Ο Ευάγγελος Βενιζέλος έχει επιστρέψει τους τελευταίους δύο μήνες σε μια σειρά παρεμβάσεων που —αν και κινούνται σε διαφορετικά πεδία— έχουν κοινό παρονομαστή: μιλούν τη γλώσσα της θεσμικής τάξης, της κρατικής επάρκειας και της στρατηγικής ευθύνης. Αυτό, από μόνο του, δεν θα ήταν είδηση. Είναι όμως είδηση το βάρος που αποκτούν αυτές οι τοποθετήσεις στο πολιτικό περιβάλλον: όχι ως «κομματική αντιπολίτευση», αλλά ως πίεση “από μέσα” στον χώρο του πολιτικού κέντρου, εκεί όπου συνήθως κρίνονται οι ισορροπίες.

Η πιο πρόσφατη και πιο χαρακτηριστική στιγμή ήταν η παρέμβασή του για το περιστατικό προσωρινής αδυναμίας διαχείρισης της εναέριας κυκλοφορίας στο FIR Αθηνών. Εκεί ο Βενιζέλος δεν μίλησε ως σχολιαστής επικαιρότητας. Μίλησε ως πρώην υπουργός, πανεπιστημιακός και «θεσμικό» πρόσωπο, βάζοντας τη διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας (ATM/ATS) στο ράφι της εθνικής ασφάλειας και τονίζοντας ότι τέτοια συμβάντα δεν προσφέρονται για επικοινωνιακή διαχείριση αλλά για πλήρη θεσμική διερεύνηση. Το μήνυμα ήταν σαφές: όταν μιλάμε για FIR, δεν μιλάμε για τεχνικές λεπτομέρειες αλλά για τον σκληρό πυρήνα της κρατικής ευθύνης.

Θεσμική κριτική, όχι «φασαρία ημέρας»

Αυτό είναι το πρώτο στοιχείο που «ενοχλεί» μια κυβέρνηση: όχι απλώς η κριτική, αλλά το ότι η κριτική είναι διατυπωμένη με όρους που αφαιρούν το έδαφος από τα συνήθη αντανακλαστικά της αντιπαράθεσης. Όταν ο αντίλογος έρχεται με συνταγματικό και θεσμικό λεξιλόγιο, είναι δυσκολότερο να τον υποβιβάσεις σε «φασαρία της ημέρας».

Το δεύτερο στοιχείο είναι η επιμονή του στη μεγάλη εικόνα της διακυβερνησιμότητας. Από τα τέλη Νοεμβρίου επαναφέρει τον όρο «μη διακυβερνησιμότητα», μιλώντας για χώρα που «υπνοβατεί» μέσα σε ένα περιβάλλον πολλαπλών κρίσεων, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν αμφισβητεί τη νομιμότητα της κυβέρνησης αλλά διαγιγνώσκει δομική δυσλειτουργία: θεσμούς που δεν συντονίζονται και πολιτικό σύστημα που δεν παράγει συναινέσεις. Δεν κατηγορεί πρόσωπα – αμφισβητεί κατεύθυνση. Και αυτό είναι πιο ενοχλητικό.

Το τρίτο στοιχείο —ίσως το πιο πολιτικό— είναι η καθαρή του θέση ότι ο κύκλος της αυτοδυναμίας κλείνει και ότι η χώρα πρέπει να προετοιμαστεί για κυβερνήσεις συνεργασίας. Δεν το διατυπώνει ως ιδεολογική προτίμηση αλλά ως ρεαλιστική πρόβλεψη. Με αυτό αμφισβητεί ευθέως ένα δόγμα στο οποίο επενδύουν τα κόμματα εξουσίας: ότι η σταθερότητα ταυτίζεται με τη μονοκομματική κυριαρχία. Όταν αυτή η αμφισβήτηση προέρχεται από πρώην κορυφαίο κυβερνητικό παράγοντα, αποκτά άλλο ειδικό βάρος.

Πώς στεκόμαστε στον κόσμο

Ακριβώς γι’ αυτό έχει σημασία και το εύρος των παρεμβάσεών του στα εξωτερικά. Σε άρθρο του για την επάνοδο Τραμπ μίλησε για δοκιμασία της δυτικής θεσμικής αρχιτεκτονικής και ανάγκη ευρωπαϊκής αυτονομίας — όχι ως αντι-αμερικανική ρητορεία, αλλά ως προειδοποίηση θεσμικής αντοχής. Στο ίδιο πνεύμα, σε πρόσφατο κείμενό του για τις τριμερείς συνεργασίες (Ελλάδα–Κύπρος–Ισραήλ, Ελλάδα–Κύπρος–Αίγυπτος) υπενθύμισε με ωμό ρεαλισμό ότι, όσο χρήσιμες κι αν είναι, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις θα κριθούν πρωτίστως από το επίπεδο των διμερών σχέσεων Αθήνας–Άγκυρας – χαλώντας τη βολική ψευδαίσθηση ότι τα περιφερειακά σχήματα υποκαθιστούν τη στρατηγική.

Αυτό το μίγμα παρεμβάσεων –από FIR και διακυβερνησιμότητα μέχρι Τραμπ και ελληνοτουρκικά– είναι που δίνει στο λόγο του Βενιζέλου ιδιαίτερο πολιτικό βάθος. Δεν μιλά μόνο για το «πώς κυβερνάμε», αλλά και για το «πώς στεκόμαστε στον κόσμο». Και μιλά χωρίς κραυγές.

Τι σημαίνει αυτό για τους κεντρώους ψηφοφόρους

Για το κέντρο, οι παρεμβάσεις Βενιζέλου λειτουργούν σαν διπλό σήμα:

• πρώτον, ότι υπάρχει θεσμικός τρόπος να κάνεις αντιπολίτευση χωρίς να καταφεύγεις στη φθορά,
• δεύτερον, ότι υπάρχει μια παλιά-νέα πρόταση διακυβέρνησης που μιλά για συνεργασίες, συναινέσεις και σοβαρότητα στα κρίσιμα του κράτους από την εναέρια ασφάλεια μέχρι τη στρατηγική κατεύθυνση.

Και εδώ βρίσκεται ο πυρήνας του κυβερνητικού προβλήματος: όταν η κριτική έρχεται από ένα πρόσωπο που μπορεί να μιλήσει ταυτόχρονα ως συνταγματολόγος, ως πρώην κορυφαίος κυβερνητικός παράγοντας και ως κεντρώος πολιτικός, τότε δεν απευθύνεται στους «αντιπάλους». Απευθύνεται στους μετριοπαθείς, στους ψηφοφόρους που δεν ψηφίζουν για να τιμωρήσουν αλλά για να εξασφαλίσουν λειτουργικό κράτος.

Ο Βενιζέλος, με άλλα λόγια, δεν «φωνάζει» απέναντι στην κυβέρνηση. Την ενοχλεί επειδή κάνει κάτι πιο δύσκολο: της αφαιρεί το μονοπώλιο της θεσμικότητας. Και όταν η πολιτική σύγκρουση μετατοπίζεται από το «ποιος έχει δίκιο» στο «ποιος είναι αξιόπιστος για να κρατήσει όρθιους τους θεσμούς», τότε το κέντρο γίνεται ξανά πεδίο μάχης — όχι παρακολούθημα.

Διαβάστε επίσης

Ντόρα Μπακογιάννη για τις εξελίξεις μετά τη Βενεζουέλα: «Τέρμα στην ανεμελιά της αμερικανικής ομπρέλας»

Ο ΣΥΡΙΖΑ διέγραψε τον Φαραντούρη και του ζητά την έδρα – «Δεν την παραδίδω, ο ΣΥΡΙΖΑ δαιμονοποιεί τα μαζικά κινήματα», λέει ο ευρωβουλευτής

Δένδιας για Διεθνές Δίκαιο: «Δεν αποτελεί τον κανόνα λειτουργίας των κρατών ως έννοια»