Στη Μέση Ανατολή εστιάζεται το ενδιαφέρον της παγκόσμιας κοινότητας, καθώς τις τελευταίες εβδομάδες η συγκέντρωση αμερικανικών αεροναυτικών δυνάμεων, η υψίστη ετοιμότητα των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων και η εκατέρωθεν σκληρή ρητορική, έχουν πυροδοτήσει σενάρια πολέμου.

Οι Αμερικανοί έχουν αυξήσει αισθητά την παρουσία τους τόσο σε αεροπορικές όσο και σε ναυτικές δυνάμεις στον Κόλπο, με στόχο να αποτρέψουν οποιοδήποτε αιφνιδιαστικό χτύπημα των Ιρανών, αλλά και να πλήξουν το καθεστώς και τους «Φρουρούς της Ιρανικής Επανάστασης» (IRGC), αν και όταν το αποφασίσει ο Αμερικανός Πρόεδρος.

Αντίστοιχα, το Ιράν εμφανίζεται εξίσου ετοιμοπόλεμο, καθώς οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις έχουν τεθεί σε κατάσταση υψίστης ετοιμότητας. Την ίδια στιγμή, υψηλόβαθμα στελέχη επιδιώκουν να στείλουν το μήνυμα ότι «οποιαδήποτε επίθεση θα αντιμετωπιστεί με αποφασιστικότητα». Ωστόσο, παρά τις πολεμικές ιαχές, η Τεχεράνη φαίνεται να προσπαθεί να διατηρήσει ανοιχτά κανάλια διαπραγμάτευσης, ελπίζοντας να αποφευχθεί μια στρατιωτική σύγκρουση.

Τα τέσσερα κύρια αιτήματα της Ουάσιγκτον

Παράλληλα με τις ιρανο-αμερικανικές διαπραγματεύσεις για την επίτευξη μιας συμφωνίας, ο Αμερικανός Πρόεδρος έχει στείλει σκληρά μηνύματα που μπορούν να χαρακτηριστούν «κάτι μεταξύ πρότασης και απειλής». Στο πρόσφατο παρελθόν, έκανε λόγο ακόμη και για «άνευ όρων παράδοση» της Τεχεράνης ως απαίτηση, ενώ έχει περιγράψει την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή ως «τεράστια αρμάδα», έτοιμη να δράσει αν το Ιράν δεν συμμορφωθεί.

Στην παρούσα φάση, τέσσερα είναι τα κύρια αιτήματα της Ουάσιγκτον προς την Τεχεράνη:

1. Η επίτευξη μιας συμφωνίας που θα διασφαλίζει ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Δηλαδή, οι Ηνωμένες Πολιτείες ζητούν από το Ιράν να δεσμευτεί στον περιορισμό του εμπλουτισμού ουρανίου, σε επίπεδα που δεν επιτρέπουν την κατασκευή πυρηνικών όπλων. Βέβαια, για να έχει νόημα μια τέτοια δέσμευση θα πρέπει η Τεχεράνη να συναινέσει στη συνεχή παρακολούθηση και επιθεώρηση του πυρηνικού της προγράμματος από τους επιθεωρητές της «Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας» (ΙΑΕΑ). 

Επίσης, θα πρέπει να υποβάλει έκθεση προς την ΙΑΕΑ αφενός για την παρούσα κατάσταση των τριών πυρηνικών εγκαταστάσεών της – Νατάνζ, Φορντό και Ισφαχάν – που βομβαρδίστηκαν στις 22 Ιουνίου 2025 από αμερικανικά βομβαρδιστικά αεροσκάφη B2 Stealth, αφετέρου για την τύχη των περίπου 440 κιλών ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60% – επίπεδο πολύ κοντά στο 90%, που απαιτείται για την κατασκευή πυρηνικού όπλου.

Σύμφωνα με την ΙΑΕΑ, αν αυτή η ποσότητα εμπλουτιστεί περαιτέρω, τότε θεωρητικά θα μπορεί να κατασκευάσει έως και δέκα πυρηνικές βόμβες.

2. Ο περιορισμός του βαλλιστικού οπλοστασίου του Ιράν, που συνδέεται με τις πυρηνικές κεφαλές και την ασφάλεια του εβραϊκού κράτους. Στόχος αυτού του αιτήματος είναι η αποτροπή της ιρανικής βαλλιστικής απειλής – με συμβατικές ή πυρηνικές κεφαλές – κατά χωρών της περιοχής, που βρίσκονται εντός του βεληνεκούς των βαλλιστικών του βλημάτων.

Η Ουάσιγκτον θεωρεί τον έλεγχο του βαλλιστικού οπλοστασίου κρίσιμο για τη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή, καθώς συνδέεται άμεσα με την αποτροπή της εξάπλωσης πυρηνικών όπλων, την προστασία των συμμάχων και τη διατήρηση της ισορροπίας δυνάμεων στην περιοχή. Σύμφωνα με τον ιρανόφωνο τηλεοπτικό σταθμό Iran International, οι ΗΠΑ έχουν προτείνει τον περιορισμό του βεληνεκούς των ιρανικών πυραύλων κάτω από τα 500 km, ώστε να καταστεί αδύνατον επιχειρησιακά η στοχοποίηση του Ισραήλ. Φυσικά, η Τεχεράνη απέρριψε κατηγορηματικά αυτό το αίτημα.

Το Ιράν διατηρεί επίσημα ένα αυτοπεριοριστικό όριο 2.000 km για τους πυραύλους του, το οποίο θεωρεί επαρκές για αποτροπή, καθώς καλύπτει το Ισραήλ και τις αμερικανικές βάσεις στην περιοχή. Ωστόσο, μετά τις συγκρούσεις του Ιουνίου 2025, υπήρξαν αναφορές ότι το Ιράν εξετάζει την άρση αυτού του περιορισμού, αναπτύσσοντας συστήματα με δυνητικό βεληνεκές έως και 3.000 km ή ακόμα και 10.000 km.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η κυβέρνηση Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε νέα συμφωνία θα πρέπει να περιλαμβάνει αυστηρό πλαφόν στο οπλοστάσιο των πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς, το οποίο αποτελεί έναν από τους τρεις κεντρικούς πυλώνες των αμερικανικών απαιτήσεων για την αποφυγή στρατιωτικής επίθεσης.

3. Η μείωση της υποστήριξης προς τις περιφερειακές ένοπλες ομάδες, οι οποίες απαρτίζουν τον λεγόμενο σιιτικό «Άξονα Αντίστασης». Ως γνωστόν, το Ιράν χρησιμοποιεί πληρεξούσιους (proxies) για να ασκεί επιρροή στη Μέση Ανατολή. Η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, οι Χούθι στην Υεμένη, η Χαμάς στην Παλαιστίνη και οι σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ αποτελούν τον στρατιωτικό βραχίονα της Τεχεράνης.

Η απαίτηση για διακοπή της στήριξης προς αυτές τις ένοπλες οργανώσεις στοχεύει αφενός στην ασφάλεια του εβραϊκού κράτους και των σουνιτικών κρατών του Κόλπου, αφετέρου στην εξουδετέρωση της επιθετικής δραστηριότητας των Χούθι κατά εμπορικών κυρίως, αλλά και πολεμικών πλοίων, στις θαλάσσιες περιοχές δυτικά και νότια της Υεμένης.

4. Ο τερματισμός της χρήσης βίας προς τους Ιρανούς διαδηλωτές, τους οποίους μάλιστα παρότρυνε «να συνεχίσουν τον αγώνα τους» και τους υποσχέθηκε ότι «η βοήθεια είναι καθ’ οδόν». Η απαίτηση για τερματισμό της βίας, πέρα από σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συνιστά μια ευθεία αμφισβήτηση της μεθόδου επιβίωσης του θεοκρατικού καθεστώτος, το οποίο συχνά καταφεύγει στην αιματηρή καταστολή, προκειμένου να κάμψει τη βούληση των διαδηλωτών και των αντιφρονούντων γενικότερα.

Η αντίδραση της Τεχεράνης σε τρία επίπεδα

Η Τεχεράνη αντιδρά στην αυξανόμενη αμερικανική πολιτικο-στρατιωτική πίεση κινούμενη ταυτόχρονα σε τρία επίπεδα:

1. Απειλεί με ευρείας κλίμακας περιφερειακή σύγκρουση. Οι πρόσφατες δηλώσεις του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη Αλί Χαμενεΐ και του υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ότι πιθανό αμερικανικό πλήγμα θα οδηγήσει σε περιφερειακό πόλεμο και σε επιθέσεις κατά των αμερικανικών βάσεων στη Μέση Ανατολή, αποτελούν κλασικό παράδειγμα «αποτροπής μέσω κλιμάκωσης».

Το μήνυμα δεν απευθύνεται μόνο στην Ουάσιγκτον, αλλά κυρίως στους συμμάχους των Αμερικανών στον Κόλπο. Οποιαδήποτε επίθεση κατά του Ιράν θα μετατραπεί σε πολυμέτωπη σύγκρουση, με άμεσες συνέπειες για την περιφερειακή ασφάλεια και την ενεργειακή σταθερότητα.

2. Ενεργοποιεί διπλωματικούς διαύλους, επιδιώκοντας να επιστρατεύσει υπέρ της κρίσιμους περιφερειακούς δρώντες. Η διαδικτυακή ιρανική εφημερίδα Tasnim News Agency, που συνεργάζεται με τους IRGC, ανέφερε ότι τις τελευταίες ημέρες ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ο Πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν και ο γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας Αλί Λαριτζανί έχουν εντείνει τις διπλωματικές τους επαφές με γειτονικές χώρες.

Πέραν αυτών, η ιρανική ηγεσία ενεργοποιεί διπλωματικούς διαύλους μέσω του Κατάρ και της Αιγύπτου, επιδιώκοντας να χρησιμοποιήσει τρίτους ως μεσολαβητές προς τις ΗΠΑ. Πρόκειται για γνώριμη τακτική της Τεχεράνης να συνδυάζει τη σκληρή ρητορική και τη διπλωματία, προκειμένου να αγοράσει χρόνο και να μειώσει την πιθανότητα άμεσου πλήγματος.

3. Επιταχύνει τη στρατιωτική της προετοιμασία. Σύμφωνα με δυτικά think tanks, το Ιράν έχει ήδη αποκαταστήσει σημαντικό μέρος του πυραυλικού του οπλοστασίου, μετά τον πόλεμο με το Ισραήλ το 2025. Έχει αυξήσει την παραγωγή βαλλιστικών βλημάτων εδάφους – εδάφους και έχει μεταφέρει εκτοξευτές σε ορεινές περιοχές για μεγαλύτερη επιβιωσιμότητα.

Στην παρούσα φάση, η Τεχεράνη επιχειρεί να θέσει ένα σαφές δίλημμα στην Ουάσιγκτον. Συγκεκριμένα, προειδοποιεί ότι ένα χτύπημα στο Ιράν ισοδυναμεί με ευρύτερη αποσταθεροποίηση του Κόλπου. Το αν αυτή η εξίσωση θα λειτουργήσει όντως αποτρεπτικά ή απλώς θα καθυστερήσει τη σύγκρουση θα αποδειχθεί σύντομα.

Σενάρια πολέμου…

Τα σενάρια που κυκλοφορούν στα ΜΜΕ ποικίλλουν και πολλές φορές δημιουργούν σύγχυση. Κάποια υποστηρίζουν ότι η στρατιωτική δράση των ΗΠΑ είναι θέμα ημερών. Κάποια άλλα εκτιμούν ότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει πράγματι τη διπλωματική οδό και ότι τυχόν επιθετικές ενέργειες θα είναι περιορισμένες, προκειμένου να αποφευχθούν τα αντίποινα. 

Στην ίδια κατηγορία ανήκουν και τα σενάρια που κάνουν λόγο για έμμεση συμμετοχή του Ισραήλ. Το Τελ Αβίβ έχει δείξει σε πολλές περιπτώσεις ότι δεν θα διστάσει να αναλάβει δράση αν θεωρήσει ότι θα απειληθεί, γεγονός που περιπλέκει ακόμη περισσότερο την εκτίμηση της κατάστασης. Εκτιμάται ότι, αν αποφασισθούν περιορισμένα πλήγματα κατά του Ιράν, τότε το εβραϊκό κράτος δεν θα εμπλακεί.

Περίπου 40.000 Αμερικανοί στρατιώτες υπηρετούν συνολικά σε αμερικανικές βάσεις στη Μέση Ανατολή. Επιπρόσθετα, έχει αναπτυχθεί το αεροπλανοφόρο «USS Abraham Lincoln» με τα σκάφη συνοδείας του στον Περσικό Κόλπο, το αντιτορπιλικό «USS Delbert D. Black» στην Ερυθρά Θάλασσα (περιοχή της Άκαμπα) και αριθμός πολεμικών πλοίων στην ανατολική Μεσόγειο (πιθανόν τα αντιτορπιλικά «USS Bulkeley» και «USS Roosevelt»).

Τα μείζονα ερωτήματα που τίθενται καθημερινά στα διεθνή μέσα και στα φόρα γεωπολιτικής ανάλυσης είναι: «θα χτυπήσει ο Τραμπ;» και «αν ναι, πότε και με ποιον τρόπο;». 

Οι στρατιωτικοί κύκλοι υποστηρίζουν ότι οποιαδήποτε επίθεση θα είναι στοχευμένη, πιθανότατα με χρήση αεροπορικών και ναυτικών δυνάμεων και όχι σε μορφή μαζικού πλήγματος, που θα μπορούσε να προκαλέσει ευρεία αστάθεια στην περιοχή. Άλλοι, πιο αισιόδοξοι, θεωρούν ότι η επικείμενη κρίση θα επιλυθεί μέσω συμφωνίας, έστω προσωρινής.

Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, δείχνει ότι δεν πρόκειται να παραμείνει παθητική. Η αντίδραση του Ιράν σε μια αμερικανική επίθεση θα εξαρτηθεί από πολλούς παράγοντες, όπως η έκταση του πλήγματος, οι απώλειες και η διεθνής πίεση. Δεν αποκλείεται να δούμε περιορισμένες στρατιωτικές απαντήσεις, όπως επιθέσεις σε αμερικανικές βάσεις στη Μέση Ανατολή ή υποστηριζόμενες ομάδες σε γειτονικές χώρες να ενεργούν εναντίον συμμάχων των ΗΠΑ.

Την προηγούμενη εβδομάδα, ανώτατοι Αμερικανοί και Ισραηλινοί στρατιωτικοί αξιωματούχοι συναντήθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες για να συζητήσουν την τρέχουσα κατάσταση με το Ιράν. Στις συνομιλίες συμμετείχε, μεταξύ άλλων, ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των Ενόπλων Δυνάμεων του Ισραήλ, Εγιάλ Ζαμίρ, ο οποίος έκανε δημόσια εκτίμηση για το πότε ενδέχεται να πραγματοποιηθεί ένα στρατιωτικό πλήγμα κατά του Ιράν.

Συγκεκριμένα ανέφερε ότι μια αμερικανική επίθεση θα μπορούσε να διεξαχθεί έπειτα από δύο εβδομάδες έως δύο μήνες. Επιπρόσθετα, τόνισε ότι μια επίθεση δεν αναμένεται άμεσα μέσα στις επόμενες λίγες ημέρες, αλλά είναι πιθανή μέσα στον επόμενο μήνα και αργότερα.

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή Στιβ Γουίτκοφ αναμένεται να συναντηθούν στις 6 Φεβρουαρίου στο Ομάν, αντί της Τουρκίας, για να συζητήσουν μια πιθανή πυρηνική συμφωνία. Επομένως, αν αποφασισθεί στρατιωτική ενέργεια κατά του Ιράν, εκτιμάται ότι θα πραγματοποιηθεί μετά τη συνάντηση της Παρασκευής.

Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία και τις στρατηγικές συμπεριφορές των εμπλεκόμενων πλευρών, εκτιμάται ότι η πιθανότητα μιας άμεσης μεγάλης κλίμακας επίθεσης παραμένει χαμηλή, αλλά όχι αμελητέα.

* Ο Βασίλης Γιαννακόπουλος είναι ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής ([email protected])

Διαβάστε επίσης:

Ποινή έως 20 χρόνια αντιμετωπίζει ο Ιμάμογλου: Τον κατηγορούν ακόμα και για κατασκοπεία

Σε δίκη ο γιος της πριγκίπισσας Μέτε-Μάριτ – «Έχω ακραία ανάγκη για επιβεβαίωση» υποστήριξε – Αρνείται τις κατηγορίες

Νέα Υόρκη: H εντυπωσιακή εικόνα από δορυφόρο με τον ποταμό Χάντσον… παγοδρόμιο