Στο γύρισμα του αιώνα, το 2000, η Ελλάδα έμοιαζε με την «αδιαμφισβήτητη δύναμη» των Βαλκανίων και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Με ένα ονομαστικό ΑΕΠ διπλάσιο της Τουρκίας και μια οικονομική επιφάνεια που έκανε τις πρώην χώρες της Κομεκόν να μοιάζουν με φτωχούς συγγενείς, η χώρα μας εισήλθε στο ευρώ με μια διάχυτη αίσθηση υπεροχής. Είκοσι πέντε χρόνια μετά, το τοπίο έχει αντιστραφεί πλήρως. Η πραγματικότητα λειτουργεί πλέον ως μια βίαιη υπενθύμιση: η Ελλάδα δεν έχασε απλώς το τρένο της ανάπτυξης, αλλά διολίσθησε σε μια πρωτοφανή οικονομική υστέρηση.

Η μεγάλη αντιστροφή των μεγεθών

Σύμφωνα με τις προκαταρκτικές εκτιμήσεις της Eurostat για το 2025, το χαμηλότερο επίπεδο κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης στην Ευρωπαϊκή Ένωση καταγράφεται στη Βουλγαρία και την Ελλάδα, στο 32% κάτω από τον μέσο όρο της Ένωσης. Η σύγκριση με το πρόσφατο παρελθόν είναι αποκαλυπτική:

• Πολωνία και Λιθουανία: Το 2000 βρίσκονταν στο 48% και 39% του ευρωπαϊκού μέσου όρου αντίστοιχα. Σήμερα, η Πολωνία έχει σκαρφαλώσει στο 81% και η Λιθουανία στο 88%, προσπερνώντας την Ελλάδα (68%) με εντυπωσιακή ταχύτητα.
• Ρουμανία: Πρόκειται ίσως για την πιο εμβληματική περίπτωση ανόδου. Από το 26% του μέσου όρου της ΕΕ το 2000, εκτινάχθηκε στο 79% το 2024. Κάλυψε δηλαδή 52 ποσοστιαίες μονάδες σε 24 χρόνια — όσο ακριβώς διέρρευσε η Ελλάδα προς τα κάτω.

Το χάσμα με την Τουρκία

Αν η σύγκριση με την Ευρώπη προκαλεί απογοήτευση, η σύγκριση με τη γείτονα Τουρκία προκαλεί προβληματισμό σε στρατηγικό επίπεδο.

Η αναλογία των δύο οικονομιών, από περίπου 2 προς 1 υπέρ της Τουρκίας το 2000, έφτασε στο 5 προς 1 το 2024. Το πιο κρίσιμο στοιχείο όμως αφορά την αγοραστική δύναμη των πολιτών. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Τουρκίας εκτιμήθηκε στα 41.914 δολάρια το 2024, ξεπερνώντας οριακά την αντίστοιχη ελληνική επίδοση (41.188 δολάρια).

Οι αιτίες της υστέρησης: Επενδύσεις και αποβιομηχάνιση

Η ελληνική απόκλιση δεν είναι τυχαία, αλλά το αποτέλεσμα ενός παραγωγικού μοντέλου που εγκλωβίστηκε στην εσωστρέφεια.

1. Το επενδυτικό βάραθρο: Οι επενδύσεις σε πραγματικούς όρους ήταν σχεδόν 50% χαμηλότερες το 2022 σε σύγκριση με το 2008. Ο λόγος επενδύσεων προς ΑΕΠ κατέρρευσε στο 11,9% την περίοδο 2010-2020, κάτι που σημαίνει ότι το παραγωγικό κεφάλαιο της χώρας στην πραγματικότητα συρρικνωνόταν.
2. Αποβιομηχάνιση: Η Ελλάδα παραμένει η λιγότερο εκβιομηχανισμένη χώρα της ηπειρωτικής ΕΕ μετά το Λουξεμβούργο. Η μεταποίηση συνεισφέρει μόλις το 8,5% στο ΑΕΠ, με τον τομέα να περιορίζεται κυρίως στα τρόφιμα, το πετρέλαιο και τη μεταλλουργία.
3. Παραγωγικότητα: Τα επίπεδα παραγωγικότητας της εργασίας παραμένουν σε ιστορικά χαμηλά. Το 2024, το ελληνικό ΑΕΠ ανά εργαζόμενο ήταν μόλις το 52% του μέσου όρου της ευρωζώνης, ενώ η παραγωγικότητα ανά ώρα εργασίας περιορίστηκε στο 46%.

Θεσμική παθογένεια και πελατειακό κράτος

Πίσω από τα μακροοικονομικά μεγέθη κρύβεται μια σκληρή θεσμική πραγματικότητα. Η Ελλάδα παρουσιάζει τη δεύτερη χειρότερη κατάταξη στην ΕΕ σε κρίσιμους δείκτες, όπως η εκτέλεση συμβολαίων (103η θέση παγκοσμίως) και η καταχώριση ιδιοκτησίας. Το ευρώ, που αρχικά εκλήφθηκε ως ευκαιρία αναμόρφωσης, προσέφερε τελικά φθηνό δανεισμό ο οποίος κατευθύνθηκε στην κατανάλωση και τις εισαγωγές αντί για την παραγωγή.

Το μέλλον: Προβλέψεις για αναιμική ανάπτυξη

Η ελληνική απόκλιση είναι το άθροισμα δομικών αδυναμιών που ενισχύθηκαν αμοιβαία επί δεκαετίες: ένα μοντέλο εστιασμένο σε μη εμπορεύσιμους τομείς και μια δημόσια διοίκηση που συχνά λειτουργεί με όρους πελατειακούς. Η τελευταία έκθεση του ΔΝΤ είναι σαφής: η ελληνική ανάπτυξη προβλέπεται να μετριαστεί στο 1,5% μεσοπρόθεσμα. Με ένα εργατικό δυναμικό που συρρικνώνεται και μια παραγωγικότητα που παραμένει «αναιμική», η χώρα καλείται να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα πριν η απόκλιση γίνει μη αναστρέψιμη.

Διαβάστε επίσης:

Πόλεμο με το ΠΑΣΟΚ φέρνει το μανιφέστο του Τσίπρα

Το ΚΚΕ, οι υποκλοπές και τα «αγροτοδικεία»

8+2 σενάρια πυρηνικής απειλής

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.