«Πάγωσε» το πανελλήνιο με το θάνατο της καθηγήτριας Αγγλικών στη Θεσσαλονίκη, η οποία είχε υποστεί εκφοβισμό από τους μαθητές της, όπως η ίδια κατήγγειλε πριν πεθάνει με επιστολή της στο υπουργείο Παιδείας. Η είδηση αυτή προκάλεσε μια θύελλα αντιδράσεων δάσκαλων και καθηγητών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης οι οποίοι καταγγέλλουν το bullying  που σε πολλές περιπτώσεις τους ασκούν οι μαθητές τους, μέσα στις σχολικές αίθουσες. Παιδιά από 12- 18 ετών που μεγαλώνουν σε οικογένειες  αδιάφορες για την ανατροφή τους, χωρίς όρια και κανόνες, χωρίς σεβασμό.

Λίγες ημέρες αργότερα ένα ακόμη τραγικό περιστατικό στην Καλαμαριά Θεσσαλονίκης «σόκαρε» την Ελληνική κοινωνία με τη δολοφονία ενός 20χρονου. Τον μαχαίρωσε ένας 23χρονος που συνελήφθη.

Ο  λόγος; Οι ομάδες ποδοσφαίρου…πάλι…Μετά τη δολοφονία του  Άλκη  Καμπανού το Φεβρουάριο του 2022 φαίνεται ότι δεν μάθαμε τίποτα ως κοινωνία.

Και ο κατάλογος των περιστατικών περί εκφοβισμού και βίας – ενδοοικογενειακής, σχολικής, οπαδικής, οδηγικής- στο αστυνομικό δελτίο δεν έχει τελειωμένο.

Και το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι: Πώς μεγαλώνουν τα παιδιά μας σήμερα; Ποιοι έχουν την πρωταρχική ευθύνη για την ανατροφή τους; Γιατί έχουν δαιμονοποιηθεί τα όρια και οι κανόνες καλής συμπεριφοράς μέσα στο σπίτι;

«Τα όρια δεν είναι απλώς απαγορεύσεις. Είναι η πρώτη εμπειρία του παιδιού ότι ο κόσμος έχει δομή, ότι οι σχέσεις έχουν κανόνες και ότι η συνύπαρξη προϋποθέτει έναν σεβασμό προς τους άλλους» λέει στο topontiki.gr η Χελέντια Παρασκευοπούλου Ψυχοδυναμική Ψυχοθεραπεύτριακαι μας αναλύει γιατί μια κοινωνία στην οποία μεγαλώνουν πολίτες χωρίς να έχουν μάθει να σέβονται τους άλλους που ζουν μαζί τους, είναι τελικά μια καταδικασμένη κοινωνία που ζει σε ένα φαύλο κύκλο βίας και πόνου.

Είναι χρήσιμα τα όρια στα παιδιά και γιατί;

Τα όρια είναι από τα βασικότερα στοιχεία που επιτρέπουν στο παιδί να συγκροτήσει τον ψυχικό του κόσμο. Το παιδί γεννιέται μέσα σε μια κατάσταση σχεδόν απόλυτης εξάρτησης και με την αίσθηση ότι οι ανάγκες και οι επιθυμίες του μπορούν να καταλαμβάνουν όλο τον χώρο. Η παρουσία του ενήλικα, που θέτει όρια με σταθερότητα αλλά και με φροντίδα, εισάγει το παιδί στην πραγματικότητα ότι υπάρχει και ο άλλος. Τα όρια, λοιπόν, δεν είναι απλώς απαγορεύσεις. Είναι η πρώτη εμπειρία του παιδιού ότι ο κόσμος έχει δομή, ότι οι σχέσεις έχουν κανόνες και ότι η συνύπαρξη προϋποθέτει έναν σεβασμό προς τους άλλους. Με αυτή την έννοια, τα όρια είναι μια πράξη αγάπης, γιατί προστατεύουν το παιδί από τη σύγχυση και από την ψευδαίσθηση μιας παντοδυναμίας που αργότερα θα το φέρει αντιμέτωπο με οδυνηρές συγκρούσεις.

Από ποια ηλικία μπορούν οι γονείς να θέτουν όρια;

Τα όρια ξεκινούν ουσιαστικά από πολύ νωρίς στη ζωή του παιδιού, ήδη από τη βρεφική ηλικία. Ακόμη και όταν το παιδί δεν κατανοεί λεκτικά τις εξηγήσεις, αντιλαμβάνεται μέσα από τη στάση, τον τόνο της φωνής και τη συνέπεια του γονέα ότι υπάρχουν κάποια σταθερά σημεία. Για παράδειγμα, η σταθερότητα σε βασικές καθημερινές ρουτίνες όπως το φαγητό, ο ύπνος ή ο τρόπος που αντιμετωπίζονται κάποιες συμπεριφορές,  λειτουργεί ως ένα πρώτο πλαίσιο. Καθώς το παιδί μεγαλώνει και αρχίζει να κατανοεί περισσότερο τη γλώσσα και τις κοινωνικές σχέσεις, τα όρια μπορούν να διατυπώνονται πιο καθαρά και να συνοδεύονται από εξηγήσεις. Το σημαντικό δεν είναι τόσο η ηλικία όσο η συνέπεια και η σταθερότητα των ενηλίκων. Ένα παιδί χρειάζεται να αισθάνεται ότι οι κανόνες δεν αλλάζουν κάθε στιγμή ανάλογα με τη διάθεση των γονέων.

Πώς βάζουμε όρια;

Τα όρια χρειάζεται να είναι σαφή, απλά και σχετικά λίγα. Όταν οι κανόνες είναι υπερβολικά πολλοί ή αλλάζουν συνεχώς, το παιδί δυσκολεύεται να τους κατανοήσει και να τους εσωτερικεύσει. Εξίσου σημαντικός είναι και ο τρόπος με τον οποίο τίθενται. Ένα όριο που συνοδεύεται από ένταση, ταπείνωση ή απειλές χάνει τη λειτουργία του και μετατρέπεται σε μια σχέση δύναμης. Αντίθετα, όταν ο ενήλικας μιλά με ηρεμία και σταθερότητα, δείχνει στο παιδί ότι ο κανόνας δεν είναι αποτέλεσμα θυμού αλλά μέρος της πραγματικότητας. Ταυτόχρονα, οι γονείς χρειάζεται να μπορούν να αντέχουν τη δυσαρέσκεια που προκαλεί συχνά ένα όριο. Η απογοήτευση, ο θυμός ή το κλάμα είναι φυσικές αντιδράσεις και αποτελούν μέρος της διαδικασίας μέσα από την οποία το παιδί μαθαίνει να διαχειρίζεται τη ματαίωση.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στις συνέπειες που έχουν οι πράξεις και στην τιμωρία;

Η τιμωρία συνήθως στοχεύει στο να προκαλέσει φόβο ή ενοχή ώστε το παιδί να σταματήσει μια συμπεριφορά. Συχνά είναι δυσανάλογη ή αποσυνδεδεμένη από την πράξη που προηγήθηκε και μπορεί να οδηγήσει το παιδί να υπακούει μόνο από φόβο. Αντίθετα, η συνέπεια σχετίζεται άμεσα με την πράξη και βοηθά το παιδί να κατανοήσει τη σχέση ανάμεσα στη συμπεριφορά του και στα αποτελέσματά της. Για παράδειγμα, αν ένα παιδί σπάσει κάτι επειδή το χρησιμοποίησε απρόσεκτα, η συνέπεια μπορεί να είναι να συμμετέχει στην αποκατάσταση ή να στερηθεί προσωρινά τη χρήση του. Στόχος δεν είναι η ταπείνωση αλλά η κατανόηση της ευθύνης. Δεν υπακούει  από φόβο, αλλά γιατί έχει αρχίσει να αναγνωρίζει ότι οι πράξεις του επηρεάζουν τον κόσμο γύρω του.

Τι μέλλον έχουν τα παιδιά χωρίς όρια;

Ένα παιδί που μεγαλώνει χωρίς σαφή όρια μπορεί να φαίνεται αρχικά ότι απολαμβάνει μεγάλη ελευθερία. Στην πραγματικότητα, όμως, συχνά βιώνει μια βαθύτερη ανασφάλεια. Όταν κανείς δεν θέτει όρια, το παιδί μένει μόνο του απέναντι στις παρορμήσεις και στις επιθυμίες του. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε δυσκολία να ανεχτεί τη ματαίωση, σε έντονες συγκρούσεις με τους άλλους και σε απογοήτευση κάθε φορά που η πραγματικότητα δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες του. Τα όρια βοηθούν το παιδί να χτίσει σταδιακά μια εσωτερική δομή που του επιτρέπει να διαχειρίζεται αποτυχίες, συγκρούσεις και ευθύνες.

Τι κοινωνία δημιουργούν αυτά τα παιδιά όταν γίνουν ενήλικες;

Η κοινωνία βασίζεται στην αναγνώριση ότι δεν είμαστε μόνοι μας. Όταν οι άνθρωποι δεν έχουν μάθει από νωρίς να συναντούν όρια, δυσκολεύονται να αποδεχτούν κανόνες, θεσμούς ή την ύπαρξη του άλλου. Τότε αυξάνονται τα φαινόμενα επιθετικότητας, απαξίωσης και αδιαφορίας για τις συνέπειες των πράξεων. Αντίθετα, όταν τα παιδιά μεγαλώνουν με ενήλικες που μπορούν να εκπροσωπούν τον νόμο με ανθρώπινο τρόπο, έχουν περισσότερες πιθανότητες να γίνουν ενήλικες που σέβονται τον άλλον και μπορούν να συνυπάρχουν δημιουργικά μέσα στην κοινωνία.

Ποιος είναι ο ρόλος του σχολείου στη διαμόρφωση των ορίων;

Το σχολείο είναι για το παιδί ο πρώτος μεγάλος χώρος έξω από την οικογένεια. Εκεί το παιδί συναντά για πρώτη φορά ότι η ζωή δεν γυρίζει γύρω από τις δικές του επιθυμίες, αλλά γύρω από κανόνες που ισχύουν για όλους.Οι κανόνες , ο σεβασμός προς τους δασκάλους, η συνεργασία με τους συμμαθητές, η σειρά στις δραστηριότητες,  δίνουν στο παιδί ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορεί να μάθει να ζει μαζί με τους άλλους.

Για να έχουν νόημα τα όρια, χρειάζεται να υπάρχει μια συνέχεια ανάμεσα στην οικογένεια και στο σχολικό περιβάλλον. Όταν το παιδί λαμβάνει αντικρουόμενα μηνύματα  όταν δηλαδή οι κανόνες του σχολείου ακυρώνονται ή απαξιώνονται από τους ίδιους τους ενήλικες γύρω του τότε δυσκολεύεται να αναγνωρίσει την αξία τους.

 Το σχολείο δεν μπορεί να λειτουργήσει μόνο του.  Το παιδί νιώθει παρατημένο όταν οι ενήλικες που το αγαπούν δεν παίρνουν θέση.  Το σχολείο μπορεί να κρατήσει τα όρια, αλλά δεν μπορεί να καλύψει την απουσία των γονιών. Και συχνά αυτό που οι γονείς δεν θέλουν ή δεν ξέρουν να κάνουν, περιμένουν από το δάσκαλο να το αναλάβει. Το αποτέλεσμα είναι ότι το παιδί χάνει τη βαθύτερη εμπειρία της ασφάλειας: την αίσθηση ότι υπάρχει ένας ενήλικας που στέκεται σταθερά δίπλα του και το προστατεύει μέσα σε έναν κόσμο που μπορεί να φαίνεται αβέβαιος.

Σε περιόδους όπου περιστατικά βίας ή απαξίωσης μέσα στο σχολικό περιβάλλον μάς συγκλονίζουν, γίνεται ακόμη πιο φανερό πόσο εύθραυστη μπορεί να γίνει η ισορροπία όταν οι ενήλικες δυσκολεύονται να στηρίξουν από κοινού ένα πλαίσιο ορίων και σεβασμού.

Διαβάστε επίσης:

Πίεση: Οι ιδανικές τιμές ανά ηλικία (Πίνακας)

Ο ΙΣΑ αναλαμβάνει πρωτοβουλία για την κοστολόγηση ιατρικών πράξεων και εξετάσεων

Οφθαλμικό σύνδρομο γραφείου: Χρήσιμες συμβουλές για λιγότερη κόπωση στα μάτια

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.