν απογοητευμένος από την υποδοχή που είχαν παλαιότερες ταινίες του για εξίσου μεγάλες προσωπικότητες, όπως ο Νίκος Καζαντζάκης και έχοντας μάλλον αντιληφθεί ότι ως σκηνοθέτης δεν απολαμβάνει χρόνια τώρα την αναγνώριση που ο ίδιος θεωρούσε ότι δικαιούται, μετέφερε την κουβέντα από την ταινία «Καποδίστριας» στον ίδιο τον Ιωάννη Καποδίστρια.  

Και ζητά να κριθεί η ταινία του με βάση τη σημασία, τη βαρύτητα και την αξία του ιστορικού προσώπου.

«Ήταν καλός ο Καποδίστριας; Ε, καλός είναι και ο ‘‘Καποδίστριας’’» είναι πάνω κάτω η λογική και η τακτική του. Κυνικά, ευθεία, πέρα από κάθε καλλιτεχνική προσέγγιση.

Κατέφυγε μάλιστα και σε θεωρίες συνωμοσίας, περί «σχεδίου για απαξίωση κάθε τι ελληνικού στο σινεμά για χάρη της woke ατζέντας» και «κόψιμο χρηματοδότησης της ταινίας του».  

Αλλά όλα αυτά δεν μπορούν να εμποδίσουν την πραγματική συζήτηση: Να δούμε πράγματι την ταινία ως ταινία και όχι ως μία ιστορική αξιολόγηση του Ιωάννη Καποδίστρια. Ούτε ως τοποθέτηση επί των θεωριών «καταδίωξής του» που πλασάρει ο Σμαραγδής.

Μόνο με βάση τα κινηματογραφικά της στοιχεία.

Σενάριο: το βάρος της πρόθεσης

Το σενάριο είναι το σημείο όπου εντοπίζεται και η βασική αδυναμία της ταινίας. Όχι επειδή είναι «λανθασμένο» ιστορικά — αλλά επειδή είναι υπερφορτωμένο αφηγηματικά.

Ο «Καποδίστριας» δεν εμπιστεύεται τη δραματουργία του. Αντί να χτίσει συγκρούσεις μέσα από σκηνές, συχνά καταφεύγει σε:

•        εκτενή διαλογικά μέρη που εξηγούν αντί να δείχνουν

•        δηλωτικές φράσεις που κουβαλούν ιδέες, αλλά όχι δράμα

•        επαναλήψεις θεματικών μοτίβων χωρίς δραματική εξέλιξη

Το αποτέλεσμα είναι ότι η ταινία μοιάζει περισσότερο με εικονογραφημένο αφήγημα παρά με σφιχτό κινηματογραφικό σενάριο. Υπάρχουν σκηνές που, αν αφαιρούνταν ή συμπυκνώνονταν, δεν θα επηρέαζαν ουσιαστικά τη δραματική γραμμή.

Αυτό δεν σημαίνει ότι λείπει η πρόθεση ή το όραμα. Αντιθέτως: το σενάριο κουβαλά πολλή πρόθεση. Απλώς δεν μεταφράζεται πάντα σε κινηματογραφική ένταση.

Σκηνοθεσία: συνεπής, αλλά παλαιάς κοπής

Η σκηνοθεσία του Σμαραγδή είναι απολύτως αναγνωρίσιμη. Όποιος έχει δει προηγούμενες δουλειές του ξέρει τι να περιμένει:

μετωπικά πλάνα, έμφαση στο πρόσωπο, δραματικός τόνος, μουσική που καθοδηγεί το συναίσθημα, και μια αισθητική που παραπέμπει περισσότερο σε τηλεοπτικό ιστορικό δράμα παρά σε σύγχρονο κινηματογράφο.

Αυτό δεν είναι από μόνο του πρόβλημα. Γίνεται πρόβλημα όταν:

•        η σκηνοθεσία δεν υπηρετεί τον ρυθμό

•        δεν αξιοποιεί τη σιωπή, το υπονοούμενο, το κενό

•        δεν αφήνει χώρο στον θεατή να «αναπνεύσει»

Ο «Καποδίστριας» είναι σκηνοθετημένος με αίσθηση σοβαρότητας, που φτάνει στη σοβαροφάνεια, αλλά όχι με αίσθηση ρίσκου. Δεν πειραματίζεται, δεν εκπλήσσει, δεν αποσταθεροποιεί. Κινείται σε ασφαλή, γνώριμα μονοπάτια — και αυτό τον καθιστά προβλέψιμο.

Ρυθμός και μοντάζ: η μεγαλύτερη δοκιμασία για τον θεατή

Εδώ εντοπίζεται ίσως το πιο απτό πρόβλημα για έναν θεατή που δεν είναι ήδη συναισθηματικά επενδεδυμένος.

Ο ρυθμός της ταινίας είναι βαρύς και άνισος. Υπάρχουν μεγάλα διαστήματα όπου η αφήγηση μοιάζει να λιμνάζει, όχι επειδή αυτό απαιτείται δραματουργικά, αλλά επειδή:

•        το μοντάζ δεν συμπυκνώνει

•        οι σκηνές «κρατιούνται» περισσότερο απ’ όσο χρειάζεται

•        η δραματική κορύφωση αργεί να έρθει και, όταν έρχεται, δεν έχει την απαιτούμενη συσσώρευση έντασης

Η ταινία ζητά από τον θεατή υπομονή, αλλά δεν την ανταμείβει πάντα με κινηματογραφική ένταση. Για πολλούς, αυτό μεταφράζεται σε κόπωση.

Εικόνα και παραγωγή: αξιοπρεπής, χωρίς κινηματογραφική τόλμη

Οπτικά, ο «Καποδίστριας» φαίνεται προσεγμένος. Κοστούμια, σκηνικά και φωτισμοί υπηρετούν μια κλασική αναπαράσταση εποχής. Τίποτα δεν «χτυπά» άσχημα, τίποτα δεν αποσπά αρνητικά.

Όμως, επίσης:

•        τίποτα δεν ξεχωρίζει ιδιαίτερα

•        η κάμερα σπάνια αφηγείται μόνη της

•        η εικόνα λειτουργεί περισσότερο ως φορέας πληροφοριών παρά ως δραματικό εργαλείο

Η ταινία δεν αξιοποιεί το κάδρο για να πει κάτι που δεν λέγεται με λόγια. Και αυτό, στον κινηματογράφο, είναι πάντα χαμένη ευκαιρία.

Ερμηνείες: σοβαρές, αλλά συχνά εγκλωβισμένες

Οι ερμηνείες κινούνται σε γενικές γραμμές σε αξιοπρεπές επίπεδο, με έμφαση στη σοβαρότητα και τη θεατρικότητα. Ωστόσο, το ίδιο το υλικό δεν επιτρέπει πάντα στους ηθοποιούς να ξεδιπλώσουν εσωτερικές αποχρώσεις.

Οι χαρακτήρες συχνά λειτουργούν:

•        ως φορείς λόγου

•        ως σύμβολα θέσεων

•        ως εκπρόσωποι ιδεών

και λιγότερο ως άνθρωποι με αντιφάσεις, αμφιβολίες και εσωτερικές συγκρούσεις. Αυτό περιορίζει αναπόφευκτα και την υποκριτική δυναμική.

Κουραστική εμπειρία, μία ταινία που δεν ξεχωρίζει

Ανεξάρτητα από το πώς διαβάζει κανείς την Ιστορία και τον Ιωάννη Καποδίστρια, ο «Καποδίστριας» σε καμία περίπτωση δεν ξεχωρίζει ως καθαυτό κινηματογραφικό έργο.

Δεν πρόκειται κατ’ ανάγκην για «κακή» ταινία με την έννοια της προχειρότητας ή της τεχνικής ανεπάρκειας – για πολλούς βέβαια είναι και τέτοια, μία «κακή ταινία» δηλαδή. Πρόκειται σε γενικές γραμμές για μια ταινία:

•        με σαφή πρόθεση

•        με συνεκτικό ύφος

•        αλλά με περιορισμένη κινηματογραφική ζωντάνια

Για έναν θεατή που αναζητά ένταση, οικονομία, αφηγηματικό ρίσκο και σύγχρονη κινηματογραφική γλώσσα, η εμπειρία πιθανότατα θα είναι μέτρια προς κουραστική.

Ο «Καποδίστριας» λειτουργεί περισσότερο ως φορέας αφήγησης παρά ως κινηματογραφική εμπειρία. Και αυτό, τελικά, είναι το όριο που δεν καταφέρνει να ξεπεράσει: δεν πείθει ότι, πέρα από το βάρος του θέματος, θα μπορούσε να ξεχωρίσει μόνο ως ταινία.

Διαβάστε επίσης:

Ο Γιώργος Κουμεντάκης παραμένει στο «τιμόνι» της Λυρικής, για τέταρτη συνεχόμενη τριετία

Η Μελίνα Κανά την Πέμπτη 15 Ιανουαρίου 2026 στο Κύτταρο με τον Αλέξανδρο Δάικο και τους Otra Rota

«Πέρυσι ακόμα»: Η Μερόπη Κοσσυβάκη υπογράφει μια νέα ελληνική εκδοχή του «Last Christmas»

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.