Ξενοφών Α. Μπρουντζάκης
Η βιβλιοθήκη των ανήσυχων κόσμων
Εκδόσεις Οξύ
Σελ: 160

Μετά το εξαίσιο μυθιστόρημά του «Το καλοκαίρι του μεγάλου καύσωνα», (εκδ. Καστανιώτη, 2024) για τη διάψευση ονείρων και ελπίδων της Μεταπολίτευσης, με ήρωες άκρως ρεαλιστικούς – φορείς των αντιφάσεων της δεκαετίας του ’80 στο αττικό τοπίο – κι έχοντας αποκαθηλώσει μύθους, πρόσωπα και γεγονότα, ο συγγραφέας Ξενοφών Μπρουντζάκης (επίσης, συντάκτης στην εφημερίδα «Το Ποντίκι» και υπεύθυνος της σειράς «Απνευστί» στις εκδόσεις Οξύ που περιλαμβάνει σημαντικά κλασικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας) επέστρεψε πρόσφατα υπό τη στέγη των εκδόσεων Οξύ – Brainfood, με το νέο του μυθιστόρημα «Η βιβλιοθήκη των ανήσυχων κόσμων».

Ήδη από τον τίτλο, το εξώφυλλο και το οπισθόφυλλο προϊδεάζεται κανείς ότι εδώ συμβαίνει κάτι ενδιαφέρον και σπάνιο. Κι έπειτα αρχίζει το πρώτο μέρος, με την ανάγνωση του πρώτου κεφαλαίου, «Πώς ξεμακραίνει έτσι ο χρόνος». Από τις πρώτες κιόλας σελίδες διαμορφώνεται ένας αφηγηματικός ρυθμός που σε κρατά και σε οδηγεί με σιγουριά. Εκεί επιβεβαιώνεται, για μια φορά ακόμη, πόσο δεινός αφηγητής είναι ο Ξενοφών Μπρουντζάκης, με μια γραφή που συνδυάζει ακρίβεια, εσωτερικότητα και στοχασμό.

Η διαδρομή του άλλωστε το προετοιμάζει. Έχει πίσω του ήδη αρκετά λογοτεχνικά έργα και μια συνεχή, ενεργή παρουσία στο δημόσιο πεδίο, όπου παρακολουθεί και αναλύει το κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι με τη γνώριμη στιβαρότητα της πένας του.

Στο παρόν μυθιστόρημα – ίσως το ωραιότερο και ωριμότερο της μέχρι σήμερα πορείας του – αποτίει φόρο τιμής στη γνώση, στον λογοτεχνικό χάρτη και στο παρηγορητικό σύμπαν των βιβλίων και της ανάγνωσης.

Μέσα σ’ αυτό το τοπίο, όπου τα social media και η περιρρέουσα ανοησία κατακλύζουν την καθημερινότητα, ο σύγχρονος άνθρωπος παγιδεύεται σε μια χαώδη ψυχοπαθολογία και στους λαβυρίνθους της τεχνολογίας, διαμορφώνοντας άποψη για τα πάντα και διατυπώνοντάς τη δημόσια, χωρίς φίλτρο, χωρίς κριτική σκέψη και χωρίς γνώση.

Ο ήρωας του μυθιστορήματος, Βασίλης Σαραντηνός, ζει κι αναπνέει με και για τα βιβλία. Είναι ένας ολοζώντανος χαρακτήρας, που σε πολλά σημεία θυμίζει όλους εκείνους που βρίσκουν καταφύγιο στην ανάγνωση, ανθρώπους που αντλούν ανείπωτη χαρά, έχοντας ταξιδέψει αναγνωστικά στα πέρατα του κόσμου, ανθρώπους που ανακαλύπτουν ένα ακόμη βιβλίο να τους περιμένει υπομονετικά στο ράφι ενός παλαιοβιβλιοπωλείου και ύστερα του βρίσκουν μια κατάλληλη θέση ανάμεσα στα άλλα βιβλία, στα ράφια του σπιτιού τους. Έτσι χτίζουν έναν χάρτινο κόσμο, γιατί ο έξω, ο πραγματικός, δεν τους χωρά, δεν τους ταιριάζει, τους πληγώνει, τους τρομοκρατεί και τους απομονώνει.

Ο Μπρουντζάκης, με τη «Βιβλιοθήκη» του, καταθέτει, εκτός από ένα καλοδουλεμένο γλωσσικά και δομικά, αισθαντικό και μεστό μυθιστόρημα, ένα αξιανάγνωστο λογοτεχνικό δείγμα, πλημμυρισμένο από τη μυρωδιά και τον ψίθυρο των βιβλίων. Βιβλία που έχουν τη δική τους φωνή, πνοή, σώμα και μια παρουσία αναγκαία στην καθημερινότητα του πρωταγωνιστή Βασίλη Σαραντηνού, αλλά και στη δική μας. Μια καθημερινότητα που έχει ανάγκη εκείνης της ανακουφιστικής παρηγοριάς που μονάχα οι χάρτινοί μας συνοδοιπόροι μπορούν να προσφέρουν.

Ο Βασίλης Σαραντηνός ζει στην Αθήνα του σήμερα, σε ένα τεράστιο σπίτι (σπίτι – κιβωτός γνώσης) μόνος κι αποτραβηγμένος, μη ευτελίζοντας τη ζωή του και τον χρόνο του «μες στην πολλή συνάφεια του κόσμου, μες στες πολλές κινήσεις και ομιλίες».Ένας άνθρωπος κλειστός και διαφορετικός, έξω από τη μάζα. Όχι κομπάρσος. Θεατής. Επί δεκαετίες δημιουργεί, κομμάτι κομμάτι, την τεράστια βιβλιοθήκη του, που λειτουργεί ως απάγκιο, εργαστήριο σκέψης και σκηνικό ζωής. Ταξινομεί τα βιβλία του με αμέριστη προσοχή, τους αλλάζει θέση και τα επανατοποθετεί στα ράφια, ανάλογα με το πώς μεταβάλλεται ο κόσμος γύρω του. Κάθε ράφι και μια ιστορία κι ένα ολόκληρο σύμπαν κι η βιβλιοθήκη είναι για τον πρωταγωνιστή η προσωπική του Οικουμένη. Βυθισμένος σε ονειροπολήσεις και σε ζωές άλλων, ευτυχής που ανήκει σ’ έναν κόσμο τόσο ζεστό και οικείο, συχνά συνομιλεί με φιγούρες φιλοσόφων και συγγραφέων που τον επισκέπτονται μες στο απογευματινό φως στην ταράτσα του. Η ταράτσα του Σαραντηνού είναι το δεύτερο καταφύγιό του, ο μικρός του παράδεισος που βλέπει τον αττικό ουρανό και την Ακρόπολη, ψηλά και μακριά απ’ το βουητό της πόλης, τόπος συνάντησης και ανταλλαγής στοχασμών και προβληματισμών για την ύπαρξη, το ζην (ψηφιακά όπως διαδραματίζεται και χάνει την ουσία του) και τον άνθρωπο. Όλα ξεκίνησαν χρόνια πριν, περίπου στα χρόνια της μεταπολιτευτικής ομίχλης: ο νεαρός τότε Βασίλης, με ασταθή βήματα, γύρευε ένα σταθερό κομμάτι εδάφους για να πατήσει. Κι ήταν ο Βησσαρίων Θεοδώρου εκείνος που έδειξε στον νεαρό ήρωα έναν δρόμο να περπατήσει μεταδίδοντάς του την ιδέα της σκέψης ως κατοικία και των βιβλίων ως συνταξιδιωτών και συντρόφων σε κάθε διαδρομή. Χρόνο με τον χρόνο, το ένα βήμα οδηγούσε σε επόμενο μονοπάτι κι άλλα επιτακτικά βήματα ζητούσαν μια πατρίδα ολόκληρη να περπατήσουν και να τη βαπτίσουν γιορτή και μνήμη. Ο Βασίλης νιώθει τη βιβλιοθήκη του «σαν έναν χάρτη. Οι ράχες των βιβλίων σχημάτιζαν σύνορα, οι τίτλοι βουνά, οι σημειώσεις τους κοιλάδες. Ένας ολόκληρος κόσμος, που τον έσπρωχνε να σκεφτεί ότι η γεωγραφία της λογοτεχνίας είναι η μόνη αληθινή γεωγραφία».

Στο πλευρό του Σαραντηνού, διακριτική παρουσία, η δυναμική και γοητευτική ποινικολόγος Σοφία Λυγερού, που τον αγαπά έτσι ακριβώς όπως είναι, γι’ αυτό ακριβώς που είναι, που μπορεί και τον εντοπίζει όταν εκείνος χάνεται. Τα ταξίδια τους στους ίδιους χάρτες τούς έφεραν κοντά, τους ένωσαν, έπλεξαν τις κλωστές των βίων τους. Κι είναι μαζί, χωρίς εξάρσεις, ενοχές και προσκολλήσεις, με μια βαθιά αγάπη που έχει φτερά ανοιχτά. Κι η Αθήνα στο φόντο και στο επίκεντρο ο Βασίλης που περιπλανιέται στους κεντρικούς δρόμους – πάντα κουβαλώντας τη βιβλιοθήκη του στο μυαλό και στην καρδιά – για την αναζήτηση ενός επόμενου χάρτινου θησαυρού. Κι ο Κύρος Βώττης, πιστός «προστάτης» της Σοφίας, μπαίνει συχνά και διακριτικά στο πλάνο της καθημερινότητας του Σαραντηνού. Όπως και ο Οδυσσέας Καμπανός, παλιός φίλος του Σαραντηνού – και δικός μας γνώριμος, καθώς ήταν πρωταγωνιστής στο «Καλοκαίρι του μεγάλου καύσωνα» – ο οποίος συναντιέται μαζί του στο μπαρ «Δάντης» που τους γυρίζει πίσω στον χρόνο για να σκαλίσουν λίγη στάχτη.

Χωρισμένο σε τρία μέρη (Η αρχή της βιβλιοθήκης – Η θέση του κόσμου – Η αναχώρηση) καθένα εκ των οποίων χωρίζεται σε σύντομα κεφάλαια θαυμαστών εικόνων και περιγραφών, το ιδιαίτερο μυθιστόρημα «Η βιβλιοθήκη των ανήσυχων κόσμων» χαρίζει άφθονη τροφή για σκέψη και συζήτηση και σε δεύτερο επίπεδο ανακαλεί το πέρασμα του χρόνου, προσωπικές και συλλογικές νίκες και ήττες, πολιτική ατομική και συλλογική ευθύνη. Εδώ δεν υπάρχουν σκηνές δράσης και ανατροπές παρά στοχασμοί, χαμηλές φωνές, βαθιά ενδοσκόπηση κι ο μαγικός κόσμος των βιβλίων που διαμορφώνουν τα βήματά μας, τις πεποιθήσεις μας, το είναι μας, τις σχέσεις μας και τις επιλογές μας, με τη λογοτεχνία και τη γνώση να φωτίζουν τους αιώνες και τους καιρούς, με τις σελίδες και το περιεχόμενό τους και τις ανεκτίμητης αξίας ιδέες να μας θεραπεύουν και να μας απελευθερώνουν από ορατά και αόρατα δεσμά. Ένα εκπληκτικό αφήγημα για το σώμα και την ψυχή των βιβλίων, για τη θεραπεία της ανάγνωσης, για τη γνησιότητα της συγγραφής απ’ την ψυχή προς την ψυχή, για εκείνους τους ρομαντικούς που επιμένουν ακόμα να χτίζουν χάρτινα φρούρια κλείνοντας απ’ έξω τη βαρβαρότητα της προχειρότητας και του φαίνεσθαι, την ντροπή και τον φόβο της σιωπής, την ιδέα τού να εκτίθεται κανείς για να υπάρχει και την επέλαση της τεχνητής νοημοσύνης.

Διαβάστε επίσης:

Βιβλίο: Ιστορίες από το περιθώριο που κοιτούν κατάματα το κέντρο

Βιβλίο: Η τέχνη του δημόσιου λόγου ως πράξη ευθύνης και συγκρότησης του δημόσιου χώρου

Βιβλίο: Εκεί όπου ο χρόνος γίνεται αίνιγμα

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.