Μαρίνα Αγαθαγγελίδου
Ρεπεράζ
Εκδόσεις: Πατάκη
Σελ.: 176

Με το «Ρεπεράζ» κάνει την επίσημη πρώτη της εμφάνιση στα ελληνικά γράμματα η Μαρίνα Αγαθαγγελίδου, την οποία έως τώρα γνωρίζαμε ως εξαιρετική μεταφράστρια λογοτεχνικών έργων από τη γερμανική γλώσσα (αξίζει να σταθούμε στη μετάφραση του εκρηκτικού «Apollokalypse»του Γκέρχαρντ Φάλκνερ, εκδόσεις Loggia, 2021, και του κλασικού «Τρεις γυναίκες» του Ρόμπερτ Μούζιλ, εκδόσεις Αντίποδες, 2024) και ως βιβλιοκριτικό στις σελίδες του «Ανοιχτού Βιβλίου» της «Εφημερίδας των Συντακτών». Με σπουδές θεατρολογίας στο ΕΚΠΑ, λογοτεχνικής μετάφρασης στο ΕΚΕΜΕΛ και με διδακτορικό στο Ινστιτούτο Θεατρολογίας του Freie Universitat Berlin, ούσα μέλος της συντακτικής ομάδας του περιοδικού λογοτεχνικής μετάφρασης «Το παράσιτο», έχοντας δημοσιεύσει πεζά της, ποιήματά της, κριτικές και δοκιμιακά της κείμενα σε έντυπα και ηλεκτρονικά περιοδικά και, κυρίως, ούσα ένα πνεύμα αεικίνητο και άκρως δημιουργικό, η αναμονή γι’ αυτό το πρώτο βήμα της Αγαθαγγελίδου στο λογοτεχνικό πεδίο ήταν μεγάλη, καθώς όσοι παρακολουθούσαμε τις δουλειές της ήμασταν υποψιασμένοι και βέβαιοι ότι κάτι πρωτότυπο και εντυπωσιακό προετοίμαζε. Και δεν μας απογοήτευσε. Αντιθέτως, η Αγαθαγγελίδου μας καταγοήτευσε μ’ αυτό το πρωτόλειο έργο της, υπό τον τίτλο «Ρεπεράζ», το οποίο κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Πατάκη.

Έτσι, λοιπόν, η Αγαθαγγελίδου, διαθέτοντας έμπειρη πένα λόγω της ενασχόλησής της με διαφορετικά είδη του γραπτού λόγου, μας χάρισε ένα αξιέπαινο, σπινθηρίζον, πολυφωνικό μυθιστόρημα ανθρωπιστικά / συγκινησιακά φορτισμένο που, παρά τον σχετικά μικρό του όγκο σε σελίδες, αποδεικνύεται ότι δεν είναι «εύκολη» υπόθεση. Δεν διαθέτει γραμμική αφήγηση, οι ιστορίες των πρωταγωνιστών εναλλάσσονται και εκτυλίσσονται χαμηλόφωνα και τόσο εκρηκτικά την ίδια στιγμή και η μυθοπλασία συνυφαίνεται με τη ζωή – ρεαλιστικά όπως είναι – και με το κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι των τελευταίων ετών. Η νεαρή συγγραφέας, μέσω των χαρακτήρων του «Ρεπεράζ», ακτινογραφεί τα ανθρώπινα αδιέξοδα και τις μόνιμες ρωγμές του κόσμου, με φόντο την πολιτική επικαιρότητα. Φωτίζει φλέγοντα ζητήματα, όπως η μετανάστευση – μεταφορικά και κυριολεκτικά –, η άνοδος της Ακροδεξιάς, το δημοψήφισμα (του 2015), το προσφυγικό, ο πόλεμος στη Συρία, το ατομικό και συλλογικό ανοιχτό τραύμα μιας γενιάς ανθρώπων.

Με μεστότητα, κοφτή πυρετική γλώσσα και με λιτά, άρτια δουλεμένα εκφραστικά μέσα, η Μαρίνα Αγαθαγγελίδου χτίζει μια ιστορία που διαδραματίζεται στο Βερολίνο του 2015 (καθόλου τυχαία η χρονική επιλογή), με τους έξι πρωταγωνιστές «ναβράζουν στο ίδιο καζάνι»,να ζουν στην ίδια πόλη και με τις πορείες τους να ενώνονται κοντά σε ένα γκριζωπό φως, η οποία αντικατοπτρίζει τη μοναξιά τους, τις ήττες τους, τις επιθυμίες και τα όνειρά τους και τους δρόμους τους σε έναν κόσμο πολύπλοκο, που αλλάζει από τη μια στιγμή στην άλλη μένοντας τελικά τόσο ίδιος.

Η Άλκηστη, ο Πάουλ, ο Καρλ, η Δήμητρα, η Λανίκα και ο Αντίλ είναι οι έξι ήρωες του μυθιστορήματος, διαφορετικής καταγωγής και διαφορετικών εμπειριών. Ο Δυτικογερμανός Πάουλ έπαιζε παλιότερα με την ιδέα να γυρίσει μια ταινία ντοκιμαντέρ για τον Ρώσο κοσμοναύτη Σεργκέι Κρικάλεφ, ο οποίος παρέμεινε ξεχασμένος στο Διάστημα την περίοδο της πτώσης της Σοβιετικής Ένωσης. Πλέον, ο Πάουλ έχει αλλάξει γνώμη κι έχει στα σκαριά να γυρίσει μια ταινία με θέμα την ενσωμάτωση των Ανατολικογερμανών στη γερμανική πραγματικότητα μετά την πτώση του Τείχους. Ψάχνει να βρει τους κατάλληλους εξωτερικούς χώρους για την πραγματοποίηση των επικείμενων γυρισμάτων – ουσιαστικά αυτό ακριβώς σημαίνει και ο κινηματογραφικός όρος «ρεπεράζ» –και με αφορμή τα σχέδιά του για αυτή την ταινία, οι ζωές και οι δρόμοι των έξι πρωταγωνιστών συγκλίνουν. Ο Πάουλ επίσης είναι ερωτευμένος με μια κοπέλα που είναι ερωτευμένη με μια άλλη κοπέλα.

Η Λανίκα, με καταγωγή από τη Δαμασκό, θέλει να διαγράψει το παρελθόν της και να γίνει μια άλλη. Μακριά από την οικογένειά της, αφηγείται μέσω γραπτών εξομολογήσεων στον πατέρα της τη ζωή της, τις μέρες της, τις νύχτες της και τις συνήθειές της στο Βερολίνο. Γράφει γράμματα στον πατέρα της που ποτέ δεν στέλνει, γιατί τα στέλνει ουσιαστικά στην ίδια.

Ο Αντίλ από τη Συρία, μετανάστης στο Βερολίνο, είναι κάμεραμαν και συνεργάτης του Πάουλ. Βλέπει παράξενα όνειρα. Η γυναίκα του έχει μείνει πίσω στη Δαμασκό. Ο αδερφός του είναι στη φυλακή. Ο Αντίλ τις νύχτες κοιμάται λίγο – ίσα για να ονειρευτεί – και την ημέρα κυκλοφορεί σαν ερείπιο του εαυτού του μες στην πόλη.

Η Δήμητρα σπουδάζει Ιστορία και αναζητά τον εαυτό της βαδίζοντας ανισόρροπα πάνω ένα λεπτό στρώμα πάγου. Συναντάει συχνά τον Πάουλ, αλλά δεν μπορεί να συνδεθεί συναισθηματικά μαζί του, γιατί ολόκληρη η ύπαρξή της κυνηγάει μια σκιά.

Ο Καρλ, με καταγωγή από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας, δεν θέλει να θυμάται, αποφεύγει να μιλά για το παρελθόν. Είναι ένα σώμα σε περιπλάνηση κι ένας νους τραυματισμένος. Κολλάει αφίσες στους δρόμους. Τα πόδια του τον πηγαίνουν αλλού κι εδώ κι εκεί και τα μάτια του συναντούν φευγαλέα μάτια και βλέμματα με έπαρση.

Η Άλκηστη έχει έναν διαρκή θυμό, μια μόνιμη σκιά κρυμμένη πίσω απ’ το βλέμμα, μια σχεδόν μόνιμη λύπη που τη χειραγωγεί. Είναι και δεν είναι. Υπάρχει και δεν υπάρχει. Χωρά και δεν χωρά στην πόλη.

Φεύγουν και χάνονται κι επιστρέφουν. Χάνουν στο μέτρημα και χάνουν τα όριά τους. Ελπίζουν, φοβούνται, απογοητεύονται, θέλουν να ζήσουν χωρίς να ξέρουν πώς ακριβώς να ζήσουν. Θέλουν να γυρίσουν σ’ αυτό που κράτησε και σφράγισε μια στιγμή: μια μνήμη, ένα σύντομο γέλιο, ένα ανεπαίσθητο χάδι, μια εφημερίδα πεταμένη στο οδόστρωμα, μια καλοσύνη χωρίς φωνές, μια σιωπή σαν ουρανός απέραντος πληγωμένος απ’ του κόσμου τη φόλα. Κοιτούν δίχως να βλέπουν τα κτήρια του Βερολίνου, που έχουν μέσα τους φυλαγμένη τη δική τους μνήμη και την πρόσφατη Ιστορία που αναπνέει πίσω απ’ τις προσόψεις. Η ζωή τους μοιάζει σχεδόν κανονική, αλλά δεν είναι, όπως κανονικός μοιάζει ο ακανόνιστος κόσμος έξω απ’ τα μέτρα του.

Σπονδυλωτό μυθιστόρημα κοινωνικού σχολιασμού, αναφορών και έξι φωνών, διαφορετικών τρόπων αφήγησης (πρωτοπρόσωπη, δευτεροπρόσωπη, τριτοπρόσωπη), ανεπίδοτων επιστολών, εικόνων, ονείρων, με ιστορίες που μπαίνουν η μια εντός της άλλης και περιστρέφονται. Ιστορίες για τους ξένους που έμειναν και μένουν πάντα ξένοι, νοσταλγοί και ηττημένοι σε μια Ευρώπη που αλλάζει διαρκώς επιδέσμους στις ανοιχτές πολλαπλές πληγές της, σε μια Γερμανία ενωμένη μέσα στον διχασμό. Η Μαρίνα Αγαθαγγελίδου, με μέτρο, σύνεση, βίωμα, καρδιά και κινηματογραφική αισθητική, αποτυπώνει με ακρίβεια την τοιχογραφία μιας πόλης και μιας εποχής και παραδίδει ένα αριστοτεχνικό ντεμπούτο, ένα μυθιστόρημα – ρεπεράζ εικόνων, συναισθημάτων, ψυχών σε αναζήτηση δρόμων και νοημάτων.

Διαβάστε επίσης:

«Μάθε με να χορεύω» στο Φίλιον

Βιβλίο: Η Βόρειος Ήπειρος ως παράπλευρη απώλεια

Βιβλίο: Ρεμπέτικο (Το κακό βοτάνι)