Αλέκος Ε. Φλωράκης
Εν παραβολαίς αινιγμάτων
Εκδόσεις: Κουκκίδα
Σελ.: 70

Η ποιητική συλλογή του Αλέκου Ε. Φλωράκη «Εν παραβολαίς αινιγμάτων» (εκδόσεις Κουκκίδα, 2025), κινείται με άξονα τις δύο δυναμικές πορείες του χρόνου: τη συλλογική-ιστορική και αντικειμενική πορεία από τη μια, την προσωπική και υποκειμενική από την άλλη. Ο τίτλος παραπέμπει στο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης «Σοφία Σειράχ» (μζ’ 15). Γραμμένο στην Ιερουσαλήμ, γύρω στο 190-180 π.Χ., από τον γιο του Σειράχ Ιησού, προσφέρει ηθικές διδαχές για την καθημερινή ζωή. Εξυμνεί επίσης τη σοφία του βασιλιά Σολομώντα, γνωστού για την ικανότητά του να συνθέτει αινίγματα, να ερμηνεύει βαθιά νοήματα.

Στο «Εν παραβολαίς αινιγμάτων» ο Αλέκος Φλωράκης συγγράφει τις δικές του προτροπές και ερμηνεύει με τον δικό του τρόπο τα νοήματα της ύπαρξης και του κόσμου. Αφενός αντιπαρατίθεται στον κόσμο του χαλασμού και της σήψης, στην καταλυτική επιπεδότητα της καθημερινότητας και αφετέρου στοχάζεται πάνω στη φθορά και στον θάνατο, σε αυτό που χάνεται ανεπιστρεπτί. Η ποίησή του είναι αφηγηματική. Αρτιώνεται με τη ρητορική του καθαρού και σχεδόν συνομιλιακού λόγου, με ρεαλισμό και εξομολόγηση, επεξεργασία βιωμάτων και μνήμης.

Στις συνθέσεις του που αφορούν το προσωπικό βίωμα και τη μνήμη, ο Φλωράκης αποτυπώνει τις διαθλάσεις του εσωτερικού κόσμου. Η εναλλαγή του «άλλοτε» και του «τώρα» κάνει εξακολουθητικά την εμφάνισή της. Η ένταση της διάθεσης προκαλείται από τις οικογενειακές φωτογραφίες, στιγμιότυπα με γιορτές, συνάξεις, παρόντες, απόντες. Τα στοιχεία αυτά λειτουργούν στο επίπεδο των συναισθημάτων και των αναμνήσεων, ανοίγουν όμως παράλληλα τον δρόμο και σε ένα βαθύτερο επίπεδο ανάγνωσης που σχετίζεται με το υπαρξιακό και τον θάνατο, την απώλεια και τη λήθη. Η βασανιστική μνήμη και αναπόληση γίνεται εντονότερη μέσα από την αντιπαράθεση με εκδρομές που δεν έγιναν, με στιγμές επιθυμητές που οι καθημερινές επιταγές ή αναβολές άφησαν απραγματοποίητες.

Το Ρολόι

Έτρεχε σ’ όλη τη ζωή του να προλάβει,

ζωή πετυχημένη, επιχειρήσεις,

λεφτά πολλά, όμως οι ώρες του

πάντοτε βιαστικές, ασθμαίνουσες,

ποτέ δεν είχε χρόνο να κοιτάξει

τα ψηλά βουνά, να ξανοιχτεί

στην απέραντη θάλασσα.

Τώρα στην πολυθρόνα κοντεύει τα ογδόντα

κι οι δείκτες του μεγάλου ρολογιού

γυρνούνε γρήγορα, τρελά,

όλο και επιταχύνουν τον κύκλο τους,

κλεψύδρα που αδειάζει η ζωή του. […] (σελ. 58)

Το ποιητικό υποκείμενο αναπολεί με μελαγχολία το παρελθόν, ενώ παράλληλα στοχάζεται για το παρόν. Χαράσσει τον κύκλο της ζωής και προτρέπει προς το βίωμα, το carpe diem του Ρωμαίου ποιητή Οράτιου. Ο μαρασμός, ο θάνατος, η αέναη αλλαγή, η λήθη, παρωθούν με τον τρόπο τους.  Στις ποιητικές συνθέσεις της θεματικής αυτής του χρόνου αιωρείται η διάψευση – ο περιπατητής που «ήταν πάντα στον ίδιο τόπο», ο συλλέκτης ανεξιχνίαστων εγκλημάτων που αυτοχειριάζεται λόγω κοινοτοπίας πλέον του είδους – και η θλίψη. Κάνοντας τον απολογισμό της ζωής το ποιητικό υποκείμενο βλέπει την οπή στο στήθος να ανοίγει.

Η Οπή

Μέρες τώρα με γυροφέρνει

ένας πόνος στο στήθος,

όχι έντονος, αλλά επίμονος,

ο γιατρός

δε βρίσκει τίποτε το ανησυχητικό,

καμία αιτιολογία,

όταν αιφνίδια, ένα πρωί,

είδα στο στέρνο μου

να διανοίγεται μια οπή,

ομαλή, χωρίς αίμα, αλλά οπή,

που κάθε ημέρα διευρυνόταν

λες και με προσκαλούσε,

                      με προκαλούσε,

να κατέλθω μέσα της,

εισχωρώ λοιπόν, στην αρχή διστακτικά,

εν τέλει περνώ ολόκληρος,

η κατάβαση επίμονη, ολισθηρή,

διακινδυνεύω την ύπαρξή μου,

απότομα βράχια, σάρες, γκρεμοί,

συναντώ οστά ημιτελών προσπαθειών,

προδομένων αγώνων,  

και όμως δεν αποθαρρύνομαι,

στο βάθος έχουν θησαυριστεί

τα ξεχασμένα οράματα,

νερό σε εποχή ανομβρίας,

φως σε χρόνους συσκότισης,

στο βάθος, λοιπόν,

επιφαίνονται τα αφανή,

αποκαλύπτονται τα κεκρυμμένα,

εκεί ενδυναμούμαι, καθαίρομαι,

παίρνω ανάσα για την άνοδο

και επιστρέφω πλήρης προς την οπή,

εξέρχομαι,

η οπή χάνεται, δεν υπάρχει πια,

άδηλο πότε και αν θα επανεμφανιστεί,

«ουδεμία παθολογική ένδειξη»,

αποφαίνεται ο γιατρός,

και όμως ο πόνος επιμένει,

                                     αναμένει,

την επιθυμητή πλέον επανεμφάνιση

της οπής, την αδιάγνωστη,

που κανείς εκτός από μένα

δεν αντιλαμβάνεται στην εμμονή της. (σελ. 61)

Ο θάνατος στη συλλογή εξυφαίνεται με το υπαρξιακό. Το ποιητικό υποκείμενο στην προσπάθειά του να διατηρηθούν στοιχεία του παρελθόντος αλλά και εκείνα τα βασικά που αφορούν την ίδια του ύπαρξη, καταφεύγει στο αυτοβιογραφικό υλικό.

Ο χρόνος, πυρήνας ανάφλεξης της προσωπικής και υποκειμενικής αναπόλησης, στη δεύτερη πορεία του, που αφορά τη συλλογική – ιστορική και αντικειμενική περιπέτεια, καταγίνεται με το παράλογο του κόσμου μας. Οι συντεταγμένες εδώ χαράζουν κυρίως το παρόν, εστιάζουν στη δραματική επίταση του οικολογικού (στην υπερθέρμανση, την ξηρασία, τις πλημμύρες), αλλά και στον κομφορμισμό, τον διπλό εαυτό (το μοτίβο του καθρέφτη επανέρχεται).

Στο μέρος αυτό οι ηθικές διδαχές του «Εν παραβολαίς αινιγμάτων» συμπλέκονται με την παγκόσμια αγωνία. Κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τη σημαδεμένη από την κερδοσκοπία εποχή και τη διάσταση της καταστροφής που διαρκώς βαθαίνει. Ο ποιητής εξαίρει την ομορφιά του φυσικού κόσμου και αισθανόμενος βαρύ το χρέος, προειδοποιεί.

Η Βροχή

[…] «Ελάτε», τούς λέει, «είμαι η βροχή,

από το δέρμα μου βλασταίνει η χλόη,

από τα χέρια μου κλαδιά,

εξέλθετε άφοβα στους αγρούς, μουσκέψτε,

γίνετε στάλες βροχής,

για όσο ακόμα ζω (ήδη ανασταλάζω)·

σε λίγο ο βοριάς θα στεγνώσει τα πάντα». (σελ. 45)

Με φόντο την αστική τοπογραφία, με τόνο αιχμηρό και σαρκαστικό, το ποιητικό υποκείμενο σχολιάζει την εν πολλοίς απουσία κοινωνικής ευθύνης από μέρους του πολίτη, τη λυσσώδη του προσήλωση στο χρήμα, την ανεύθυνη στάση του στο έγκλημα της φυσικής καταστροφής. Ειρωνεύεται την πνευματική νάρκωση, την απουσία αισθητικής μέσα στο ομοιόμορφο αστικό τοπίο.   

Σε κάθε ποίημά του ο Φλωράκης στήνει μια θεατρική σκηνή με πλοκή, πρόσωπα, χρονότοπο. Το σπίτι, τα πουλιά, ο δρόμος, το σύννεφο, η φωτογραφία, ο συλλέκτης, ο αρχαιολόγος, ο νεκροθάφτης, η παρέλαση, δημιουργούν την τοπιογραφία και προσωπογραφία των θεατρικών του δρωμένων. Εκτός από τη σκηνική διάρθρωση, πλαστική και κινούμενη εικονοποιία χαρακτηρίζει τις συνθέσεις, ένας στοχαστικός επίσης τόνος που συμπλέκεται με τον σαρκασμό, τη λεπτή ειρωνεία, τον σχεδόν ανεπαίσθητο θρήνο.

Τα ποιήματα ανελίσσονται προοδευτικά. Εκκινούν από το συγκεκριμένο συνήθως και υλικό και καταλήγουν στο αφηρημένο και εσωτερικό. Αναπτύσσονται με αντιθέσεις, με τη διαλεκτική αυτού που κερδίζεται ή χάνεται και εμπεριέχουν αναφορές σε εκκλησιαστικά κείμενα, λαϊκά έθιμα, στον Σαίξπηρ, τη Ρίτα Χέιγουορθ (διακειμενικότητα), στην τέχνη της ποίησης, σε προσωπικούς στίχους (αυτοαναφορικότητα).

Η συλλογή του Αλέκου Φλωράκη «Εν παραβολαίς αινιγμάτων» διαθέτει λεκτική ένταση. Οι προσωπικές μνήμες έτσι όπως συμπλέκονται με τις κοινωνικές εμπειρίες γεννούν ποιήματα στιβαρά, υπαρξιακά αλλά και καταγγελτικά, που αρθρώνονται κινηματογραφικά και ηχούν ειρωνικά, με λέξεις που σηματοδοτούν το παρελθόν αλλά και τονίζουν την αλλαγή στη ζωή του αφηγητή και της κοινωνίας.

Διαβάστε επίσης:

Βιβλίο: Ο Δεκέμβρης ως ποίηση της εμπειρίας και της μνήμης

Βιβλίο: Στα σκοτεινά τοπία του Γιάννη Νικολούδη

Βιβλίο: Η Ιερουσαλήμ και η ενότητα των αιώνων

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.