Η συμπλήρωση εκατό ημερών πολεμικών επιχειρήσεων στη Μέση Ανατολή σηματοδοτεί την απαρχή μιας νέας, βαθιάς και εξαιρετικά επικίνδυνης φάσης για την παγκόσμια οικονομία, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να βρίσκεται ξανά στη δίνη μιας πρωτοφανούς ενεργειακής τραγωδίας. Τα στοιχεία που έρχονται στο φως της δημοσιότητας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σοκάρουν, καθώς αποκαλύπτουν ότι οι δαπάνες για τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων εκτινάχθηκαν κατά το αδιανόητο ποσό των σαράντα επτά δισεκατομμυρίων ευρώ μέσα σε ένα εφιαλτικό διάστημα μόλις δέκα ημερών. 

Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο αυτής της δημοσιονομικής αιμορραγίας είναι ότι η τρομακτική αύξηση του κόστους δεν συνοδεύτηκε από καμία απολύτως άνοδο της πραγματικής κατανάλωσης ή των εισαγόμενων ποσοτήτων ενέργειας. Με απλά λόγια, η Γηραιά Ήπειρος καλείται να πληρώσει πολύ ακριβότερα τα ίδια ακριβώς καύσιμα, βιώνοντας ένα καθαρό σοκ τιμών που απειλεί να τορπιλίσει την οικονομική σταθερότητα και να γονατίσει την αγοραστική δύναμη των πολιτών σε μια ήδη εύθραυστη και μεταβατική συγκυρία.

Η ακτινογραφία της παρούσας κρίσης καταδεικνύει ότι το πρόβλημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν εντοπίζεται επί του παρόντος στην επάρκεια των καυσίμων ή σε τυχόν φυσικές διακοπές των ροών εφοδιασμού, οι οποίες παραμένουν τεχνικά σταθερές. Το πραγματικό ζήτημα είναι ο γεωπολιτικός τρόμος και η νευρικότητα των διεθνών αγορών, που μεταφράζονται σε μια διαρκή κερδοσκοπική πίεση στις τιμές.

Στο επίκεντρο αυτού του παγκόσμιου συναγερμού βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ, το πιο κρίσιμο ίσως πέρασμα για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου, όπου οποιαδήποτε περαιτέρω κλιμάκωση ή ένα ενδεχόμενο παρατεταμένο κλείσιμο θα μπορούσε να προκαλέσει ένα ανεξέλεγκτο ντόμινο αυξήσεων με καταστροφικές συνέπειες. Οι Βρυξέλλες ήδη εκπέμπουν σήμα κινδύνου, προειδοποιώντας ότι, αν η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή συνεχιστεί, η πίεση στις τιμές της ενέργειας θα ενταθεί κατακόρυφα τις επόμενες εβδομάδες, μετακυλίοντας ολόκληρο το δυσβάσταχτο βάρος στις πλάτες των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών.

Εξαντλείται η καταναλωτική αντοχή

Αυτή η ασφυκτική πίεση δεν αποτελεί ένα τοπικό ευρωπαϊκό φαινόμενο, αλλά μια παγκόσμια απειλή που αναδιαμορφώνει τον οικονομικό χάρτη του πλανήτη. Στις Ηνωμένες Πολιτείες ο δείκτης τιμών καταναλωτή κατέγραψε αποθαρρυντικό ρεκόρ τριετίας αγγίζοντας το 3,8% επιβεβαιώνοντας ότι το κύμα του πληθωρισμού σαρώνει τις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου. Η τιμή του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και των καυσίμων κίνησης τραβά την ανηφόρα χωρίς σταματημό, και παρότι οι αγορές χρήματος και εμπορευμάτων προσπαθούν να επιδείξουν μια παγωμένη ψυχραιμία, ο χρόνος μετρά αντίστροφα. 

Οι κορυφαίοι διεθνείς αναλυτές προειδοποιούν σε δραματικό τόνο ότι όσο η φωτιά στη Μέση Ανατολή παραμένει άσβεστη, η παγκόσμια οικονομία πλησιάζει πιο κοντά σε μια γενικευμένη κατάρρευση της ανάπτυξης. Η καταναλωτική αντοχή εξαντλείται, η επιχειρηματική επιβίωση τίθεται εν αμφιβόλω και η μόνη ελπίδα για τη συγκράτηση του κόστους κρέμεται από τη λεπτή κλωστή της διπλωματίας, καθώς κανένας από τους ισχυρούς του πλανήτη δεν αντέχει να δει αυτόν τον ενεργειακό εφιάλτη να παρατείνεται για πολλούς ακόμη μήνες.

Ευάλωτη στα κύματα ανατιμήσεων

Μέσα σε αυτό το ζοφερό διεθνές περιβάλλον η Ελλάδα βρίσκεται για ακόμη μια φορά εκτεθειμένη στον πυρήνα της κρίσης, αντιμετωπίζοντας τις δικές της δομικές αδυναμίες, που επιτείνουν το πρόβλημα της ακρίβειας. Η ελληνική αγορά ενέργειας, εξαρτώμενη σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές και επηρεασμένη από τις χρηματιστηριακές διακυμάνσεις του φυσικού αερίου, δέχεται άμεσα τα κύματα των ανατιμήσεων. 

Η αύξηση του κόστους των καυσίμων κίνησης και του ηλεκτρικού ρεύματος μεταφέρεται με μαθηματική ακρίβεια σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα, προκαλώντας νέες ανατιμήσεις στα βασικά αγαθά πρώτης ανάγκης και στα τρόφιμα, και επιβαρύνοντας τη λειτουργία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων που αδυνατούν να απορροφήσουν το επιπλέον κόστος.

Το ενεργειακό αυτό πλήγμα έρχεται να προστεθεί σε μια ήδη επιβαρυμένη εγχώρια οικονομική πραγματικότητα, όπου οι καταναλωτές βρίσκονται αντιμέτωποι με τη διπλή μέγγενη των ακριβών καυσίμων και του τραπεζικού συστήματος. Η πρόσφατη απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας να προχωρήσει σε αύξηση του βασικού της επιτοκίου αποδοχής καταθέσεων κατά εικοσιπέντε μονάδες βάσης, διαμορφώνοντάς το στο 2,25% για πρώτη φορά έπειτα από σχεδόν τρία χρόνια, περιπλέκει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. 

Αυτή η στροφή της νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ, η οποία υπαγορεύτηκε ακριβώς από την ανάγκη αντιμετώπισης των πληθωριστικών πιέσεων που γεννά ο πόλεμος, βρίσκει την ελληνική αγορά σε μια φάση όπου η ψαλίδα των επιτοκίων έχει ανοίξει προκλητικά.

Τα τελευταία στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος αποκαλύπτουν ότι το επιτοκιακό περιθώριο διευρύνθηκε εκ νέου στο 4,45%, καθώς οι ελληνικές τράπεζες επέλεξαν να κρατήσουν καθηλωμένα και σχεδόν μηδενικά τα επιτόκια των καταθέσεων στο μηδέν κόμμα τριάντα ένα τοις εκατό, ενώ παράλληλα προχώρησαν σε αυξήσεις των επιτοκίων στα νέα δάνεια, ανεβάζοντάς τα στο 4,76%. Αυτό σημαίνει ότι τα ελληνικά νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις καλούνται να αντιμετωπίσουν ταυτόχρονα το αυξημένο κόστος της ενέργειας, τις ανατιμήσεις στα ράφια των καταστημάτων και το υψηλότερο κόστος εξυπηρέτησης των δανείων τους, την ίδια στιγμή που οι αποταμιεύσεις τους παραμένουν ουσιαστικά χωρίς καμία απόδοση.

Η σύγκλιση αυτών των δύο παραγόντων – της διεθνούς ενεργειακής ακρίβειας και της εγχώριας επιτοκιακής ασυμμετρίας – δημιουργεί ένα εκρηκτικό κοκτέιλ για την ελληνική οικονομία. Οι ελεύθεροι επαγγελματίες και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της εγχώριας αγοράς, βλέπουν τα λειτουργικά τους έξοδα να εκτινάσσονται λόγω του ρεύματος και των μεταφορικών, ενώ ταυτόχρονα η πρόσβασή τους σε τραπεζικό δανεισμό γίνεται ακόμη πιο ακριβή και δύσκολη, περιορίζοντας τις δυνατότητες για επενδύσεις και ανάπτυξη.

Παροχολογία «πάνω από την κάλπη»

Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκεται ο κυβερνητικός σχεδιασμός για μια εκτεταμένη προεκλογική επιχείρηση παροχών, με το Μέγαρο Μαξίμου να επιχειρεί να αναστρέψει το βαρύ κλίμα και τη διογκούμενη κοινωνική δυσαρέσκεια που καταγράφεται σε σειρά πρόσφατων δημοσκοπήσεων. 

Υπό το βάρος των αρνητικών ευρημάτων, το οικονομικό επιτελείο επεξεργάζεται σενάρια άμεσων και μελλοντικών παρεμβάσεων που αγγίζουν το σύνολο σχεδόν του εκλογικού σώματος, στοχεύοντας σε περίπου 4,7 εκατομμύρια πολίτες – έναν αριθμό που ξεπερνά κατά πολύ τους συμμετέχοντες στις ευρωεκλογές του 2024 και προσεγγίζει τα μεγέθη των εθνικών καλπών του 2023. Η στρατηγική αυτή, η οποία έρχεται ως απάντηση στη φθορά της κυβερνητικής παράταξης σε παραδοσιακές της δεξαμενές, περιλαμβάνει την επαναφορά μιας μορφής «δώρου» για συνταξιούχους και δημοσίους υπαλλήλους, καθώς και φορολογικές ελαφρύνσεις για τους ελεύθερους επαγγελματίες.

Η κυβερνητική κινητοποίηση πυροδοτήθηκε από τα σαφή μηνύματα αποδοκιμασίας τριών μεγάλων κοινωνικών ομάδων που επιδεικνύουν σταθερά υψηλά ποσοστά συμμετοχής στις κάλπες.

• Πρώτον, οι ελεύθεροι επαγγελματίες βρίσκονται «στα κάγκελα» λόγω της τεκμαρτής φορολόγησης και του δυσβάσταχτου ενεργειακού κόστους. 
• Δεύτερον, οι συνταξιούχοι βιώνουν την πλήρη εξανέμιση των εισοδημάτων τους από τον πληθωρισμό, λαμβάνοντας αυξήσεις της τάξης του 2,4% (με μηδενικές μάλιστα αυξήσεις στις επικουρικές και μόλις 1,2% για όσους έχουν προσωπική διαφορά), την ώρα που ο επίσημος πληθωρισμός καλπάζει στο 5,4% τον Απρίλιο και άνω του 5% τον Μάιο του 2026. Η διπλή φορολόγηση μέσω της Εισφοράς Αλληλεγγύης (ΕΑΣ) και η μη καταβολή των αναδρομικών έχουν παγιώσει τη χαμηλή προτίμησή τους προς τη Νέα Δημοκρατία. 
• Τρίτον, οι δημόσιοι υπάλληλοι απομακρύνονται σταθερά, θορυβημένοι από τη σύνδεση της μονιμότητας με την αξιολόγηση στο πλαίσιο της συνταγματικής αναθεώρησης.

Για να αναχαιτιστεί αυτό το ρεύμα, το κυβερνητικό πακέτο επιστρατεύει δύο βασικά «γλυκαντικά». Το πρώτο αφορά τη σταδιακή μείωση της προκαταβολής φόρου από το 55% για φυσικά πρόσωπα, αγρότες και επαγγελματίες, έως το 80% για τα νομικά πρόσωπα. Αν και το μέτρο αφορά 1,3 εκατομμύρια υπόχρεους, το πραγματικό όφελος – όπως και οι μικρές μειώσεις στους φορολογικούς συντελεστές για εισοδήματα από 10.001 έως 20.000 ευρώ – θα πιστοποιηθεί το καλοκαίρι του 2027 με την υποβολή των αντίστοιχων φορολογικών δηλώσεων. Κατά συνέπεια, πριν από τις κάλπες, οι πολίτες θα εισπράξουν μόνο τις κυβερνητικές εξαγγελίες.

Το δεύτερο και πιο άμεσο μέτρο αφορά την απόδοση μικρών «δώρων» συνολικού ύψους 400 ευρώ ετησίως (250 ευρώ λιγότερα από τα μισά των 800 ευρώ της περιόδου 2010 – 2012). Το μέτρο αυτό εξετάζεται ως αντίβαρο στη μη τιμαριθμοποίηση της φορολογικής κλίμακας για το 2026. Για τους συνταξιούχους, το κόστος ανέρχεται σε 1 δισεκατομμύριο ευρώ, εκ των οποίων τα 400 εκατομμύρια θα επιστρέψουν άμεσα στα κρατικά ταμεία μέσω φόρων και εισφορών υγείας. Αντίστοιχα, για τους 900.000 δημοσίους υπαλλήλους το κόστος θα ανέλθει στα 360 εκατομμύρια ευρώ, με τα μισά εξ αυτών να παρακρατούνται στην πηγή.  Πρόκειται για μια κλασική προεκλογική τακτική, η οποία, ωστόσο, όπως έχει δείξει η πρόσφατη πολιτική ιστορία, δεν εγγυάται πάντοτε τη διάσωση της εκάστοτε κυβέρνησης.

Διαβάστε επίσης

Νέο σοκ για τους δανειολήπτες: Αυξάνονται οι δόσεις από τον Ιούλιο μετά την απόφαση της ΕΚΤ

Ευρωπαϊκό «σωσίβιο» για τα ελληνικά νησιά: Το σχέδιο της Κομισιόν για μεταφορές, ενέργεια και γαλάζια οικονομία

Άδεια καλάθια και «κομμένο» κρέας: Η ακρίβεια αλλάζει ριζικά το διατροφικό χάρτη των Ελλήνων το 2026

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.