Άλυτο πρόβλημα οι λαγοκέφαλοι – Γιατί δεν αποδίδει η… επικήρυξή τους

Οι συνεχείς αναφορές για την παρουσία λαγοκέφαλων στις ελληνικές θάλασσες έχουν επαναφέρει το θέμα στην επικαιρότητα, προκαλώντας ανησυχία τόσο στους λουόμενους όσο και στους αλιείς. Βίντεο και φωτογραφίες που κυκλοφορούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο προβάλλεται το ζήτημα από μέρος των μέσων μαζικής ενημέρωσης, δημιουργούν την εντύπωση ότι πρόκειται για μια νέα απειλή για όσους επισκέπτονται τις παραλίες.

Ωστόσο οι επιστήμονες καλούν σε μια πιο ψύχραιμη προσέγγιση, επισημαίνοντας ότι το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι ο ίδιος ο λαγοκέφαλος, αλλά οι συνθήκες που επέτρεψαν την τόσο μεγάλη και γρήγορη εξάπλωσή του.

Ο λαγοκέφαλος αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ξενικά είδη που έχουν εγκατασταθεί στη Μεσόγειο τα τελευταία χρόνια. Η παρουσία του δημιουργεί σοβαρές επιπτώσεις στην παράκτια αλιεία, καθώς προκαλεί ζημιές στα εργαλεία και μειώνει τα αλιεύματα, ενώ ταυτόχρονα επηρεάζει την ισορροπία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Παρότι πρόκειται για είδος που περιέχει την εξαιρετικά επικίνδυνη τετροδοτοξίνη και δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να καταναλώνεται, οι ερευνητές ξεκαθαρίζουν ότι δεν αποτελεί επιθετικό ψάρι απέναντι στον άνθρωπο.

Σύμφωνα με τους ερευνητές του Ινστιτούτου Θαλάσσιας Προστασίας «Αρχιπέλαγος», οι πολυάριθμες παρατηρήσεις δυτών και κολυμβητών σε ολόκληρη τη χώρα δείχνουν ότι οι λαγοκέφαλοι συνυπάρχουν με τον άνθρωπο χωρίς να παρουσιάζουν επιθετική συμπεριφορά. Τα περιορισμένα περιστατικά δαγκωμάτων που έχουν καταγραφεί αποδίδονται κυρίως σε ανθρώπινες παρεμβάσεις, όπως το τάισμα των ψαριών ή η παρουσία δολωμάτων και τροφών στα ρηχά νερά, που αλλοιώνουν τη φυσική συμπεριφορά τους. Όπως επισημαίνουν, η καλλιέργεια φόβου γύρω από το είδος δεν συμβάλλει στην αντιμετώπιση του προβλήματος, αλλά αποπροσανατολίζει τη δημόσια συζήτηση.

Αποζημιώσεις και «σαφάρι» δεν λύνουν το πρόβλημα

Η αύξηση των πληθυσμών του λαγοκέφαλου αποτελεί πραγματική πρόκληση για την αλιεία, ωστόσο οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα μέτρα που προτείνονται κατά καιρούς έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα. Τα προγράμματα αποζημιώσεων μπορούν να στηρίξουν οικονομικά τους επαγγελματίες αλιείς που υφίστανται ζημιές, αλλά δεν αντιμετωπίζουν τα αίτια του προβλήματος.

Αντίστοιχα, οι διαγωνισμοί ή τα λεγόμενα «σαφάρι» λαγοκέφαλων δύσκολα μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά έναν πληθυσμό που αναπαράγεται με τόσο υψηλούς ρυθμούς. Είναι χαρακτηριστικό ότι κάθε θηλυκός λαγοκέφαλος μπορεί να παράγει από εκατοντάδες χιλιάδες έως και περισσότερα από ένα εκατομμύριο αυγά.

Σε μια χώρα με περισσότερα από 16.000 χιλιόμετρα ακτογραμμής και μία από τις μεγαλύτερες θαλάσσιες εκτάσεις της Μεσογείου η… στοχευμένη αλίευση δεν είναι δυνατόν να οδηγήσει σε ουσιαστική μείωση των πληθυσμών του είδους.

Ανάλογα συμπεράσματα προκύπτουν και από την εμπειρία της Κύπρου. Εκεί εφαρμόστηκε για πέντε χρόνια πρόγραμμα αποζημιώσεων, στο πλαίσιο του οποίου απομακρύνθηκαν περίπου 100 τόνοι λαγοκέφαλων με κόστος σχεδόν μισό εκατομμύριο ευρώ. Παρ’ όλα αυτά, οι πληθυσμοί του είδους δεν περιορίστηκαν, καθώς το πρόγραμμα σχεδιάστηκε για να μετριάσει τις οικονομικές επιπτώσεις στους αλιείς και όχι για να εξαλείψει το εισβολικό είδος.

Η υπεραλίευση αποδυναμώνει τα θαλάσσια οικοσυστήματα

Παράλληλα, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η βασική αιτία της εξάπλωσης των λαγοκέφαλων βρίσκεται στη χρόνια υπεραλίευση και στην έλλειψη ουσιαστικής διαχείρισης των αλιευτικών πόρων. Όπως σημειώνουν, επί δεκαετίες οι ελληνικές θάλασσες χάνουν σημαντικούς πληθυσμούς ψαριών, ενώ η αλιευτική δραστηριότητα παραμένει ιδιαίτερα έντονη ακόμη και την περίοδο της αναπαραγωγής, όταν τα περισσότερα είδη συγκεντρώνονται στα παράκτια νερά και είναι πιο ευάλωτα.

Η συνεχής μείωση των ιχθυοπληθυσμών οδηγεί σταδιακά σε οικολογική υποβάθμιση και δημιουργεί κενά που καλύπτονται από ξενικά και εισβολικά είδη. Δεν είναι τυχαίο ότι οι μεγαλύτερες εξάρσεις λαγοκέφαλων καταγράφονται σε περιοχές όπως η Κρήτη και η Εύβοια, όπου η πίεση από την υπεραλίευση είναι ιδιαίτερα έντονη. Στην εικόνα αυτή συμβάλλει ασφαλώς και η κλιματική αλλαγή, καθώς η αύξηση της θερμοκρασίας των θαλασσών ευνοεί την εγκατάσταση νέων ειδών. Ωστόσο η κλιματική αλλαγή δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως άλλοθι για την απουσία διαχειριστικών μέτρων.

Η λύση βρίσκεται στην ανάκαμψη των ψαριών

Καθοριστικό ρόλο στον έλεγχο των πληθυσμών του λαγοκέφαλου παίζουν οι φυσικοί θηρευτές του. Είδη όπως ο κυνηγός και η ζαργάνα καταναλώνουν μεγάλους αριθμούς νεαρών λαγοκέφαλων στα πρώτα στάδια της ζωής τους, όταν ο έλεγχος του πληθυσμού είναι πιο αποτελεσματικός. Ενδεικτικό της κατάστασης είναι ότι σε στομάχια ψαριών – κυνηγών έχουν εντοπιστεί ακόμη και 180 νεαροί λαγοκέφαλοι.

Για τον λόγο αυτόν οι ερευνητές του Ινστιτούτου «Αρχιπέλαγος» εκτιμούν ότι η προστασία της αναπαραγωγής των ψαριών αποτελεί τη βασικότερη προϋπόθεση για την αποκατάσταση της οικολογικής ισορροπίας. Ένα υγιές, πλούσιο σε βιοποικιλότητα θαλάσσιο οικοσύστημα διαθέτει τους φυσικούς μηχανισμούς να περιορίζει τις πληθυσμιακές εξάρσεις εισβολικών ειδών, όπως ο λαγοκέφαλος, αλλά και άλλων οργανισμών, όπως οι μέδουσες.

Στο πλαίσιο αυτό, το Ινστιτούτο έχει προαναγγείλει την κατάθεση πρότασης προς το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης για ένα νέο θεσμικό πλαίσιο προστασίας της αναπαραγωγής των βασικών αλιευμάτων, αξιοποιώντας καλές πρακτικές από άλλες μεσογειακές χώρες.

Εν κατακλείδι το μήνυμα των επιστημόνων είναι ότι η αντιμετώπιση του λαγοκέφαλου δεν μπορεί να γίνει με αποσπασματικές κινήσεις. Απαιτείται μια συνολική στρατηγική που θα αποκαταστήσει τους ιχθυοπληθυσμούς και θα επιτρέψει στις ελληνικές θάλασσες να ανακτήσουν τη χαμένη ισορροπία τους.

Διαβάστε επίσης:

Ο κλιματισμός είναι κόστος

Προσωπική αντιπαράθεση Σαμαρά – Μητσοτάκη

Η «μάχη των αριθμών»: Το νέο «μοντέλο» αντιπαράθεσης Τσίπρα που φέρνει νεύρα στη Ν.Δ.

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.