Σαράντα χρόνια συμπληρώνονται στις 28 Ιανουαρίου 2026 από την καταστροφή του Challenger, που προκάλεσε σοκ σε ολόκληρο τον κόσμο.

Το πρωί της 28ης Ιανουαρίου 1986, ο μηχανικός της Morton Thiokol, Μπομπ Έμπελινγκ, πήγαινε στη δουλειά του βαθιά ανήσυχος. Σκεφτόταν το διαστημικό λεωφορείο Challenger, που βρισκόταν στην εξέδρα εκτόξευσης στη Φλόριντα, γνωρίζοντας ότι κατά τη διάρκεια της νύχτας είχε σχηματιστεί πάγος και ότι οι εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες καθιστούσαν την απογείωση επικίνδυνη. Σύμφωνα με την κόρη του, Λέσλι Έμπελινγκ, ο πατέρας της ήταν πεπεισμένος ότι εκείνη την ημέρα θα σημειωνόταν καταστροφή.

Τη νύχτα πριν από την εκτόξευση, ο Έμπελινγκ και άλλοι μηχανικοί της Morton Thiokol είχαν προσπαθήσει να πείσουν τη NASA ότι η απογείωση σε τόσο χαμηλές θερμοκρασίες μπορούσε να αποβεί καταστροφική. Παρουσίασαν δεδομένα, έγγραφα και φωτογραφίες που, κατά την εκτίμησή τους, αποδείκνυαν τους κινδύνους. Αρχικά, η διοίκηση της εταιρείας συμφώνησε μαζί τους και εισηγήθηκε επίσημα να μην πραγματοποιηθεί η εκτόξευση.

Το πρόβλημα

Το πρόβλημα αφορούσε τους προωθητικούς πυραύλους, οι οποίοι ήταν κατασκευασμένοι σε τμήματα. Στις ενώσεις των τμημάτων υπήρχαν δύο σειρές συνθετικών ελαστικών O-rings, με σκοπό να αποτρέπουν τη διαρροή καυτών αερίων και καυσίμων. Κατά την απογείωση και τα πρώτα στάδια της πτήσης, οι ενώσεις παραμορφώνονταν ελαφρώς. Ήδη από το 1981, μετά τη δεύτερη αποστολή του διαστημικού λεωφορείου Columbia, είχε εντοπιστεί φαινόμενο «blow-by», δηλαδή διέλευση καυτών αερίων πέρα από το εσωτερικό O-ring.

Για πέντε χρόνια και περισσότερες από είκοσι αποστολές, η Morton Thiokol διατηρούσε ειδική ομάδα που ασχολούνταν αποκλειστικά με το πρόβλημα. Έξι μήνες πριν από την καταστροφή του Challenger, ο μηχανικός Ρότζερ Μπουαζολί είχε συντάξει υπόμνημα στο οποίο προειδοποιούσε ότι, αν το ζήτημα δεν επιλυόταν, υπήρχε κίνδυνος «καταστροφής ύψιστης τάξης» και απώλειας ανθρώπινων ζωών. Παρά τις προειδοποιήσεις, οι εκτοξεύσεις συνεχίστηκαν.

Η καταστροφή

Η αποστολή του Challenger προσέλκυσε αυξημένο δημόσιο ενδιαφέρον, καθώς στο επταμελές πλήρωμα συμμετείχε η δασκάλα Κρίστα Μακόλιφ, στο πλαίσιο του προγράμματος «Δάσκαλος στο Διάστημα». Αν και τα μεγάλα τηλεοπτικά δίκτυα δεν μετέδιδαν πλέον ζωντανά εκτοξεύσεις, εκατομμύρια μαθητές παρακολούθησαν το γεγονός μέσω σχολικών τηλεοράσεων, ενώ χιλιάδες βρίσκονταν στο Διαστημικό Κέντρο Κένεντι.

Κατά την τηλεδιάσκεψη της προηγούμενης νύχτας, στελέχη της NASA από το Marshall Space Flight Center αμφισβήτησαν τα επιχειρήματα των μηχανικών, ζητώντας αποδείξεις ότι τα O-rings θα αποτύγχαναν. Οι μηχανικοί υποστήριξαν ότι δεν μπορούσαν να αποδείξουν με βεβαιότητα την αστοχία, αλλά ότι ο κίνδυνος αυξανόταν σημαντικά λόγω του ψύχους. Αναφέρθηκε επίσης ότι φαινόμενο blow-by είχε καταγραφεί και σε εκτόξευση με υψηλότερη θερμοκρασία, αν και τα δεδομένα έδειχναν ότι οι ζημιές σε χαμηλές θερμοκρασίες ήταν σαφώς σοβαρότερες. Την ίδια στιγμή, η Morton Thiokol αντιμετώπιζε πιθανή οικονομική ποινή 10 εκατομμυρίων δολαρίων για νέα αναβολή, στο πλαίσιο συμβολαίου ύψους 800 εκατομμυρίων δολαρίων που επρόκειτο να ανανεωθεί.

Η διοίκηση της εταιρείας αποσύρθηκε σε κλειστή σύσκεψη. Παρά την επιμονή των μηχανικών, οι ανώτατοι αξιωματούχοι ανέτρεψαν την αρχική τους εισήγηση. Ένας ανώτερος αντιπρόεδρος ζήτησε από τον επικεφαλής μηχανικό να «βγάλει το καπέλο του μηχανικού και να φορέσει το καπέλο του μάνατζερ». Η Morton Thiokol ενέκρινε τελικά την εκτόξευση.

Το πρωί της 28ης Ιανουαρίου, η NASA ανακοίνωσε ότι υπήρχε συναίνεση της «τεχνικής κοινότητας» για την απογείωση. Οι μηχανικοί της Thiokol που είχαν αντιταχθεί στη διαδικασία γνώριζαν ότι αυτό δεν ανταποκρινόταν στην πραγματικότητα. Εβδομήντα τρία δευτερόλεπτα μετά την απογείωση, το Challenger διαλύθηκε στον αέρα, σκοτώνοντας και τους επτά αστροναύτες.

Η «μάχη» των μηχανικών

Η επιτροπή διερεύνησης κατέληξε ότι η καταστροφή ήταν αποτέλεσμα γνωστών τεχνικών προβλημάτων και αποτυχίας στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Διαπιστώθηκε ότι οι ανώτατοι υπεύθυνοι της εκτόξευσης δεν είχαν ενημερωθεί για τις σοβαρές και τεκμηριωμένες αντιρρήσεις των μηχανικών της Morton Thiokol. Κατά τις ακροάσεις, αρχικά δόθηκαν ελλιπείς καταθέσεις, έως ότου ο μηχανικός Άλαν ΜακΝτόναλντ αποκάλυψε ότι η εταιρεία είχε εισηγηθεί γραπτώς να μην πραγματοποιηθεί εκτόξευση κάτω από τους 12 βαθμούς Κελσίου.

Ορισμένοι μηχανικοί δήλωσαν αργότερα ότι «πάλεψαν όσο μπορούσαν» για να αποτρέψουν την εκτόξευση, ενώ άλλοι εξέφρασαν ενοχές επειδή δεν δήλωσαν ρητά ότι υπήρχε διαφωνία. Ο Μπομπ Έμπελινγκ έζησε για δεκαετίες με την αίσθηση ότι θα μπορούσε να είχε κάνει περισσότερα.

Μετά το δυστύχημα, η NASA τροποποίησε τις διαδικασίες ώστε οι τεχνικές αντιρρήσεις των εργολάβων να φτάνουν στην ανώτατη διοίκηση. Ωστόσο, η καταστροφή του Columbia το 2003 ανέδειξε εκ νέου προβλήματα επικοινωνίας και οργανωτικής κουλτούρας.

Σαράντα χρόνια μετά, το Challenger παραμένει σημείο αναφοράς για το πώς οι ανθρώπινες αντιρρήσεις θα πρέπι να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη στα τεχνικά εγχειρήματα…

Διαβάστε επίσης:

Ουκρανία: Νέο σκληρό δίλημμα Τραμπ στον Ζελένσκι – Εγγυήσεις ασφαλείας αν δώσεις το Ντονμπάς στη Ρωσία

Οι 48 ώρες που έπεισαν τον Τραμπ να αλλάξει πορεία στη Μινεσότα

Ο Τραμπ βλέπει πως χάνει το «παιχνίδι» στη Μινεάπολη και οπισθοχωρεί – «Βράζουν» οι ΗΠΑ για τις δύο δολοφονίες