Η απόσυρση των ελληνικών Patriot από την Κάρπαθο και η ταυτόχρονη μείωση της έντονης ελληνικής αεροπορικής παρουσίας στην Κύπρο δεν είναι μια απλή επιχειρησιακή αναπροσαρμογή, όπως επιχειρεί να παρουσιάσει η κυβέρνηση. Είναι μια εξέλιξη με βαθύ στρατηγικό και πολιτικό αποτύπωμα, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία κλιμακώνει συνολικά τη ρητορική και τη στρατηγική της απέναντι στην Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία. Την ώρα που η Άγκυρα προχωρά στη θεσμοποίηση της «Γαλάζιας Πατρίδας» και ετοιμάζεται να μετατρέψει το δόγμα του Mavi Vatan σε επίσημο κρατικό και νομικό εργαλείο αμφισβήτησης ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, η Αθήνα δείχνει να αποσύρεται από τις πιο τολμηρές κινήσεις στρατηγικής προβολής ισχύος που η ίδια είχε προηγουμένως διαφημίσει.

Αυτό είναι και το βασικό πολιτικό πρόβλημα για την κυβέρνηση. Διότι η ανάπτυξη των Patriot στην Κάρπαθο δεν παρουσιάστηκε ποτέ ως μια περιορισμένη, προσωρινή, τεχνική μετακίνηση αντιαεροπορικών συστημάτων. Παρουσιάστηκε σχεδόν ως η επαναφορά του Ενιαίου Αμυντικού Δόγματος Ελλάδας–Κύπρου, ως απόδειξη ότι η Ελλάδα αποκτά πλέον τη δυνατότητα να επεκτείνει την αποτρεπτική της ομπρέλα στην Ανατολική Μεσόγειο και να λειτουργήσει ως αυτόνομος πυλώνας ασφαλείας στην περιοχή. Η κυβέρνηση επένδυσε πολιτικά σε αυτή την εικόνα. Δημιούργησε την εντύπωση μιας χώρας που αφήνει πίσω της τη φοβική διαχείριση των ελληνοτουρκικών και περνά σε μια νέα εποχή στρατηγικής αυτοπεποίθησης, αξιοποιώντας Rafale, Belharra, F-16 Viper και αντιαεροπορικά συστήματα υψηλής αξίας για να οικοδομήσει ένα νέο αποτρεπτικό αφήγημα.

Οι Patriot στην Κάρπαθο: στρατηγικό μήνυμα ή επιχειρησιακό λάθος;

Όμως η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ πιο σύνθετη. Διότι, παρά τη μεγάλη συμβολική αξία της ανάπτυξης Patriot στην Κάρπαθο, επιχειρησιακά υπήρχαν εξαρχής σοβαρά ερωτήματα. Οι Patriot είναι συστήματα σχεδιασμένα να λειτουργούν ως μέρος ενός ευρύτερου, πολυεπίπεδου δικτύου αεράμυνας και όχι ως μεμονωμένες «σημαίες» πάνω στον χάρτη. Η Κάρπαθος προσφέρει ασφαλώς εξαιρετικό γεωγραφικό έλεγχο του άξονα Ελλάδας–Κύπρου και δυνατότητα παρακολούθησης της Ανατολικής Μεσογείου, όμως βρίσκεται ταυτόχρονα εξαιρετικά κοντά στις τουρκικές ακτές, στα αεροδρόμια της νοτιοδυτικής Μικράς Ασίας και επιχειρησιακά τουλάχιστον, εκτεθειμένη στις δυνατότητες των τουρκικών drones, cruise missiles και βαλλιστικών συστημάτων.

Έτσι δημιουργήθηκε ένα παράδοξο: ένα σύστημα που θεωρητικά λειτουργεί ως stand-off μέσο προστασίας βρέθηκε στην πράξη εκτεθειμένο σε κίνδυνο πρώτου πλήγματος. Χωρίς πλήρη anti-drone ομπρέλα, χωρίς μόνιμη αρχιτεκτονική προστασίας και χωρίς επαρκές βάθος υποστήριξης, η ανάπτυξη είχε περισσότερο χαρακτήρα strategic signaling παρά πραγματικής μακροχρόνιας στρατιωτικής εγκατάστασης.

Η αποχώρηση: «λογική» στρατιωτικά, «ζόρικη» πολιτικά

Από καθαρά στρατιωτική σκοπιά, η αποχώρηση των Patriot είναι κατανοητή. Η Ελλάδα διαθέτει περιορισμένο αριθμό συστοιχιών και δεν μπορεί να αφήσει μόνιμα εκτεθειμένο ένα τόσο κρίσιμο στρατηγικόasset, ούτε να αποδυναμώσει την προστασία Αττικής, Σούδας και κρίσιμων υποδομών της χώρας. Σε αυτό πρέπει να σημειωθεί και το οικονομικό βάρος του να συντηρεί επ’ αόριστον forward deployment υψηλού κόστους.

Η προσωρινή ανάπτυξη για περίοδο αυξημένης κρίσης είναι συνηθισμένη στρατιωτική πρακτική. Αυτό από μόνο του δεν θα αποτελούσε πρόβλημα, αν η κυβέρνηση είχε διαχειριστεί την υπόθεση με μεγαλύτερη στρατηγική σοβαρότητα και λιγότερη επικοινωνιακή υπερβολή. Διότι τώρα η αποχώρηση των Patriot, όσο λογική κι αν μπορεί να είναι επιχειρησιακά λογική για μια χώρα που διαθέτει περιορισμένο αριθμό συστοιχιών (και αποθεμάτων πυραύλων PAC-3) ερμηνεύεται ήδη όμως πολιτικά ως αναδίπλωση. Και αυτή η εντύπωση γίνεται ακόμα πιο βαριά επειδή συμπίπτει χρονικά με την αποχώρηση των F-16 από την Κύπρο και την αντικατάστασή τους από Mirage.

Τα Mirage 2000-5 παραμένουν εξαιρετικά αεροσκάφη, ιδιαίτερα για αποστολές αναχαίτισης και στρατηγικής κρούσης με SCALP και Exocet. Σε κάθε περίπτωση, όμως και αυτά παραμένουν ευάλωτα, όχι τόσο από τα τουρκικά F-16 που μεταφέρθηκαν στο ψευδοκράτος, αλλά κυρίως από τις αεροπορικές βάσεις της νότιας Τουρκίας, με σημαντικό αριθμό αεροσκαφών και οπλικών συστημάτων.

Επιπλέον, στην κοινή γνώμη τα Mirage δεν εκπέμπουν το ίδιο μήνυμα ισχύος με τα F-16 Viper. Τα Viper έχουν συνδεθεί πολιτικά με τη «νέα Ελλάδα» της τεχνολογικής και στρατιωτικής αναβάθμισης, με τη στενή συνεργασία με τις ΗΠΑ και με την εικόνα μιας χώρας που αποκτά επιθετική αποτρεπτική ικανότητα. Όταν λοιπόν τα F-16 αποχωρούν και οι Patriot επιστρέφουν, το μήνυμα που μένει δεν είναι η επιχειρησιακή λογική της αναδιάταξης δυνάμεων. Είναι η εικόνα μιας Ελλάδας που εμφανίστηκε αποφασισμένη αλλά τελικά δεν διατήρησε την παρουσία της σε βάθος χρόνου.

Και τώρα… η MaviVatan

Εδώ ακριβώς παρεμβαίνει η Τουρκία. Η Άγκυρα αντιλαμβάνεται πλήρως τη σημασία της εικόνας και της ψυχολογίας στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Δεν είναι τυχαίο ότι την ίδια στιγμή κλιμακώνει συνολικά τη ρητορική της για τη «Γαλάζια Πατρίδα», επαναφέροντας ζητήματα αποστρατιωτικοποίησης νησιών, «γκρίζων ζωνών», χωρικών υδάτων και έμμεσης αμφισβήτησης κυριαρχίας σε τμήματα του Αιγαίου.

Η προσπάθεια θεσμοποίησης του Mavi Vatan δεν αφορά απλώς την εσωτερική κατανάλωση στην Τουρκία. Στόχος της είναι να μετατρέψει έναν αναθεωρητικό χάρτη σε επίσημη κρατική στρατηγική, ενσωματωμένη σε νόμους, εκπαιδευτικά προγράμματα και κρατική διοίκηση. Με άλλα λόγια, η Τουρκία επιχειρεί να δημιουργήσει μια νέα «κανονικότητα» στην περιοχή, στην οποία οι ελληνικές κυριαρχικές γραμμές θα παρουσιάζονται ως υπό διαπραγμάτευση.

Το κρίσιμο πρόβλημα: η εικόνα στρατηγικής συνέπειας

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ελληνική εικόνα αποκτά τεράστια σημασία. Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αδυναμία της κυβέρνησης: όχι τόσο στις ίδιες τις στρατιωτικές αποφάσεις, όσο στην έλλειψη σταθερής στρατηγικής αφήγησης. Διότι οι πολίτες μπορούν να κατανοήσουν μια δύσκολη επιχειρησιακή αναπροσαρμογή. Δεν συγχωρούν όμως εύκολα την αίσθηση ασάφειας και αντιφάσεων. Όταν η κυβέρνηση προβάλλει επί μήνες ένα αφήγημα «ισχυρής Ελλάδας» που επεκτείνει την αποτροπή της μέχρι την Κύπρο και στη συνέχεια αποσύρει τα πιο συμβολικά στοιχεία αυτής της παρουσίας, χωρίς σαφή εξήγηση για το ποιος ήταν ο στόχος και ποια είναι πλέον η νέα στρατηγική, τότε αφήνει χώρο για αμφιβολία, πολιτική φθορά και αίσθηση στρατηγικής αμηχανίας.

Σημαίνει ότι αρχίζει να διαβρώνεται η αξιοπιστία ενός βασικού κυβερνητικού αφηγήματος: ότι η Ελλάδα περνά από τη λογική της παθητικής άμυνας σε μια εποχή ενεργητικής αποτροπής και στρατηγικής αυτοπεποίθησης. Και όταν αυτή η διάβρωση συμβαίνει την ίδια στιγμή που η Τουρκία εμφανίζεται να κινείται με επιθετικότητα, συνέπεια και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, τότε η πολιτική επίπτωση μπορεί να αποδειχθεί πολύ βαθύτερη από μια απλή συζήτηση για μετακινήσεις οπλικών συστημάτων.

Στο τέλος της ημέρας, η υπόθεση Καρπάθου–Κύπρου αποκαλύπτει ένα ευρύτερο πρόβλημα στρατηγικής συνέπειας. Η Ελλάδα διαθέτει ισχυρά οπλικά συστήματα, αξιόλογες συμμαχίες και σημαντικές δυνατότητες προβολής ισχύος. Δεν έχει αποδείξει όμως ακόμα ότι διαθέτει την πολιτική βούληση και τη μακροχρόνια στρατηγική αντοχή για να στηρίξει αυτή την προβολή ισχύος όταν το κόστος, ο κίνδυνος και η γεωπολιτική πίεση αυξάνονται. Και ακριβώς αυτή την αμφιβολία προσπαθεί σήμερα να εκμεταλλευτεί η Άγκυρα, τόσο απέναντι στη διεθνή κοινότητα όσο και απέναντι στην ίδια την ελληνική κοινωνία.

Διαβάστε επίσης:

Θεσσαλονίκη: Πορεία μνήμης για τη Γενοκτονία των Ποντίων (Photos)

Άγνωστη παραμένει η αιτία της έντονης οσμής αερίου σε περιοχές της Αττικής – Ολοκληρώθηκαν οι έρευνες της Πυροσβεστικής

Καταδίκη Αζέρου που τραβούσε φωτογραφίες της βάσης της Σούδας  

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.