Πλασματικοί οι «χώροι» του προϋπολογισμού

Μια βαθιά, δομική αντίφαση χαρακτηρίζει την ελληνική οικονομία στα μέσα του 2026. Από τη μία πλευρά, τα κυβερνητικά επιτελεία και οι εκθέσεις των θεσμικών οργάνων περιγράφουν μια εικόνα δημοσιονομικής σταθερότητας, «μαξιλαριών» και λογιστικών χώρων. Από την άλλη, η καθημερινότητα των πολιτών στους διαδρόμους των σούπερ μάρκετ, στους λογαριασμούς των ΔΕΚΟ, στα ενοίκια και στα γκισέ των τουριστικών πρακτορείων συνθέτει ένα σκηνικό οικονομικής ασφυξίας.

Η ακρίβεια δεν είναι πλέον ένα παροδικό φαινόμενο, αλλά ένας μόνιμος μηχανισμός αναδιανομής του εισοδήματος, ο οποίος μετατρέπει βασικά αγαθά διαβίωσης σε είδη πολυτελείας και στερεί από τη μεγάλη πλειονότητα των Ελλήνων ακόμη και το δικαίωμα στις θερινές διακοπές.

Την ίδια ώρα η αγορά προετοιμάζεται για ένα νέο κύμα ανατιμήσεων, καθώς η σταδιακή κατάργηση των έκτακτων μέτρων και του περιθωρίου κέρδους (πλαφόν) αφήνει το πεδίο ελεύθερο για ανεξέλεγκτες αναπροσαρμογές τιμών, με την κυβέρνηση να σχεδιάζει ένα «καλάθι παροχών» ενόψει της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης (ΔΕΘ), που κινδυνεύει να αποδειχθεί πολύ μικρό για να καλύψει τις τεράστιες τρύπες της καθημερινότητας.

Το τέλος του πλαφόν και το «ελεύθερο» κύμα στα σούπερ μάρκετ

Για περισσότερο από δύο χρόνια, τα κυβερνητικά στελέχη επικαλούνταν το θεσμοθετημένο πλαφόν στο περιθώριο κέρδους των επιχειρήσεων ως το βασικό ανάχωμα απέναντι στην αισχροκέρδεια. Ωστόσο η αντίστροφη μέτρηση για την πλήρη κατάργηση αυτών των περιοριστικών μέτρων έχει ήδη ξεκινήσει, υπό την πίεση και των κανόνων της ελεύθερης αγοράς.

Η αγορά, όμως, δεν αυτορρυθμίζεται υπέρ του καταναλωτή. Η κατάργηση του πλαφόν αναμένεται να λειτουργήσει ως θρυαλλίδα για νέες, αναδρομικές αυξήσεις. Οι βιομηχανίες τροφίμων και οι μεγάλες αλυσίδες λιανικής, έχοντας απορροφήσει – όπως διατείνονται – μέρος του κόστους τα προηγούμενα χρόνια, προχωρούν σε ανατιμήσεις προκειμένου να αποκαταστήσουν την κερδοφορία τους.

Οι τιμές στα σούπερ μάρκετ, οι οποίες δεν υποχώρησαν ποτέ, παρουσιάζουν νέες αυξητικές τάσεις σε βασικά προϊόντα:

● Γαλακτοκομικά και έλαια: Το ελαιόλαδο παραμένει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, με τη διεθνή και εγχώρια παραγωγή να μην μπορεί να ισορροπήσει την τιμή, ενώ τα τυροκομικά προϊόντα καταγράφουν νέες αυξήσεις της τάξης του 8% – 12%.

● Προϊόντα σταθερής κατανάλωσης: Απορρυπαντικά, είδη προσωπικής υγιεινής και συσκευασμένα τρόφιμα μακράς διαρκείας έχουν αυξημένη τιμή, συχνά μέσα από την πρακτική του shrinkflation (μείωση της ποσότητας στο ίδιο πακέτο με την ίδια ή υψηλότερη τιμή).

Η καθημερινή τροφοδοσία του σπιτιού έχει μετατραπεί σε άσκηση υψηλής μαθηματικής ακρίβειας, με τους καταναλωτές να κυνηγούν αποκλειστικά τις προσφορές και τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, οι τιμές των οποίων όμως έχουν πάρει και αυτές την ανιούσα.

Έχουν ξεφύγει οι τιμές στα κρέατα

Ίσως η πιο απτή απόδειξη της υποβάθμισης του βιοτικού επιπέδου είναι η μετατροπή του κρέατος από βασικό συστατικό του ελληνικού τραπεζιού σε «είδος πολυτελείας». Οι τιμές στο μοσχάρι, το χοιρινό και τα πουλερικά έχουν ξεφύγει από κάθε έλεγχο, επηρεασμένες από το αυξημένο κόστος ζωοτροφών, την ακριβή ενέργεια και τις απώλειες στο ζωικό κεφάλαιο λόγω κλιματικών καταστροφών και ασθενειών των προηγούμενων ετών.

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία των ενώσεων κρεοπωλών και των ρεπορτάζ αγοράς:

● Η τιμή του μοσχαρίσιου κρέατος για τον τελικό καταναλωτή έχει ξεπεράσει σε πολλές περιπτώσεις τα 17 με 20 ευρώ το κιλό.

● Το χοιρινό και το κοτόπουλο, που αποτελούσαν τις πιο οικονομικές λύσεις για τις ελληνικές οικογένειες, έχουν καταγράψει σωρευτική άνοδο που αγγίζει το 25% μέσα σε ένα έτος.

Η παραδοσιακή συνήθεια του Έλληνα για το «κρέας του Σαββατοκύριακου» περιορίζεται δραστικά. Οι καταναλωτές αγοράζουν πλέον με το γραμμάριο και όχι με το κιλό, ενώ πολλές οικογένειες αντικαθιστούν τις ζωικές πρωτεΐνες με όσπρια και ζυμαρικά, όχι από άποψη, αλλά από καθαρά οικονομική αδυναμία.

Στέγαση, ενέργεια και καύσιμα: το Τρίγωνο των Βερμούδων

Αν τα έξοδα του σούπερ μάρκετ μειώνουν το διαθέσιμο εισόδημα, το κόστος των παγίων υποχρεώσεων το εξαφανίζει ολοκληρωτικά. Το τρίπτυχο «ενοίκιο – ρεύμα – καύσιμα» αποτελεί τη μεγαλύτερη «μαύρη τρύπα» των οικογενειακών προϋπολογισμών.

Η εύρεση κατοικίας με αξιοπρεπές ενοίκιο τείνει να γίνει αδύνατη στα μεγάλα αστικά κέντρα (Αθήνα, Θεσσαλονίκη) αλλά και στην επαρχία. Τα ενοίκια έχουν αυξηθεί κατά μέσο όρο 15-20% την τελευταία διετία, καθοδηγούμενα από την άνθιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων (Airbnb) και την παντελή έλλειψη κρατικής στεγαστικής πολιτικής. Ένας νέος εργαζόμενος ή μια τετραμελής οικογένεια καλείται να διαθέσει από το 40% έως και το 60% του καθαρού της εισοδήματος αποκλειστικά για τη στέγαση.

Παρά τις διαβεβαιώσεις για εξομάλυνση της ενεργειακής κρίσης, τα τιμολόγια του ηλεκτρικού ρεύματος παραμένουν εξαιρετικά υψηλά και ευάλωτα στις χρηματιστηριακές διακυμάνσεις της χονδρικής τιμής. Οι επιδοτήσεις έχουν περιοριστεί στο ελάχιστο και οι καταναλωτές βρίσκονται αντιμέτωποι με «χρωματιστά» τιμολόγια που αλλάζουν κάθε μήνα, καθιστώντας αδύνατο τον προγραμματισμό των εξόδων τους.

Η τιμή της αμόλυβδης βενζίνης στην Ελλάδα παραμένει σταθερά μία από τις ακριβότερες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, φλερτάροντας μόνιμα με τα 1,90 έως 2,00 ευρώ το λίτρο στα μεγάλα αστικά κέντρα, ενώ ξεπερνά κατά πολύ τα 2,10 ευρώ στην επαρχία και τα νησιά. Ο υψηλός Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης (ΕΦΚ) και ο ΦΠΑ που επιβάλλεται πάνω στον φόρο κρατούν τις τιμές τεχνητά ψηλά, πλήττοντας όχι μόνο τις μετακινήσεις των πολιτών αλλά και το μεταφορικό κόστος όλων των προϊόντων.

Καλοκαίρι χωρίς διακοπές

Η τουριστική βιομηχανία της χώρας μπορεί να καταγράφει νέα ρεκόρ εσόδων και αφίξεων ξένων επισκεπτών, όμως για τους μόνιμους κατοίκους της Ελλάδας οι θερινές διακοπές έχουν μετατραπεί σε άπιαστο όνειρο. Τα στοιχεία των πρόσφατων ερευνών (π.χ. ΙΕΛΚΑ, ΓΣΕΒΕΕ) δείχνουν ότι πάνω από το 50% των Ελλήνων δηλώνει ότι δεν θα πραγματοποιήσει καθόλου διακοπές φέτος, ενώ όσοι τα καταφέρουν θα περιοριστούν σε εξοχικά συγγενών ή σε ολιγοήμερες αποδράσεις κοντά στον τόπο κατοικίας τους. Οι λόγοι είναι καθαρά οικονομικοί:

1. Ακτοπλοϊκά εισιτήρια: Το κόστος για τη μετακίνηση μιας τετραμελούς οικογένειας μαζί με αυτοκίνητο για ένα νησί των Κυκλάδων ή των Δωδεκανήσων συχνά ξεπερνά τον βασικό μηνιαίο μισθό.

2. Διαμονή: Οι τιμές των ξενοδοχείων και των ενοικιαζόμενων δωματίων έχουν προσαρμοστεί στα πορτοφόλια των τουριστών από τη Δυτική Ευρώπη και την Αμερική, εκτοπίζοντας τον εγχώριο τουρισμό.

3. Εστίαση στον τουρισμό: Οι τιμές στα εστιατόρια και στα καφέ των τουριστικών περιοχών έχουν εκτιναχθεί, με αποτέλεσμα η καθημερινή διατροφή εκτός σπιτιού κατά τη διάρκεια των διακοπών να είναι απρόσιτη.

Υπάρχει χώρος για παροχές;

Ενώ η κοινωνία βράζει, η συζήτηση στο οικονομικό επιτελείο περιστρέφεται γύρω από τους δείκτες και τα όρια των δαπανών. Το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται στο τραπέζι είναι το κατά πόσο υπάρχει ο περίφημος «δημοσιονομικός χώρος» για νέες παροχές και, αν ναι, πόσο μεγάλος είναι αυτός.

Σύμφωνα με την πρόσφατη εαρινή έκθεση του Ελληνικού Δημοσιονομικού Συμβουλίου (ΕΔΣ) για τη συμμόρφωση της Ελλάδας με τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες της Ε.Ε., η απάντηση στο αν υπάρχει χώρος είναι θετική, αλλά το μέγεθός του «εξαρτάται» από τη διαχείριση των ευελιξιών που προσφέρει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Η εξίσωση των πρωτογενών δαπανών

Ο νέος «χρυσός κανόνας» του Συμφώνου Σταθερότητας δεν εστιάζει πλέον τόσο στο έλλειμμα όσο στο όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών.

● Το 2025: Το όριο αύξησης είχε τεθεί στο 3,7%, σύμφωνα με το Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό Σχέδιο 2025-2028. Η πραγματική αύξηση περιορίστηκε στο 2,9% (και 2,8% σε σωρευτικούς όρους), κυρίως λόγω της εξαιρετικής δημοσιονομικής απόδοσης των εσόδων από τα μέτρα ενεργητικής πολιτικής, τα οποία απέδωσαν περίπου 1,1 δισ. ευρώ τον Απρίλιο του 2026, έναντι αρχικής εκτίμησης 0,1 δισ. ευρώ. Αυτό κράτησε τις δαπάνες χαμηλά και δημιούργησε ένα «μαξιλάρι».

● Το 2026: Η ετήσια αύξηση των καθαρών πρωτογενών δαπανών εκτιμάται ότι θα φτάσει το 7,5%, ξεπερνώντας το ετήσιο όριο του 3,6%. Σε σωρευτικούς όρους, η πρόβλεψη είναι στο 10,6% (έναντι ορίου 10,3%). Ωστόσο, ο λογαριασμός ελέγχου, μετά την ενσωμάτωση της εθνικής ρήτρας διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες, προσαρμόζεται στο -0,1% του ΑΕΠ. Επειδή το αρνητικό πρόσημο σημαίνει ότι οι δαπάνες παραμένουν κάτω από το αναθεωρημένο όριο, επιβεβαιώνεται η ύπαρξη δημοσιονομικού χώρου για το τρέχον έτος.

Μάλιστα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει την επέκταση αυτής της ρήτρας για την άμυνα ώστε να καλύπτει και μέτρα ενεργειακής ανθεκτικότητας σε προσωρινή βάση, κάτι που, αν αξιοποιηθεί από την Αθήνα, θα μεγαλώσει κι άλλο τον διαθέσιμο λογιστικό χώρο.

Οι προειδοποιήσεις για «σύνεση»

Το ΕΔΣ, ωστόσο, βάζει φρένο στις προσδοκίες για αλόγιστη σπατάλη. Το υψηλό δημόσιο χρέος της Ελλάδας και οι υποχρεώσεις εξυπηρέτησής του καθιστούν αναγκαία τη διατήρηση της δημοσιονομικής σύνεσης και πειθαρχίας, προκειμένου να μην χαθεί η εμπιστοσύνη των αγορών και να συνεχιστούν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.

Το «καλάθι της ΔΕΘ» και οι ανάγκες της αγοράς

Με βάση τα παραπάνω δεδομένα, το οικονομικό επιτελείο επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις αυστηρές συστάσεις του ΕΔΣ και στην έντονη κοινωνική δυσαρέσκεια. Το «καλάθι» που θα παρουσιάσει ο πρωθυπουργός στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης τον Σεπτέμβριο κλειδώνει σιγά – σιγά, με τις παροχές να επικεντρώνονται σε στοχευμένες κοινωνικές ομάδες παρά σε οριζόντια μέτρα. Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, το πακέτο της ΔΕΘ θα περιλαμβάνει:

1. Στοχευμένες ενισχύσεις και Επίδομα Κοινωνικής Αλληλεγγύης

● Επιταγή ακρίβειας: Σχεδιάζεται η καταβολή μιας έκτακτης οικονομικής ενίσχυσης πριν από το τέλος του έτους για χαμηλοσυνταξιούχους, οικογένειες με παιδιά που λαμβάνουν το σχετικό επίδομα και δικαιούχους του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος. Το ποσό θα κυμαίνεται μεταξύ 150-200 ευρώ, ανάλογα με τα τελικά περιθώρια.

● Μόνιμες αυξήσεις στις συντάξεις: Εφαρμογή της εκ του νόμου προβλεπόμενης αύξησης στις συντάξεις από 1.1.2027, η οποία υπολογίζεται πέριξ του 2,5%-3%, βάσει του πληθωρισμού και της ανάπτυξης.

2. Μέτρα για τη στεγαστική κρίση

● Πρόγραμμα «Σπίτι Μου» – δεύτερος κύκλος: Διεύρυνση των κριτηρίων και επιπλέον χρηματοδότηση για τη χορήγηση χαμηλότοκων ή άτοκων στεγαστικών δανείων σε νέους και νέα ζευγάρια, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η έκρηξη των τιμών των ακινήτων.

● Φορολογικά κίνητρα για κλειστά διαμερίσματα: Εξετάζεται η παροχή φοροαπαλλαγών (π.χ. απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος ενοικίων για τρία έτη) σε ιδιοκτήτες που θα ανοίξουν τα κλειστά ακίνητά τους ή θα μετατρέψουν τις βραχυχρόνιες μισθώσεις (Airbnb) σε μακροχρόνιες συμβατικές μισθώσεις.

3. Φορολογικές ελαφρύνσεις και στήριξη του εισοδήματος

● Μείωση ασφαλιστικών εισφορών: Σταδιακή περαιτέρω μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά 0,5% έως 1% για την ελάφρυνση του κόστους εργασίας και την έμμεση αύξηση των καθαρών αποδοχών των μισθωτών.

● Αναπροσαρμογή του Τέλους Επιτηδεύματος: Πλήρης κατάργηση ή περαιτέρω μείωση του τέλους επιτηδεύματος για τους ελεύθερους επαγγελματίες, ως αντίβαρο στο νέο σύστημα τεκμαρτής φορολόγησης που προκάλεσε αντιδράσεις.

Η ανάγκη για γενναίες τομές

Ωστόσο οι εξαγγελίες της ΔΕΘ, όσο αναλυτικές και αν είναι, κινδυνεύουν να λειτουργήσουν ως «ασπιρίνες» σε έναν ασθενή με βαριά πνευμονία. Η διάθεση του δημοσιονομικού χώρου για έκτακτα επιδόματα (pass) έχει αποδείξει τα όριά της: τα χρήματα επιστρέφουν μέσα σε λίγες ημέρες στα ταμεία των σούπερ μάρκετ και των εταιρειών ενέργειας, χωρίς να αλλάζουν τη δομή του προβλήματος.

Αυτό που απαιτεί η ελληνική κοινωνία και η πραγματική οικονομία δεν είναι η ανακύκλωση των πλεονασμάτων μέσω επιδομάτων, αλλά ριζικές διαρθρωτικές παρεμβάσεις: ο ουσιαστικός έλεγχος των καρτέλ στην αγορά τροφίμων και καυσίμων, η μείωση των έμμεσων φόρων (ΦΠΑ) σε βασικά αγαθά διαβίωσης και μια εθνική στρατηγική για τη στέγαση που θα προστατεύει το δικαίωμα των πολιτών στην κατοικία. Όσο οι δείκτες ευημερούν και οι άνθρωποι δυσκολεύονται να αγοράσουν το φαγητό της ημέρας, ο «δημοσιονομικός χώρος» θα παραμένει μια κενή περιεχομένου λογιστική έννοια.

Διαβάστε επίσης:

Ο κλιματισμός είναι κόστος

Προσωπική αντιπαράθεση Σαμαρά – Μητσοτάκη

Η «μάχη των αριθμών»: Το νέο «μοντέλο» αντιπαράθεσης Τσίπρα που φέρνει νεύρα στη Ν.Δ.

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.