Η Ευρώπη φαίνεται να εισέρχεται σε μια νέα εποχή στρατηγικής αβεβαιότητας, όπου η πυρηνική αποτροπή επιστρέφει στο επίκεντρο της πολιτικής ασφάλειας. Οι πρόσφατες ανακοινώσεις του Γάλλου Προέδρου Εμανουέλ Μακρόν για ενίσχυση του πυρηνικού οπλοστασίου της Γαλλίας και για επέκταση της πυρηνικής συνεργασίας με ευρωπαϊκούς συμμάχους επαναφέρουν μια συζήτηση που πολλοί πίστευαν ότι είχε κλείσει στον Ψυχρό Πόλεμο.

Ωστόσο οι γεωπολιτικές εξελίξεις των τελευταίων ετών, από τον πόλεμο στην Ουκρανία μέχρι τις αμφιβολίες για τη διαχρονική δέσμευση των Ηνωμένων Πολιτειών στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, έχουν μετατρέψει το ζήτημα της πυρηνικής αποτροπής σε κεντρικό θέμα για το μέλλον της ηπείρου.

Η νέα γαλλική στρατηγική παρουσιάζεται ως ένα βήμα προς την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία. Την ίδια στιγμή όμως εγείρει σοβαρά ερωτήματα: οδηγείται η Ευρώπη σε μεγαλύτερη ασφάλεια δρώντας έτσι ή ξεκινά μια νέα κούρσα εξοπλισμών;

Η γαλλική πρωτοβουλία και η «εκτεταμένη αποτροπή»

Σε μια κίνηση που ενδέχεται να σηματοδοτήσει βαθιά αλλαγή στο ευρωπαϊκό δόγμα ασφάλειας, ο Μακρόν ανακοίνωσε από τη στρατηγική υποβρυχιακή βάση της Ιλ Λονγκ στη Βρετάνη ότι η Γαλλία θα ενισχύσει την πυρηνική της αποτροπή και θα εντείνει τη συνεργασία με ευρωπαϊκές χώρες.

Όπως μετέδωσε η εφημερίδα «The Guardian», ο Γάλλος Πρόεδρος δήλωσε ότι το Παρίσι θα αυξήσει το πυρηνικό του οπλοστάσιο για πρώτη φορά έπειτα από δεκαετίες και θα επεκτείνει τη συνεργασία με οκτώ ευρωπαϊκούς εταίρους.

Σύμφωνα με το σχέδιο, χώρες όπως η Γερμανία, η Πολωνία, η Ολλανδία, το Βέλγιο, η Δανία, η Σουηδία, η Ελλάδα και το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούν να φιλοξενούν γαλλικές στρατηγικές δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένων μαχητικών αεροσκαφών Dassault Rafale με δυνατότητα μεταφοράς πυρηνικών όπλων. Στόχος είναι η γεωγραφική διασπορά των γαλλικών πυρηνικών δυνατοτήτων σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο, ώστε να καταστεί δυσκολότερος ο στρατηγικός υπολογισμός οποιουδήποτε αντιπάλου.

Ο ίδιος ο Μακρόν υπογράμμισε ότι η τελική απόφαση για τη χρήση πυρηνικών όπλων θα παραμείνει αποκλειστικά στα χέρια του Γάλλου Προέδρου. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά, «μόνο ο Πρόεδρος της Γαλλίας μπορεί να αποφασίσει τη χρήση πυρηνικής ισχύος», διατηρώντας έτσι τον πλήρη εθνικό έλεγχο της αποτροπής.

Η προσέγγιση αυτή διαφοροποιείται από το μοντέλο «πυρηνικού διαμοιρασμού» που εφαρμόζει το ΝΑΤΟ, στο οποίο ορισμένες χώρες φιλοξενούν αμερικανικά πυρηνικά όπλα, αλλά συμμετέχουν και στη διαδικασία σχεδιασμού. Στη γαλλική εκδοχή οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι θα παρέχουν υποδομές και θα συμμετέχουν σε ασκήσεις, χωρίς όμως να έχουν λόγο στη χρήση των όπλων.

Η πρόταση του Παρισιού αποτελεί, στην ουσία, μια προσπάθεια να μεταφερθεί μέρος της στρατηγικής αποτροπής βαθύτερα μέσα στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Όπως εξηγούν αναλυτές του γαλλικού Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων (IFRI), η λεγόμενη «προκεχωρημένη αποτροπή» αποσκοπεί στο να δημιουργήσει αβεβαιότητα σε έναν πιθανό αντίπαλο ως προς το πού βρίσκονται τα κρίσιμα μέσα πυρηνικής ισχύος. Με απλά λόγια η γεωγραφική διασπορά των δυνατοτήτων αυτών αυξάνει το κόστος οποιασδήποτε επίθεσης και λειτουργεί ως πρόσθετος μηχανισμός αποτροπής.

Οι λόγοι πίσω από την αλλαγή δόγματος

Οι λόγοι που ώθησαν τη Γαλλία να επανεξετάσει την πυρηνική της στρατηγική είναι πολλοί και αλληλένδετοι.

● Πρώτον, η συνεχιζόμενη σύγκρουση στην Ουκρανία και η εντεινόμενη αντιπαράθεση με τη Ρωσία έχουν δημιουργήσει ένα κλίμα έντονης στρατηγικής ανησυχίας στην Ευρώπη. Ο Μακρόν χαρακτήρισε τη ρωσική απειλή «σοβαρή» επισημαίνοντας ότι η Μόσχα διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια στον κόσμο.

● Δεύτερον, υπάρχει αυξανόμενη αβεβαιότητα σχετικά με τη μακροπρόθεσμη δέσμευση των Ηνωμένων Πολιτειών στην ευρωπαϊκή άμυνα. Για δεκαετίες η λεγόμενη «πυρηνική ομπρέλα» των ΗΠΑ αποτελούσε τη βασική εγγύηση ασφαλείας της Ευρώπης στο πλαίσιο του NATO. Ωστόσο οι αλλαγές στη στρατηγική της Ουάσιγκτον και η στροφή της προς τον Ινδο-Ειρηνικό έχουν ενισχύσει τους φόβους ότι η Ευρώπη ίσως χρειαστεί στο μέλλον να λάβει τα μέτρα της αμυντικά.

Φυσικά η συζήτηση αυτή δεν γίνεται σε κενό πολιτικό χώρο. Η επιστροφή του πολέμου μεγάλης κλίμακας στην Ευρώπη, με τη σύγκρουση στην Ουκρανία να διανύει ήδη τον πέμπτο χρόνο της, αλλά και η κλιμάκωση εντάσεων σε άλλες περιοχές του κόσμου, όπως στη Μέση Ανατολή, έχουν επαναφέρει την έννοια της στρατηγικής ισχύος στο επίκεντρο της διεθνούς πολιτικής.

Όπως σχολιάζουν Ευρωπαίοι αναλυτές ασφαλείας, η εποχή της σχετικής στρατιωτικής αδράνειας μετά τον Ψυχρό Πόλεμο φαίνεται να έχει πλέον οριστικά τελειώσει και η Ευρώπη πρέπει να διαλέξει τον ρόλο είτε του μεγάλου παίκτη στις αποφάσεις είτε του παρατηρητή.

Όπως σημειώνει το πρακτορείο Reuters, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εξετάζουν πλέον τρόπους να ενισχύσουν την αυτονομία τους στον τομέα της πυρηνικής αποτροπής. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Πολωνία, της οποίας ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ δήλωσε ότι η χώρα του επιθυμεί να είναι «έτοιμη για αυτόνομη δράση» στο ζήτημα της πυρηνικής ασφάλειας στο μέλλον.

Τα πυρηνικά οπλοστάσια της Ευρώπης

Σήμερα μόνο δύο ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν πυρηνικά όπλα: η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η Γαλλία διατηρεί περίπου 290 πυρηνικές κεφαλές, σύμφωνα με εκτιμήσεις διεθνών οργανισμών. Το οπλοστάσιό της βασίζεται σε δύο βασικούς πυλώνες:

● Ο πρώτος είναι η αεροπορική συνιστώσα, η οποία περιλαμβάνει περίπου 50 πυρηνικούς πυραύλους Κρουζ ASMP-A missile, που μπορούν να εκτοξευθούν από μαχητικά Rafale. Οι πύραυλοι αυτοί έχουν εμβέλεια περίπου 500 χιλιομέτρων και μπορούν να μεταφέρουν πυρηνικές κεφαλές ισχύος έως 300 κιλοτόνων.

● Ο δεύτερος πυλώνας είναι η θαλάσσια αποτροπή. Η Γαλλία διαθέτει τέσσερα πυρηνικά υποβρύχια κλάσης Triomphant-class submarine, τα οποία μεταφέρουν διηπειρωτικούς πυραύλους M51 missile. Κάθε υποβρύχιο μπορεί να φέρει έως 16 πυραύλους με πολλαπλές πυρηνικές κεφαλές.

Το Ηνωμένο Βασίλειο, από την άλλη πλευρά, διατηρεί περίπου 225 πυρηνικές κεφαλές, οι οποίες είναι τοποθετημένες αποκλειστικά σε διηπειρωτικούς πυραύλους Trident II D5. Οι πύραυλοι αυτοί αναπτύσσονται σε τέσσερα υποβρύχια κλάσης Vanguard-class submarine, στο πλαίσιο της στρατηγικής της «συνεχούς αποτροπής στη θάλασσα».

Σε αντίθεση με τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο δεν διαθέτει τακτικά πυρηνικά όπλα. Αυτό σημαίνει ότι η χρήση των βρετανικών πυρηνικών θα σήμαινε σχεδόν σίγουρα πλήρη πυρηνικό πόλεμο, περιορίζοντας έτσι την ευελιξία της χώρας σε σενάρια περιορισμένης κλιμάκωσης.

Παρά τις συζητήσεις περί ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας, οι περισσότερες χώρες της ηπείρου εξακολουθούν να θεωρούν τον πυρηνικό μηχανισμό του ΝΑΤΟ ως τον βασικό πυλώνα αποτροπής. Η νέα γαλλική πρωτοβουλία παρουσιάζεται από το Παρίσι ως συμπληρωματική προς τη συμμαχία και όχι ως υποκατάστατό της. Σύμφωνα με δηλώσεις Γάλλων αξιωματούχων που επικαλούνται διεθνή μέσα ενημέρωσης, η συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο παραμένει βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματικότητα της ευρωπαϊκής άμυνας.

Η τεράστια πυρηνική υπεροχή της Ρωσίας

Παρά τις ευρωπαϊκές πυρηνικές δυνατότητες, η Ρωσία παραμένει η κυρίαρχη πυρηνική δύναμη στην περιοχή.

Σύμφωνα με στρατηγικές εκτιμήσεις, η Μόσχα διαθέτει περίπου 300 χερσαίους διηπειρωτικούς πυραύλους, 160 πυραύλους που εκτοξεύονται από υποβρύχια και δεκάδες στρατηγικά βομβαρδιστικά αεροσκάφη. Συνολικά το ρωσικό οπλοστάσιο υπολογίζεται σε περισσότερες από 5.000 πυρηνικές κεφαλές, συμπεριλαμβανομένων των αποθεμάτων.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα λεγόμενα «τακτικά πυρηνικά όπλα», τα οποία χρησιμοποιούνται σε σενάρια περιορισμένου πολέμου. Η Ρωσία διαθέτει εκατοντάδες τέτοιες κεφαλές σε πυραύλους μικρότερου βεληνεκούς, αεροσκάφη και συστήματα πυροβολικού. Σε αντίθεση με τα στρατηγικά όπλα, τα τακτικά πυρηνικά δεν περιορίζονται από διεθνείς συνθήκες όπως η New START Treaty.

Η ανισορροπία αυτή δίνει στη Μόσχα σημαντική ευελιξία σε πιθανά σενάρια περιορισμένης πυρηνικής σύγκρουσης.

Στρατηγική αυτονομία ή νέα κούρσα εξοπλισμών;

Η γαλλική πρωτοβουλία έχει προκαλέσει έντονες συζητήσεις μεταξύ αναλυτών και πολιτικών.

Ορισμένοι θεωρούν ότι αποτελεί απαραίτητο βήμα για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Ο Γάλλος αναλυτής Bruno Tertrais του Ιδρύματος για τη Στρατηγική Έρευνα (Fondation pour la Recherche Stratégique) δήλωσε στον «Guardian» ότι η ομιλία του Μακρόν συνιστά «τη σημαντικότερη αναθεώρηση της γαλλικής πυρηνικής πολιτικής εδώ και τριάντα χρόνια».

Άλλοι όμως προειδοποιούν ότι η επέκταση της πυρηνικής αποτροπής ενδέχεται να οδηγήσει σε νέα κούρσα εξοπλισμών. Η ανάπτυξη πυρηνικών μέσων σε περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσε να μετατρέψει στρατιωτικές βάσεις σε πιθανούς στόχους σε περίπτωση σύγκρουσης.

Από τη ρωσική σκοπιά, οποιοδήποτε αεροδρόμιο στην Ευρώπη που φιλοξενεί πυρηνικά αεροσκάφη θα θεωρείται νόμιμος στρατιωτικός στόχος. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο πυρηνικής κλιμάκωσης σε μια ήδη εύθραυστη γεωπολιτική ισορροπία.

Η θέση της Ελλάδας

Στο νέο αυτό πλαίσιο, η Ελλάδα ενδέχεται να αποκτήσει έναν πιο ενεργό ρόλο στην ευρωπαϊκή πυρηνική στρατηγική. Η συμμετοχή της στις γαλλικές πρωτοβουλίες θα μπορούσε να περιλαμβάνει τη φιλοξενία στρατηγικών μέσων ή τη συμμετοχή σε κοινές ασκήσεις.

Αυτό, ωστόσο, δημιουργεί και διλήμματα. Από τη μία πλευρά η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αποτροπής μπορεί να θεωρηθεί ως εγγύηση ασφάλειας σε μια ασταθή περιοχή. Από την άλλη η μετατροπή μιας χώρας σε κόμβο πυρηνικών επιχειρήσεων την καθιστά ενδεχομένως στόχο σε περίπτωση κρίσης.

Ένα νέο πυρηνικό τοπίο στην Ευρώπη

Η συζήτηση για το πυρηνικό μέλλον της Ευρώπης δεν αφορά μόνο την τεχνολογία ή τους αριθμούς των κεφαλών. Αγγίζει βαθύτερα ζητήματα στρατηγικής ταυτότητας της ηπείρου.

Για πρώτη φορά μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου οι Ευρωπαίοι εξετάζουν σοβαρά το ενδεχόμενο να οικοδομήσουν ένα σύστημα αποτροπής που θα βασίζεται περισσότερο στις δικές τους δυνατότητες. Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να σηματοδοτήσει την αρχή μιας νέας εποχής ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας. Ταυτόχρονα όμως ενέχει τον κίνδυνο να επαναφέρει την πυρηνική αντιπαράθεση στο κέντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής.

Η πρωτοβουλία Μακρόν αποτελεί πιθανώς το πρώτο βήμα σε αυτήν τη διαδικασία. Το αν θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη ασφάλεια ή σε μια νέα εποχή στρατηγικής αστάθειας, θα εξαρτηθεί από τις επιλογές που θα κάνουν τα ευρωπαϊκά κράτη τα επόμενα χρόνια.

Η συζήτηση για τα πυρηνικά όπλα παραμένει εξαιρετικά ευαίσθητη στην ευρωπαϊκή κοινή γνώμη. Σε πολλές χώρες, ιστορικά κινήματα κατά των πυρηνικών εξακολουθούν να επηρεάζουν τη δημόσια συζήτηση, ενώ αρκετές κυβερνήσεις προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ανάγκη για ισχυρότερη άμυνα και στον φόβο μιας νέας στρατιωτικοποίησης της ηπείρου. Η πολιτική νομιμοποίηση μιας ενισχυμένης πυρηνικής αποτροπής ίσως αποδειχθεί εξίσου δύσκολη με την ίδια τη στρατηγική της εφαρμογή.

Το βέβαιο είναι ότι η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι: ανάμεσα στην ανάγκη για ισχυρότερη άμυνα και στον φόβο ότι η επιστροφή των πυρηνικών στο προσκήνιο μπορεί να ανοίξει έναν νέο, επικίνδυνο κύκλο εξοπλισμών.

Διαβάστε επίσης:

Καλιφόρνια: Γυαλιά καρφιά έκαναν κοσμηματοπωλείο τουλάχιστον 20 ληστές – Σε ένα λεπτό άρπαξαν λεία 1,4 εκατ. ευρώ (Video)

Οι ΗΠΑ επικηρύσσουν τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ και άλλους 9 Ιρανούς αξιωματούχους

Μέγας Αλέξανδρος: Αρχαιολόγοι έφεραν στο φως την Αλεξάνδρεια του Τίγρη στο Ιράκ, μετά από 2.000 χρόνια – Εντυπωσιάζει το μέγεθός της

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.