Στο τραπέζι του οικονομικού επιτελείου βρίσκεται πλέον, πιο επιτακτικά από ποτέ, η αναμόρφωση του συστήματος της προκαταβολής φόρου, ενός μέτρου που, αν και γεννήθηκε ως εργαλείο δημοσιονομικής σταθερότητας, έχει εξελιχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους ανασταλτικούς παράγοντες για την ανάπτυξη των ελληνικών επιχειρήσεων.

Μια οικονομική παραδοξότητα

Η Ελλάδα παραμένει μια από τις ελάχιστες χώρες στην Ευρωζώνη όπου οι επιχειρήσεις καλούνται να «μαντέψουν» και να προπληρώσουν τον φόρο για κέρδη που δεν έχουν ακόμη πραγματοποιήσει. Σήμερα τα νομικά πρόσωπα επιβαρύνονται με προκαταβολή φόρου που αγγίζει το 80% του φόρου που προκύπτει από την τρέχουσα χρήση. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι μια επιχείρηση που εμφάνισε κέρδη φέτος καλείται να πληρώσει σχεδόν διπλάσιο φόρο, δεσμεύοντας πολύτιμα κεφάλαια που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν σε επενδύσεις, νέες προσλήψεις ή εκσυγχρονισμό εξοπλισμού.

Το σύστημα αυτό λειτουργεί ως ένας άτυπος, άτοκος δανεισμός του κράτους από τον ιδιωτικό τομέα. Σε περιόδους κρίσης ή έντονης μεταβλητότητας, όπως αυτή που διανύουμε με τις πληθωριστικές πιέσεις, η προκαταβολή φόρου μπορεί να οδηγήσει σε τραγικά αδιέξοδα: μια εταιρεία που είχε μια εξαιρετική χρονιά πέρυσι, αλλά αντιμετωπίζει κάμψη φέτος, υποχρεούται να πληρώσει προκαταβολή βάσει των παλαιών υψηλών κερδών, στερούμενη τη ρευστότητα που χρειάζεται για να αντιμετωπίσει τη δύσκολη συγκυρία.

Αυτή η έλλειψη ελαστικότητας συχνά αναγκάζει τις επιχειρήσεις να προσφύγουν σε τραπεζικό δανεισμό με υψηλά επιτόκια μόνο και μόνο για να εξοφλήσουν μια μελλοντική φορολογική υποχρέωση, κάτι που στερείται κάθε οικονομικής λογικής.

Σενάρια αναμόρφωσης

Τα σενάρια που εξετάζονται από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας χωρίζονται σε τρεις βασικούς άξονες, με στόχο τη δημιουργία ενός συστήματος που δεν θα λειτουργεί τιμωρητικά, αλλά υποστηρικτικά προς την υγιή επιχειρηματικότητα.

1. Η κλιμακωτή μείωση του ποσοστού: Το επικρατέστερο σενάριο προβλέπει τη σταδιακή υποχώρηση του γενικού συντελεστή από το 80% στο 50% ή και στο 40% για τις συνεπείς επιχειρήσεις. Η λογική εδώ είναι η επιβράβευση της φορολογικής συμμόρφωσης. Επιχειρήσεις που δεν έχουν ληξιπρόθεσμες οφειλές και υποβάλλουν εγκαίρως τις δηλώσεις τους θα απολαύουν μιας «έκπτωσης» στην προκαταβολή, απελευθερώνοντας κεφάλαιο κίνησης.

2. Η σύνδεση με τον πραγματικό τζίρο μέσω myDATA: Ένα πιο σύγχρονο και «έξυπνο» σύστημα θα μπορούσε να υπολογίζει την προκαταβολή όχι βάσει των αποτελεσμάτων του προηγούμενου έτους, αλλά βάσει των πραγματικών δεδομένων που ανεβαίνουν σε πραγματικό χρόνο στην πλατφόρμα myDATA. Έτσι, αν μια επιχείρηση καταγράφει πτώση τζίρου ή αύξηση λειτουργικών εξόδων κατά το πρώτο εξάμηνο, η προκαταβολή θα προσαρμόζεται αυτόματα προς τα κάτω, αποτρέποντας την οικονομική ασφυξία.

3. Η πλήρης κατάργηση για τις μικρές επιχειρήσεις και τους ελεύθερους επαγγελματίες: Υπάρχει η ισχυρή εισήγηση από τα επαγγελματικά επιμελητήρια για πλήρη απαλλαγή από την προκαταβολή φόρου για επιχειρήσεις με ετήσιο τζίρο έως ένα συγκεκριμένο όριο (π.χ. 100.000 ή 150.000 ευρώ). Αυτό θα έδινε μια τεράστια ανάσα στη ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας, επιτρέποντας στους μικρούς παίκτες της αγοράς να επανεπενδύουν τα κέρδη τους άμεσα.

Παραδείγματα: Η εικόνα πριν και μετά την αναμόρφωση

Για να γίνει πλήρως αντιληπτό το μέγεθος της διαφοράς για τον μέσο επιχειρηματία, ας αναλύσουμε δύο υποθετικά, αλλά ρεαλιστικά παραδείγματα επιχειρήσεων με τα σημερινά δεδομένα και με ένα σενάριο μείωσης της προκαταβολής στο 40%.

Περίπτωση Α: Η μεσαία εμπορική επιχείρηση

Έστω μια εταιρεία με καθαρά κέρδη 100.000 ευρώ. Ο φόρος εισοδήματος (με τον τρέχοντα συντελεστή 22%) ανέρχεται σε 22.000 ευρώ.

● Σήμερα (σύστημα 80%): Η επιχείρηση καλείται να πληρώσει 22.000 ευρώ για τον φόρο της χρήσης συν 17.600 ευρώ ως προκαταβολή για το επόμενο έτος. Συνολική ταμειακή εκροή: 39.600 ευρώ.

● Με την αναμόρφωση (σύστημα 40%): Η επιχείρηση θα πλήρωνε 22.000 ευρώ φόρο συν 8.800 ευρώ προκαταβολή. Συνολική ταμειακή εκροή: 30.800 ευρώ.

● Το οικονομικό αποτέλεσμα: Η επιχείρηση εξοικονομεί άμεσα 8.800 ευρώ σε ρευστότητα. Αυτό το ποσό μπορεί να καλύψει το κόστος ενός νέου μηχανήματος, την αναβάθμιση της ιστοσελίδας της ή την αποπληρωμή ενός προμηθευτή, ενισχύοντας την κυκλοφορία του χρήματος στην αγορά.

Περίπτωση Β: Η νεοφυής επιχείρηση (start-up)

Μια νέα επιχείρηση μετά την πρώτη τριετία λειτουργίας της (όπου ισχύει η ευνοϊκή μείωση 50%) καλείται να αντιμετωπίσει το πλήρες βάρος του συστήματος. Με κέρδη 50.000 ευρώ, ο φόρος είναι 11.000 ευρώ.

● Σήμερα: Πληρώνει 11.000 ευρώ φόρο συν 8.800 ευρώ προκαταβολή. Σύνολο: 19.800 ευρώ.

● Με την αναμόρφωση (40%): Πληρώνει 11.000 ευρώ φόρο συν 4.400 ευρώ προκαταβολή. Σύνολο: 15.400 ευρώ.

Για μια start-up, η διαφορά των 4.400 ευρώ δεν είναι αμελητέα· ισούται με τις ασφαλιστικές εισφορές ενός εργαζομένου για σχεδόν οκτώ μήνες. Είναι η διαφορά ανάμεσα στη στασιμότητα και την ανάπτυξη.

Η σύγκριση με το εξωτερικό και το «μοντέλο της ανταγωνιστικότητας»

Σε χώρες όπως η Βουλγαρία, η Κύπρος ή η Ιρλανδία το φορολογικό σύστημα είναι σχεδιασμένο για να προσελκύει επενδύσεις μέσω χαμηλών ονομαστικών συντελεστών και ελάχιστων ή μηδενικών προκαταβολών. Η Ελλάδα, διατηρώντας την προκαταβολή σε τόσο υψηλά επίπεδα, ουσιαστικά αυξάνει το «κόστος εισόδου» στην επιχειρηματικότητα.

Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι αν η χώρα θέλει πραγματικά να μετατραπεί σε επενδυτικό προορισμό, η προκαταβολή πρέπει να πάψει να αποτελεί έναν εισπρακτικό μηχανισμό «έκτακτης ανάγκης» που θυμίζει άλλες εποχές και να γίνει ένα δίκαιο εργαλείο κατανομής βαρών.

Επιπλέον, η ύπαρξη υψηλής προκαταβολής ωθεί συχνά τις επιχειρήσεις στην αναζήτηση τρόπων τεχνητής μείωσης των κερδών τους μέσω υπερβολικών δαπανών στο τέλος του έτους, προκειμένου να αποφύγουν την επιβάρυνση. Ένα πιο φιλικό σύστημα θα ενθάρρυνε την ειλικρινή απεικόνιση των κερδών, αυξάνοντας μακροπρόθεσμα τα δημόσια έσοδα μέσω της διεύρυνσης της φορολογικής βάσης.

Οι «σκληροί» της Ευρώπης και η δημοσιονομική ισορροπία

Δεν μπορούμε να παραβλέψουμε τις προκλήσεις. Οι «σκληροί» των Βρυξελλών και οι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης παρακολουθούν στενά τα έσοδα του ελληνικού κράτους. Η προκαταβολή φόρου αποτελεί μια «σταθερά» στους προϋπολογισμούς, εξασφαλίζοντας ότι το κράτος έχει μετρητά στα ταμεία του καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Η επιχειρηματολογία τους εστιάζει στο ότι η απότομη μείωση της προκαταβολής δημιουργεί μια δημοσιονομική «τρύπα» κατά το έτος της μετάβασης, καθώς το κράτος θα εισπράξει λιγότερα από όσα είχε προϋπολογίσει.

Ωστόσο η αντίκρουση σε αυτό το επιχείρημα από την πλευρά της αγοράς είναι ξεκάθαρη: η αυξημένη ρευστότητα που θα μείνει στα χέρια των επιχειρηματιών θα επιστρέψει στο κράτος πολλαπλάσια. Τα χρήματα αυτά θα διοχετευθούν σε αγορές προϊόντων, σε αυξήσεις μισθών και σε νέες επενδύσεις, τροφοδοτώντας τον ΦΠΑ και τις ασφαλιστικές εισφορές. Η αναμόρφωση δεν αποτελεί απώλεια εσόδων, αλλά μια στρατηγική μετακύλιση κεφαλαίου που λειτουργεί ως καύσιμο για την οικονομική μηχανή.

Τι ζητά η αγορά

Οι εκπρόσωποι των παραγωγικών τάξεων, όπως η ΓΣΕΒΕΕ και η ΕΣΕΕ, τονίζουν ότι το τρέχον σύστημα είναι «αντικοινωνικό». Ζητούν την άμεση θεσμοθέτηση ενός «ακατάσχετου» επιχειρηματικού λογαριασμού που θα συνδέεται με τη φορολογική υποχρέωση, αλλά κυρίως επιμένουν ότι η προκαταβολή πρέπει να μειωθεί στο 50% οριζόντια. Θεωρούν ότι η επιμονή σε υψηλά ποσοστά προκαταβολής αποτελεί κατάλοιπο των μνημονίων που δεν έχει θέση σε μια χώρα που αναβαθμίζεται στην επενδυτική βαθμίδα.

Ώρα γενναίων αποφάσεων

Η προκαταβολή φόρου είναι ίσως το τελευταίο «οχυρό» μιας φορολογικής πολιτικής που γεννήθηκε από την ανάγκη και την απόγνωση των προηγούμενων δεκαετιών. Η διατήρησή της στο 80% εν έτει 2026 μοιάζει αναχρονιστική και αντιπαραγωγική. Η μετάβαση σε ένα σύστημα που θα προβλέπει χαμηλότερους συντελεστές ή μια πιο ευέλικτη προσαρμογή στα πραγματικά οικονομικά δεδομένα κάθε επιχείρησης μέσω της τεχνολογίας, δεν είναι πλέον μια απλή πολυτέλεια, αλλά απόλυτη αναγκαιότητα για τον ψηφιακό μετασχηματισμό της οικονομίας μας.

Το ερώτημα που τίθεται πλέον δεν είναι αν πρέπει να αλλάξει το σύστημα, αλλά το πότε και με ποια ταχύτητα θα υλοποιηθεί αυτή η αλλαγή. Οι επιχειρήσεις έχουν ανάγκη από ένα κράτος που θα λειτουργεί ως συνέταιρος στην ανάπτυξη και όχι ως ένας άκαμπτος εισπράκτορας που απαιτεί τα κέρδη του μέλλοντος σήμερα. Η γενναία αναμόρφωση της προκαταβολής θα είναι η μεγαλύτερη απόδειξη ότι η Ελλάδα έχει αφήσει οριστικά πίσω της την εποχή της φορολογικής εξάντλησης και εισέρχεται με αυτοπεποίθηση σε μια νέα περίοδο υγιούς και βιώσιμης οικονομικής δημιουργίας.

Σύνοψη αλλαγών

● Σύστημα ΑΑΔΕ (σήμερα): Υπολογισμός 80% επί του φόρου προηγούμενης χρήσης. Στερεί άμεση ρευστότητα, εμποδίζει τις επενδύσεις και τιμωρεί την κερδοφορία.

● Προτεινόμενο σενάριο 1: Οριζόντια μείωση στο 40-50% για όλα τα νομικά πρόσωπα.

● Προτεινόμενο σενάριο 2: Δυναμικός υπολογισμός μέσω myDATA βάσει τρέχοντος τζίρου.

● Προτεινόμενο σενάριο 3: Πλήρης κατάργηση για μικρές επιχειρήσεις και νέους επαγγελματίες.

● Αποτέλεσμα: Μείωση του πραγματικού φορολογικού βάρους, ενίσχυση της απασχόλησης και βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της χώρας.

Διαβάστε επίσης:

ΚΚΕ: Μάχη κατά του νομοσχεδίου για τις ΣΣΕ με φόντο την υπόθεση Παναγόπουλου

Σε τροχιά σύγκρουσης ο Περσικός Κόλπος – Τι επιδιώκει ο Τραμπ, μέχρι πού υποχωρεί η Τεχεράνη

Αλέξης Τσίπρας: Μάιο με Σεπτέμβριο η ανακοίνωση του νέου κόμματος