Γράφει η Ιωάννα Λιούτα*

Η ακρίβεια χτυπάει ακόμα και τα βασικά. Το 45% κόβει το κρέας, το 52% τα αναψυκτικά, ενώ ανησυχητική είναι η άνοδος των περικοπών στο ψωμί (από 11% πέρυσι στο 24%) σύμφωνα με έρευνα του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Αν υπάρχει ένας τομέας που αποκαλύπτει με τον πιο ωμό τρόπο την ταξική πραγματικότητα της χώρας, αυτός είναι τα τρόφιμα. Το ράφι του σούπερ μάρκετ έχει γίνει ο καθρέφτης μιας οικονομίας που «τρέχει» στα χαρτιά, αλλά αφήνει τον πολίτη να σέρνεται.

Και το χειρότερο; Δεν πρόκειται για φυσικό φαινόμενο. Είναι αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών, εταιρικών στρατηγικών και μιας αγοράς που λειτουργεί χωρίς φρένα.

1.Η ακρίβεια στα τρόφιμα δεν είναι απλώς υψηλή. Είναι συστημική.

Οι αυξήσεις δεν είναι τυχαίες ούτε συγκυριακές.Είναι αποτέλεσμα ενός μοντέλου που επιτρέπει:

• Ολιγοπώλια σε βασικούς κλάδους (γάλα, αλεύρι, λάδι, συσκευασμένα τρόφιμα).

• Ανεξέλεγκτη κερδοφορία των μεγάλων αλυσίδων.

• Απουσία ουσιαστικών ελέγχων στα περιθώρια κέρδους.

• Φορολογία που τιμωρεί την ανάγκη (ΦΠΑ 13% στα βασικά, 24% στα υπόλοιπα).

Το αποτέλεσμα είναι το καλάθι του σούπερ μάρκετ να έχει γίνει οικονομική παγίδα.

2. Παραδείγματα που δείχνουν το μέγεθος της στρέβλωσης

πχ.το γάλα

Το 2021 πωλούνταν 1,20€, το 2026 πωλείται 1,60€

Αύξηση: +33%.Αλλά το κόστος παραγωγής δεν αυξήθηκε 33%.

Μήπως το περιθώριο κέρδους;

πχ. ζυμαρικά

2021: 0,70€

2026: 1,20€

Αύξηση: +71%

Αλλά το σιτάρι έχει σταθεροποιηθεί διεθνώς.

Άρα τι πληρώνουμε;

Όχι το προϊόν. Την κερδοφορία.

3. shrinkflation και ωμή ακρίβεια.

Για χρόνια οι εταιρείες παίζουν το παιχνίδι της shrinkflation (συρρίκνωσης):

500g → 450g,1L → 900ml,12 τεμάχια → 10 τεμάχια

Ο κόσμος δεν έχει επιλογές,το κράτος δεν παρεμβαίνει και οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ δεν πιέζονται.Η αγορά λειτουργεί σαν καρτέλ χωρίς κανένα εμπόδιο.

4. Ο ΦΠΑ στα τρόφιμα

Ο ΦΠΑ στα τρόφιμα είναι ο πιο άδικος φόρος που υπάρχει.Ο φτωχός πληρώνει το ίδιο ποσοστό με τον πλούσιο και αυξάνεται αυτόματα όταν αυξάνονται οι τιμές.Το κράτος κερδίζει μια χαρά από την ακρίβεια, αντί να την πολεμά.

Αν το γάλα πάει από 1,20€ σε 1,60€, ο ΦΠΑ ανεβαίνει χωρίς να κάνει τίποτα το κράτος.Αυτό δεν είναι φορολογία. Είναι αυτόματος μηχανισμός αφαίμαξης.

5. Γιατί δεν μειώνεται ο ΦΠΑ στα βασικά;

Το επιχείρημα της κυβέρνησης:«Αν μειώσουμε τον ΦΠΑ, η μείωση δεν θα φτάσει στο ράφι.»Αυτό είναι ομολογία αποτυχίας.Αν δεν μπορείς να ελέγξεις την αγορά, τότε:

• γιατί την αφήνεις να καθορίζει τις τιμές;

• γιατί δεν επιβάλλεις πλαφόν στα περιθώρια κέρδους;

• γιατί δεν κάνεις διαφάνεια στα τιμολόγια;

• γιατί δεν ενισχύεις τους ελεγκτικούς μηχανισμούς;

Η απάντηση!

Δεν θέλουν να συγκρουστούν με τα συμφέροντα που κερδίζουν από την ακρίβεια ή καλυτερα κάνουν τα πάντα ώστε να διευκολύνουν τα συμφέροντα.

6. Ο καταναλωτής σε κατάσταση πολιορκίας

Ο πολίτης αυτής της χώρας δεν ψωνίζει πια.Επιβιώνει με προιόντα ιδιωτικής ετικέτας (αύξηση 35%+),1+1 από «προσφορά» έγινε «σωσίβιο» με κυνήγι τιμών,με φυλλάδια, εφαρμογές, με επισκέψεις σε όλα τα σούπερ μάρκετ.

Η μείωση κατανάλωσης σε κρέας,γαλακτοκομικά,φρούτα δείχνει ότι η διατροφή γίνεται ταξικό ζήτημα.Όποιος έχει χρήματα τρώει ποιοτικά.Όποιος δεν έχει, τρώει ό,τι μπορεί.

7. Ποιος κερδίζει από την ακρίβεια στα τρόφιμα;

Οι μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ,οι πολυεθνικές τροφίμων,οι συσκευαστές και το κράτος μέσω ΦΠΑ.

Ποιος χάνει;Όλοι οι υπόλοιποι.

8. Τι θα σήμαινε πραγματική πολιτική υπέρ του πολίτη;

• μείωση ΦΠΑ στα βασικά είδη στο 0%

• ανώτατο περιθώριο κέρδους σε βασικά προϊόντα

• υποχρεωτική διαφάνεια κόστους τιμής

• ενίσχυση συνεταιρισμών και μικρών παραγωγών

• στήριξη της εγχώριας παραγωγής

• αυστηροί έλεγχοι σε αλυσίδες και προμηθευτές

• προστασία του καταναλωτή με πραγματικές κυρώσεις

Αυτά δεν είναι «ριζοσπαστικά».Είναι αυτονόητα σε χώρες που σέβονται την κοινωνία τους.

Η ακρίβεια στα τρόφιμα δεν είναι απλώς οικονομικό πρόβλημα.Είναι κοινωνική αδικία, ταξική πολιτική και μηχανισμός αναδιανομής πλούτου προς τα πάνω.Το ερώτημα δεν είναι αν θα πέσουν οι τιμές.

Το ερώτημα είναι αν υπάρχει πολιτική βούληση να συγκρουστεί κάποιος με αυτούς που τις ανεβάζουν.

*Πολιτική και Οικονομική Αναλύτρια

Διαβάστε επίσης:

Συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν: Διάλογος με «θερμοστάτη» το casus belli

Θέμα casus belli έθεσε ο Μητσοτάκης: Ήρθε η ώρα «να αρθεί κάθε απειλή» – «Τα ζητήματα δεν είναι άλυτα» είπε ο Ερντογάν – Η κοινή δήλωση Ελλάδας-Τουρκίας

Τα 7 κείμενα που υπέγραψαν Αθήνα και Άγκυρα στο πλαίσιο του 6ου Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας