Ο κόσμος εισέρχεται σε μια νέα οικονομική πραγματικότητα όπου ο πόλεμος, η ενέργεια και τα επιτόκια διαμορφώνουν ένα επικίνδυνο τρίγωνο πίεσης για τις κοινωνίες. Και μέσα σε αυτό το τρίγωνο, οι πολίτες βρίσκονται ξανά στην πιο γνώριμη θέση της τελευταίας δεκαετίας,στη θέση εκείνου που πληρώνει τον λογαριασμό.

Οι αγορές προετοιμάζονται πλέον για μια παρατεταμένη περίοδο υψηλών επιτοκίων.Η προοπτική γρήγορων μειώσεων από τις μεγάλες κεντρικές τράπεζες απομακρύνεται, καθώς ο φόβος ενός νέου κύματος πληθωρισμού, ιδιαίτερα λόγω των ενεργειακών αναταράξεων και των γεωπολιτικών συγκρούσεων, παραμένει ισχυρός.

Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται εγκλωβισμένη σε ένα δύσκολο δίλημμα. Από τη μία πλευρά η οικονομική δραστηριότητα επιβραδύνεται και χρειάζεται φθηνό χρήμα για να στηριχθεί. Από την άλλη, η άνοδος των τιμών της ενέργειας και οι γεωπολιτικές εντάσεις δημιουργούν πληθωριστικές πιέσεις που αναγκάζουν τις κεντρικές τράπεζες να κρατούν το χρήμα ακριβό.

Η ιστορία δείχνει ότι σε τέτοιες συγκρούσεις πάντα κερδίζει ο φόβος του πληθωρισμού.

Οι αγορές στέλνουν ήδη το μήνυμα

Το μήνυμα φαίνεται καθαρά στις διεθνείς αγορές ομολόγων. Οι αποδόσεις των κρατικών τίτλων ανεβαίνουν, δείχνοντας ότι οι επενδυτές προετοιμάζονται για μια μακρά περίοδο ακριβού δανεισμού. Δηλαδή, η εποχή του φθηνού χρήματος που χαρακτήρισε την παγκόσμια οικονομία μετά την οικονομική κρίση και την πανδημία φαίνεται να τελειώνει. Το πρόβλημα είναι ότι οι κοινωνίες δεν έχουν γίνει πλουσιότερες για να αντέξουν την επιστροφή στο ακριβό χρήμα.

Η Ελλάδα

Για την Ελλάδα, η εικόνα είναι ακόμη πιο σύνθετη. Η χώρα εξακολουθεί να έχει από τα υψηλότερα δημόσια χρέη στον κόσμο, που ξεπερνά το 160% του ΑΕΠ.

Σε ένα περιβάλλον υψηλών επιτοκίων αυτό μεταφράζεται ότι κάθε καθυστέρηση στη μείωση των επιτοκίων σημαίνει δισεκατομμύρια περισσότερα σε τόκους για τον κρατικό προϋπολογισμό. Κάθε ευρώ που κατευθύνεται στην εξυπηρέτηση του χρέους είναι ένα ευρώ λιγότερο για μισθούς, συντάξεις, υγεία, παιδεία και κοινωνική πολιτική. Με άλλα λόγια, τα υψηλά επιτόκια λειτουργούν σαν ένας αόρατος μηχανισμός μεταφοράς πόρων από την κοινωνία προς το χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Τράπεζες

Στην Ελλάδα το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο εξαιτίας της λειτουργίας του τραπεζικού συστήματος. Τα επιτόκια δανείων για επιχειρήσεις και νοικοκυριά παραμένουν σε επίπεδα 5% έως 7%, ενώ οι αποδόσεις των καταθέσεων κινούνται συχνά κάτω από το 1%. Το αποτέλεσμα είναι ένα τεράστιο τραπεζικό περιθώριο κέρδους. Οι πολίτες δανείζονται ακριβά και αποταμιεύουν φθηνά.Και αυτή η ανισορροπία μετατρέπεται σε έναν ακόμη μηχανισμό πίεσης για την πραγματική οικονομία.

Επενδύσεις

Τα υψηλά επιτόκια έχουν και μια δεύτερη, λιγότερο ορατή αλλά εξίσου σημαντική συνέπεια που είναι ότι παγώνουν τις επενδύσεις. Όταν το κόστος δανεισμού αυξάνεται,κάθε επιχειρηματική απόφαση γίνεται πιο ριψοκίνδυνη. Οι επιχειρήσεις καθυστερούν σχέδια επέκτασης,οι νέες επενδύσεις αναβάλλονται και η οικονομία χάνει δυναμική. Σε μια χώρα όπου η κατανάλωση αποτελεί βασικό πυλώνα του ΑΕΠ ,η πίεση στην αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε γενικευμένη επιβράδυνση.

Χρέος

Το μεγαλύτερο ρίσκο για χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος είναι η λεγόμενη «παγίδα χρέους». Όταν τα επιτόκια παραμένουν υψηλά για μεγάλο χρονικό διάστημα, τα κράτη αναγκάζονται να κατευθύνουν όλο και μεγαλύτερο μέρος των προϋπολογισμών τους στην εξυπηρέτηση του χρέους. Αυτό περιορίζει τη δυνατότητα επενδύσεων, κοινωνικών δαπανών και αναπτυξιακών πολιτικών.Η οικονομία προσπαθεί να αναπτυχθεί ενώ ένα μεγάλο κομμάτι των πόρων της κατευθύνεται συνεχώς προς την πληρωμή τόκων.

Ποιος πληρώνει τελικά

Ποιος πληρώνει τελικά το κόστος του πληθωρισμού, των πολέμων και των χρηματοπιστωτικών ισορροπιών; Οι αγορές προσαρμόζονται. Οι τράπεζες προστατεύονται.Τα κράτη διαχειρίζονται. Αλλά η κοινωνία είναι εκείνη που καλείται να απορροφήσει τις συνέπειες μέσω ακριβότερων δανείων μειωμένης αγοραστικής δύναμης και περιορισμένων δημόσιων πόρων.Η εποχή του φθηνού χρήματος τελείωσε. Η ρημαγμένη από την ακρίβεια κοινωνία μπορεί να αντέξει την εποχή του ακριβού;

Η Ιωάννα Λιούτα είναι Πολιτική και οικονομική αναλύτρια

Διαβάστε επίσης

Η οικονομία των προμηθειών και της ακρίβειας

Τα κέρδη δεν λογαριάζουν τις ζωές μας

Πώς τα τρόφιμα έγιναν πολυτέλεια στην Ελλάδα

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.