Στην αστική κοινωνία, η μεγιστοποίηση του κέρδους δεν είναι πολιτική επιλογή -είναι η εσωτερική αναγκαιότητα που διατρέχει κάθε δομή εξουσίας και οργανώνει κάθε στρατηγική κίνηση επί της παγκόσμιας σκακιέρας.

Αλλάζουν τα πρόσωπα, αλλάζουν οι ρητορικές· παραμένει αναλλοίωτη η δομή. Και η δομή είναι αυτή: ο έλεγχος των παγκόσμιων ροών ενέργειας, εμπορευμάτων και νομισματικής κυκλοφορίας.

Μετά την κατάρρευση του κανόνα του χρυσού, το δολάριο αναζήτησε νέο υπόβαθρο νομιμοποίησης. Το βρήκε στο πετρέλαιο: δεσμεύοντας τις παγκόσμιες ενεργειακές συναλλαγές αποκλειστικά στο αμερικανικό νόμισμα, οι ΗΠΑ γέννησαν μια δομική, αδήριτη παγκόσμια ζήτηση για το δολάριο.

Τα πετροδολάρια που συσσώρευαν οι χώρες του Κόλπου δεν παρέμεναν ανενεργά· ανακυκλώνονταν πίσω στο αμερικανικό σύστημα μέσω αγοράς US Treasuries και αμερικανικών assets, χρηματοδοτώντας έτσι το ίδιο το κέντρο που εγγυόταν τη συνέχεια του κυκλώματος. Παράλληλα, ένας αθέατος ιστός πλεκόταν εκτός κρατικού ελέγχου: το σύστημα των offshore δολαρίων, που γεννήθηκε όταν η Σοβιετική Ένωση – αρνούμενη να εμπιστευτεί τις αμερικανικές τράπεζες- κατέθεσε τα δολάριά της σε ευρωπαϊκά πιστωτικά ιδρύματα. Έκτοτε, τεράστιοι όγκοι δολαριακών δανείων κυκλοφορούν μεταξύ μη αμερικανικών οντοτήτων-κυβερνήσεων, τραπεζών και επιχειρήσεων σε Ασία, Λατινική Αμερική, Αφρική, Μέση Ανατολή και Ευρώπη.

Κάθε χώρα που χρωστά σε δολάρια υπόκειται σε αθέατη κυριαρχία: όταν η Fed εφαρμόζει περιοριστική νομισματική πολιτική, το χρέος της περιφέρειας διογκώνεται αυτόματα. Σήμερα, το GENIUS Act -η θεσμοθέτηση των αμερικανικών stablecoins- επιδιώκει να δώσει στις ΗΠΑ αυτό που δεν είχαν ποτέ με τα offshore δολάρια: άμεσο έλεγχο του ίδιου του ιστού. Ο ιστός δεν διευρύνεται απλώς· πυκνώνει.

Αυτή η κυριαρχία όμως εμπεριέχει τη βαθύτερη αντίφασή της. Η υπερχρηματοποίηση υπέσκαψε ανεπανόρθωτα τη βιομηχανική βάση. Ο πλούτος αναπαράγεται μέσω μόχλευσης και ανόδου των assets -ένα οικοδόμημα που στην κατεύθυνση της καθόδου μετατρέπεται σε αλυσιδωτή κατάρρευση. Οι δασμοί δεν είναι επιθετική ισχύς· είναι ομολογία ελλείμματος, επιχείρηση επαναβιομηχανοποίησης υπό την πίεση ενός ρολογιού που χτυπά αμείλικτα. Διότι η Κίνα είναι η πρώτη δύναμη στη σύγχρονη ιστορία που απειλεί να υπερβεί μη αναστρέψιμα το οικονομικό, το τεχνολογικό και το βιομηχανικό υπόβαθρο της αμερικανικής ηγεμονίας. Το παράθυρο κλείνει – και το κέντρο το γνωρίζει.

Η αναγκαιότητα διατήρησης αυτής της ηγεμονίας πριν ο συσχετισμός δυνάμεων μετατοπιστεί οριστικά οργανώνει με εσωτερική συνοχή την αλυσίδα των γεγονότων. Το Κανάλι του Παναμά και οι Αρκτικές διαδρομές μέσω Γροιλανδίας αποτελούν τους πιο άμεσα ελέγξιμους κρίκους: κομβικές θαλάσσιες οδοί όπου ο έλεγχος των ροών εμπορευμάτων και ενέργειας μεταφράζεται σε άμεση γεωπολιτική μόχλευση έναντι του Πεκίνου. Το Καράκας αποτέλεσε την πρώτη εφαρμογή του δόγματος: όταν η Βενεζουέλα επιχείρησε να διοχετεύσει τους πετρελαϊκούς της πόρους μέσω κινεζικού κεφαλαίου εκτός δολαριακής τροχιάς, η απάντηση ήταν άμεση και βίαιη -στρατιωτικές επιχειρήσεις, απαγωγή του προέδρου Μαδούρο και της συζύγου του, ασφυκτικός οικονομικός στραγγαλισμός. Το μήνυμα απευθυνόταν σε κάθε εξαρτημένη χώρα που διανοούνταν παρόμοια απόκλιση από την τροχιά του ιμπεριαλιστικού κέντρου.

Ο κρισιμότερος κρίκος είναι το Ιράν -ο γεωπολιτικός κόμβος που συνδέει Περσικό Κόλπο, Κεντρική Ασία και Ανατολική Μεσόγειο, και αποτελεί στρατηγική αρτηρία σύνδεσης με την Κίνα. Λίβανος, Συρία, Υεμένη δεν ήταν ανεξάρτητα θέατρα· ήταν οι αρτηρίες του ιρανικού στρατηγικού βάθους. Κόπηκαν πρώτα και συστηματικά- στη Συρία κατεδαφίστηκε ολόκληρη η κρατική δομή, στον Λίβανο αποδυναμώθηκε η Χεζμπολάχ, στην Υεμένη διεξήχθη εξαντλητικός πόλεμος φθοράς. Αφαιρεθείσας της περιφέρειάς του, το Ιράν αντιμετωπίζει πλέον απευθείας πολεμική πίεση. Το Στενό του Ορμούζ επιλέγεται ως πεδίο ελέγχου ενεργειακών ροών διότι αποτελεί έναν από τους βασικούς διαύλους της παγκόσμιας ενεργειακής κυκλοφορίας.

Η Ουκρανία αποτελεί τον κρίκο που αφορά τη Ρωσία -τον κυριότερο προμηθευτή ενέργειας και πρώτων υλών της Κίνας. Εξαντλώντας τη ρωσική ισχύ σε πόλεμο φθοράς χωρίς άμεσες απώλειες για το κέντρο, επιδιώκεται η αποδυνάμωση αυτής της υλικής σχέσης πριν η κινεζική ισχύς καταστεί μη αναστρέψιμη.

Τα παραπάνω γεγονότα, δεν είναι ασύνδετα επεισόδια της παγκόσμιας σκηνής. Είναι οι κρίκοι μιας ενιαίας αλυσίδας που απορρέει από τις αντικειμενικές συνθήκες του ίδιου του συστήματος. Η αλυσίδα διατηρείται όσο η αντίφαση μεταξύ χρηματοπιστωτικής κυριαρχίας και παραγωγικής αποδυνάμωσης παραμένει ενεργή. Το ερώτημα δεν είναι αν θα σπάσει -αλλά πότε και υπό ποιους όρους θα μεταβληθεί ο συσχετισμός δυνάμεων που τη συγκρατεί.

* Ο Σταύρος Μπάρκουλας είναι οικονομολόγος

Διαβάστε επίσης:

Πολύ δύσκολη άσκηση η δίκη για τα Τέμπη

Η παγκοσμιοποίηση, ο ατομικισμός, η εμπορευματοποίηση της πολιτικής και τα γραφειοκρατικά κόμματα

Δεν φεύγουν απλώς οι Έλληνες – Αλλάζει ο τρόπος που αποφασίζουν πού θα ζήσουν

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.