Από την έναρξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή, ελληνικές φρεγάτες, μαχητικά F-16 Viper και οι εγκαταστάσεις ραντάρ της Κύπρου λειτουργούν ως ένα ολοένα και πιο διασυνδεδεμένο πλέγμα επιτήρησης, με στόχο τον έλεγχο του εναέριου και θαλάσσιου χώρου σε μια από τις πιο κρίσιμες στρατηγικές λωρίδες της Μεσογείου.

Το ερώτημα είναι πώς λειτουργούν όλα αυτά τα διαφορετικά συστήματα μεταξύ τους και εάν προσφέρουν πραγματική αποτροπή σε ένα χρονικό σημείο κατά το οποίο πυραυλικά συστήματα της ιρανικής πλευράς έχουν «φτάσει» στο νησί.

Φρεγάτες και μαχητικά ως «κινητοί αισθητήρες»

Κεντρικό ρόλο σε αυτό το πλέγμα παίζουν δύο μονάδες του ελληνικού στόλου: η νέα φρεγάτα «Κίμων», πρώτη της κλάσης FDI HN, και η φρεγάτα ΜΕΚΟ-200 «Ψαρά», η οποία φέρει ήδη εγκατεστημένο το ελληνικό σύστημα anti-drone «Κένταυρος» της ΕΑΒ.

Η FDI «Κίμων» αντιπροσωπεύει τη νέα γενιά του ελληνικού στόλου. Το ραντάρ AESA Sea Fire της επιτρέπει ταυτόχρονη παρακολούθηση πολλαπλών στόχων και εντοπισμό ακόμη και UAV με χαμηλό ίχνος. Με τους πυραύλους Aster 30, η φρεγάτα μπορεί να δημιουργήσει ζώνη αντιαεροπορικής προστασίας σημαντικής ακτίνας, προσφέροντας κάλυψη όχι μόνο στον εαυτό της αλλά και σε άλλες μονάδες ή κρίσιμες εγκαταστάσεις.

Σε συνδυασμό με τα F-16 Viper, μέσω διασύνδεσης Link 16, δημιουργείται ένα ενοποιημένο τακτικό περιβάλλον. Η φρεγάτα μπορεί να λειτουργήσει ως προωθημένος αισθητήρας, μεταδίδοντας εικόνα στα μαχητικά, τα οποία με τη σειρά τους λειτουργούν ως κινητές πλατφόρμες αναχαίτισης. Το ραντάρ AESA APG-83 των Viper ενισχύει περαιτέρω αυτή την εικόνα, επιτρέποντας εντοπισμό στόχων χαμηλής παρατηρησιμότητας και ταυτόχρονες εμπλοκές. Στην πράξη, πρόκειται για ένα πλέγμα αισθητήρων και όπλων που αυξάνει τον χρόνο αντίδρασης και περιορίζει τα “τυφλά σημεία”.

Την ίδια στιγμή, η παρουσία της «Ψαρά» με το σύστημα «Κένταυρος» εισάγει μια κρίσιμη διάσταση: την αντιμετώπιση της απειλής drones σε ναυτικό περιβάλλον. Οι πρόσφατες εξελίξεις στην Ερυθρά Θάλασσα έδειξαν ότι ακόμη και σύγχρονα πλοία μπορεί να δοκιμαστούν σοβαρά απέναντι σε μαζικές επιθέσεις UAV. Το πλεονέκτημα ενός συστήματος anti-drone βασισμένου σε ηλεκτρονικό πόλεμο είναι ότι μπορεί να παρεμβάλει επικοινωνίες, να διαταράξει δορυφορική πλοήγηση και να εξουδετερώσει loitering munitions χωρίς να απαιτείται κάθε φορά εκτόξευση ακριβών πυραύλων αναχαίτισης.

Τις τελευταίες ημέρες οι δύο μονάδες επιχειρούν πλήρως στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή της Κύπρου. Παρατηρητές έχουν καταγράψει την «Κίμων» να μετακινείται σε θέσεις όπου το ραντάρ AESA Sea Fire διαθέτει καθαρή εικόνα του νότιου εναέριου χώρου της Κύπρου, ενώ η «Ψαρά» πλέει σε μεγαλύτερη απόσταση, έτοιμη να αξιοποιήσει τις δυνατότητες ηλεκτρονικού πολέμου για την ανίχνευση και παρεμβολή drones.

Έτσι διαμορφώνεται μια πολυεπίπεδη άμυνα. Το «soft kill» μέσω ηλεκτρονικών παρεμβολών συμπληρώνει το «hard kill» των αντιαεροπορικών πυραύλων, ενώ η αεροπορική κάλυψη από τα F-16 προσθέτει κινητικότητα και ευελιξία. Σε περιβάλλον όπου ο κορεσμός αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή, η εξισορρόπηση κόστους και αποτελεσματικότητας γίνεται κρίσιμος παράγοντας.

Σε κάθε περίπτωση «δεν είναι απλώς δύο πλοία στη θάλασσα», σημειώνει ανώτατη πηγή του Πολεμικού Ναυτικού. «Πρόκειται για κινητές πλατφόρμες αισθητήρων που ενσωματώνονται σε ένα ευρύτερο δίκτυο επιτήρησης και εφαρμογής ισχύος».

Σε αυτό το δίκτυο θα μπορούν να ενταχθούν χάρη στα κοινά πρωτόκολλα και όλα τα σκάφη ή αεροσκάφη που αναμένεται να ενταχθούν στην δύναμη της ανατολικής Μεσογείου όπως η ισπανική «Cristobal Colon» ο απόπλους της οποίας ανακοινώθηκε προ ωρών, αλλά και η γαλλική ή και ενδεχομένως η ολλανδική που θα καταπλεύσουν στο πλαίσιο της ομάδας του γαλλικού αεροπλανοφόρου DeGaulle.

Το δίκτυο ραντάρ της Κύπρου

Ένας κεντρικός παράγοντας του συστήματος βρίσκεται στην ίδια την Κύπρο. Στα νότια και ανατολικά του νησιού λειτουργεί ένα σύγχρονο πλέγμα επίγειων ραντάρ, με βασικό κόμβο ένα τρισδιάστατο ραντάρ C-Band της Εθνικής Φρουράς, το οποίο μπορεί να εντοπίζει αεροσκάφη και UAV σε αποστάσεις που ξεπερνούν τα 400 χιλιόμετρα.

Το κρίσιμο στοιχείο όμως δεν είναι μόνο η εμβέλεια. Το κυπριακό σύστημα συνδέεται σε πραγματικό χρόνο με τα ελληνικά ραντάρ της Κρήτης και της Πελοποννήσου, δημιουργώντας ένα κοινό ISR περιβάλλον (Intelligence, Surveillance, Reconnaissance) που προσφέρει ολοκληρωμένη εικόνα για μεγάλο μέρος της Ανατολικής Μεσογείου.

«Η εικόνα που βλέπουμε στο Κέντρο Επιχειρήσεων δεν είναι ένα απλό τοπικό στιγμιότυπο», εξηγεί αξιωματικός που συμμετέχει στον σχεδιασμό του συστήματος. «Είναι μια συνεχής ροή δεδομένων από επίγεια δίκτυα, πλοία και μαχητικά που συγχωνεύονται στον ίδιο επιχειρησιακό χάρτη».

Ο ρόλος των Viper

Εδώ, ρόλο διαδραματίζουν τα ελληνικά F-16 Viper, τα οποία διαθέτουν ραντάρ AESA APG-83 και δυνατότητες δικτύωσης μέσω Link 16. To Link 16, μπορεί να μεταφέρει όλα τα δεδομένα από τις αεροπρικές, αλλά και τις ναυτικές και χερσαίες πλατφόρμες διαμορφώνοντας τελικά μια ενοποιημένη εικόνα για τις επιχειρήσεις.

Τα αεροσκάφη αυτά δεν λειτουργούν μόνο ως πλατφόρμες αναχαίτισης. Δρουν και ως κινητές βάσεις αισθητήρων που μπορούν να επεκτείνουν την επιτήρηση εκατοντάδες χιλιόμετρα πέρα από την ακτίνα των επίγειων ραντάρ. Σε πρόσφατες ασκήσεις, πηγές αναφέρουν ότι δεδομένα από ραντάρ της Κύπρου μεταδόθηκαν σε ελληνική φρεγάτα στην ανοικτή θάλασσα, η οποία στη συνέχεια τα προώθησε σε μαχητικά στον αέρα. Το αποτέλεσμα ήταν η δυνατότητα εντοπισμού και εμπλοκής στόχων πολύ πριν αυτοί προσεγγίσουν κρίσιμες ζώνες ενδιαφέροντος.

Το Barak MX και η μη ενεργοποίησή του την κρίσιμη στιγμή.

Παράλληλα με αυτή τη δικτυωμένη συνεργασία Ελλάδας-Κύπρου, η Λευκωσία έχει προχωρήσει τα τελευταία δύο χρόνια σε αναβάθμιση (όπως λέγεται) της αεράμυνάς της με την προμήθεια του ισραηλινού συστήματος Barak MX, που κατασκευάζεται από την Israel Aerospace Industries. Οι πρώτες παραδόσεις του συστήματος στην Εθνική Φρουρά ξεκίνησαν στα τέλη του 2024 και συνεχίστηκαν μέσα στο 2025, αντικαθιστώντας σε μεγάλο βαθμό παλαιότερες σοβιετικής προέλευσης δυνατότητες.

Το Barak MX αποτελεί ένα δικτυοκεντρικό σύστημα αεράμυνας που συνδυάζει ραντάρ πολλαπλών λειτουργιών, κινητά κέντρα διοίκησης και εκτοξευτές κάθετης εκτόξευσης. Οι εκδόσεις πυραύλων που θεωρείται ότι διαθέτει η Κύπρος — Barak MR και Barak LR — προσφέρουν επιχειρησιακές εμβέλειες περίπου 35 και 70 χιλιομέτρων αντίστοιχα.

Το σύστημα έχει σχεδιαστεί για να αντιμετωπίζει μαχητικά αεροσκάφη, UAV και πυραύλους cruise, λειτουργώντας ως η μεσαία βαθμίδα στο ισραηλινό δόγμα αεράμυνας, ανάμεσα σε συστήματα μικρότερης εμβέλειας και στρατηγικές αντιπυραυλικές ασπίδες. Το σημαντικότερο στοιχείο όμως είναι η αρχιτεκτονική δικτύωσης του συστήματος. Το Barak MX μπορεί να ανταλλάσσει δεδομένα με επίγεια ραντάρ, πλοία και αεροσκάφη, κάτι που θεωρητικά το καθιστά συμβατό με το ευρύτερο σύστημα επιτήρησης που διαμορφώνεται μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου – όλα αυτά θεωρητικά πάντα διότι ήδη εμφανίστηκε η… πρώτη “τρύπα”..

Είναι ένα καίριο ερώτημα γιατί δεν ενεργοποιήθηκαν στην πρόσφατη επίθεση των drones που εξαπολύθηκαν από τον Λίβανο.

Σύμφωνα με στρατιωτικές πηγές, οι λόγοι είναι δύο:

• Πρώτον, πολλά από τα drones κατευθύνονταν προς τη βρετανική αεροπορική βάση της RAF στο Ακρωτήρι, η οποία αποτελεί κυρίαρχη στρατιωτική περιοχή του Ηνωμένου Βασιλείου και διαθέτει δικό της σύστημα αεράμυνας. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η ευθύνη αναχαίτισης δεν ανήκει στην κυπριακή πλευρά αλλά ούτε και στη δικαιοδοσία της.

• Δεύτερον, πολλά από τα drones ήταν πιθανότατα τύπου Shahed-136, τα οποία πετούν σε χαμηλό ύψος και εμφανίζουν πολύ μικρό ίχνος ραντάρ. Στα περισσότερα σύγχρονα δόγματα αεράμυνας τέτοιοι στόχοι αντιμετωπίζονται συχνά με μέσα ηλεκτρονικού πολέμου ή συστήματα μικρής εμβέλειας, παρά με ακριβούς πυραύλους αναχαίτισης.

Όπως κι αν έχει, είτε ισχύει το πρώτο, είτε το δεύτερο, η περίφημη ισραηλινή “ασπίδα” δεν λειτούργησε. Σε κάθε περίπτωση, αν θεωρούνταν αρκετή αυτή η “ασπίδα”, πιθανό να μην έσπευδαν στην Κύπρο πολεμικά αεροσκάφη και πλοία από Ελλάδα και άλλες χώρες.

Μια νέα επιχειρησιακή «ομπρέλα»

Εκεί λοιπόν εμπλέκεται και ο ρόλος της ελληνοκυπριακής ομπρέλας, που διαμορφώνεται με συστήματα τα οποία μπορούν να αντιμετωπίσουν τέτοιες απειλές, για την άμυνα της μεγαλονήσου και των πολιτών της.  

Το κρίσιμο ερώτημα για τους στρατιωτικούς σχεδιαστές δεν είναι πλέον αν οι επιμέρους πλατφόρμες μπορούν να εντοπίσουν ή να αναχαιτίσουν απειλές — αυτή η δυνατότητα υπάρχει. Το πραγματικό στοίχημα είναι η λειτουργία του δικτύου στο σύνολό του, υπό συνθήκες πίεσης και συνεχόμενων προκλήσεων.

Διαβάστε επίσης:

«Να η μαϊμού» – Κύκλωμα ετοίμαζε επίθεση κατά αστυνομικών στα Χανιά, έπαιρναν εντολές από 23χρονο κρατούμενο

Γυναικοκτονία στον Κολωνό: Στη φυλακή μετά την απολογία του ο σύντροφος της 31χρονης – Αρνείται κάθε κατηγορία

Προσαγωγή αλλοδαπού έξω από το αεροδρόμιο της Πάχης Μεγάρων

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.