Στρατηγικό αδιέξοδο στη Μέση Ανατολή:Το «Ούτε πόλεμος ούτε ειρήνη» παρατείνει τη συγκρουσιακή κατάσταση στη Μέση Ανατολή

Takeaways by to pontiki AI

• Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν το κύριο πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, με την Τεχεράνη να επιδιώκει τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας ως μέσο στρατηγικής αποτροπής.
• Παρά τις συνεχιζόμενες διπλωματικές διαπραγματεύσεις, οι δύο πλευρές χρησιμοποιούν τη στρατιωτική πίεση και τις οικονομικές κυρώσεις για να ενισχύσουν τη διαπραγματευτική τους θέση, διατηρώντας την περιοχή σε κατάσταση διαρκούς αβεβαιότητας.
• Το Ιράν αξιοποιεί την περίοδο έντασης για να ανασυγκροτήσει τις ένοπλες δυνάμεις του και να ενισχύσει το πυρηνικό του πρόγραμμα, απορρίπτοντας κάθε διεθνή διαχείριση των θαλάσσιων περασμάτων.
• Η κλιμάκωση της κρίσης επηρεάζει ευρύτερα τη Μέση Ανατολή, ενεργοποιώντας τον «Άξονα Αντίστασης» και αυξάνοντας τον κίνδυνο μιας γενικευμένης περιφερειακής σύγκρουσης εξαιτίας του στρατηγικού αδιεξόδου.

Περίπου 25 ημέρες μετά την έναρξη της διαδικασίας των διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών και τα Στενά του Ορμούζ έχουν εξελιχθεί στο σημαντικότερο πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν. 

Η Τεχεράνη θεωρεί ότι ο έλεγχος του στρατηγικού αυτού θαλάσσιου περάσματος αποτελεί το ισχυρότερο μέσο αποτροπής απέναντι στις αμερικανικές πιέσεις και στους περιφερειακούς αντιπάλους της. Γι’ αυτό απορρίπτει κάθε πρόταση διεθνούς διαχείρισης της ναυσιπλοΐας και επιδιώκει να επιβάλει ένα καθεστώς, σύμφωνα με το οποίο η διέλευση των πλοίων θα πραγματοποιείται υπό ιρανική εποπτεία.

Η αδιαλλαξία της Τεχεράνης επιβεβαιώθηκε και κατά τις συνομιλίες στο Μουσκάτ (11 Ιουλίου), όταν απέρριψε πρόταση του Ομάν για τη δημιουργία δύο ασφαλών θαλάσσιων διαδρόμων διέλευσης. Η ιρανική ηγεσία θεωρεί ότι οποιαδήποτε εναλλακτική διαδρομή που δεν βρίσκεται υπό τον άμεσο έλεγχό της μειώνει τη στρατηγική αξία των Στενών. 

Επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων και αμερικανική απάντηση

Το τελευταίο δεκαήμερο οι επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων και οι πιέσεις προς τα κράτη του Κόλπου προκάλεσαν την αντίδραση της Ουάσιγκτον, η οποία πραγματοποίησε εκτεταμένες αεροπορικές επιδρομές εναντίον ιρανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων. 

Παρά τα πλήγματα, η Τεχεράνη εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικές επιχειρησιακές δυνατότητες και συνεχίζει να απειλεί τη διεθνή ναυσιπλοΐα. Οι επιθέσεις του Ναυτικού των Φρουρών της Επανάστασης εναντίον εμπορικών πλοίων απέδειξαν ότι ακόμη και περιορισμένες επιχειρήσεις αρκούν για να αυξήσουν σημαντικά το κόστος και τον κίνδυνο της διέλευσης από τα Στενά. Η αποτελεσματικότητα της ιρανικής στρατηγικής δεν βασίζεται στην πλήρη διακοπή της ναυσιπλοΐας, αλλά στη διατήρηση ενός κλίματος διαρκούς αβεβαιότητας. 

Οι πυραυλικές και drone επιθέσεις κατά αμερικανικών εγκαταστάσεων σε Μπαχρέιν, Κουβέιτ, Κατάρ, Ομάν και Ιορδανία υποδηλώνουν ότι η Τεχεράνη επιχειρεί να αποτρέψει τα αραβικά κράτη από οποιαδήποτε συμμετοχή σε πρωτοβουλίες που θα περιόριζαν τον ρόλο της στη διαχείριση του στρατηγικού θαλάσσιου περάσματος.

Θα πρέπει να τονιστεί ότι η Ουάσιγκτον επανέφερε σημαντικό μέρος των οικονομικών κυρώσεων, που είχαν προσωρινά ανασταλεί στο πλαίσιο του Μνημονίου Κατανόησης (MoU). Η αμερικανική στρατηγική συνδυάζει πλέον στρατιωτικά πλήγματα και οικονομική αποδυνάμωση επιδιώκοντας να αυξήσει το κόστος της ιρανικής πολιτικής στα Στενά του Ορμούζ.

Η ανασυγκρότηση της ιρανικής στρατιωτικής ισχύος

Η περίοδος σχετικής αποκλιμάκωσης αξιοποιείται από το Ιράν για την ταχεία ανασυγκρότηση των ενόπλων δυνάμεών του. Η αντικατάσταση κατεστραμμένων συστημάτων αεράμυνας, η αναπλήρωση πυραύλων και εκτοξευτών και η αύξηση της παραγωγής μη επανδρωμένων αεροσκαφών ενισχύουν την επιχειρησιακή του ετοιμότητα.

Παράλληλα, πληροφορίες αναφέρουνενίσχυση της προστασίας των εγκαταστάσεων που συνδέονται με το πυρηνικό πρόγραμμα, γεγονός που εντείνει τις ανησυχίες της Δύσης για την περαιτέρω ανάπτυξη του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.

Οι δύσκολες διαπραγματεύσεις Ουάσιγκτον – Τεχεράνης

Παρά τη στρατιωτική ένταση, οι διπλωματικές επαφές συνεχίζονται. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ζητούν τηνπλήρη αποκατάσταση τηςελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και ουσιαστικούς περιορισμούς στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Από την άλλη πλευρά η Τεχεράνη επιμένει ότιδεν πρόκειται να εγκαταλείψει ούτε τον έλεγχο των Στενών ούτε τις βασικές παραμέτρους του πυρηνικού της προγράμματος χωρίς σημαντικά πολιτικά και οικονομικά ανταλλάγματα.

Η σταδιακή κατάρρευση της εκεχειρίας κατέδειξε ότι οι δύο πλευρές εξακολουθούν να θεωρούν τη στρατιωτική πίεση ως εργαλείο ενίσχυσης της διαπραγματευτικής τους θέσης. Η επαναφορά του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών αύξησε σημαντικά την οικονομική πίεση προς την Τεχεράνη, χωρίς όμως να μεταβάλει τις βασικές ιρανικές επιδιώξεις. Αντίθετα, η ιρανική ηγεσία εμφανίζεται αποφασισμένη να διατηρήσει τόσο τον έλεγχο των Στενών όσο και το πυρηνικό της πρόγραμμα, ακόμη και εάν αυτό οδηγήσει σε μια μακροχρόνια αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Οι εσωτερικές ισορροπίες στο ιρανικό καθεστώς

Το ιρανικό κοινοβούλιο προωθεί νομοθεσία που αποσκοπεί στη θεσμοθέτηση του ελέγχου της Τεχεράνης επί των Στενών του Ορμούζ, ενώ ταυτόχρονα διακρίνονται και διαφορετικές τακτικές προσεγγίσεις στη διαχείριση της κρίσης.

Η πολυπλοκότητα της κατάστασης αποτυπώθηκε χαρακτηριστικά όταν οι επιθέσεις των Φρουρών της Επανάστασης κατά εμπορικών πλοίων πραγματοποιήθηκαν την ώρα που ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί συμμετείχε σε διαβουλεύσεις στο Ομάν. Η χρονική αυτή σύμπτωση ανέδειξε τις δυσκολίες συντονισμού μεταξύ της πολιτικής ηγεσίας και του IRGC.

Επέκταση της ιρανικής κρίσης

Η ιρανική κρίση επηρεάζει το σύνολο της Μέσης Ανατολής και έχει ενεργοποιήσει τον «Άξονα Αντίστασης»:

• Οι Αμερικανοί διεξάγουν επιθέσεις κατά των Ιρανών και επιχειρούν να περιορίσουν την επιρροή τους μέσω οικονομικών συμφωνιών και αποδυνάμωσης των φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών στο Ιράκ. 
• Οι Ιρανοί επιτίθενται κατά εμπορικών πλοίων που δεν ακολουθούν τις εντολές τους και διεξάγουν πυραυλικές και drone επιθέσεις κατά αμερικανικών εγκαταστάσεων στις χώρες του Κόλπου (Μπαχρέιν, Κουβέιτ, Κατάρ, Ομάν και Ιορδανία).
• Στον Λίβανο συνεχίζονται οι προσπάθειες εφαρμογής της εκεχειρίας και οι διαπραγματεύσεις για τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ.
• Στο Ιράκ οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές αυξάνουν την πίεση κατά της αμερικανικής παρουσίας.
• Στην Υεμένη οι Χούθι κλιμακώνουν τις επιθέσεις τους κατά της Σαουδικής Αραβίας, αυξάνοντας τον κίνδυνο γενικευμένης περιφερειακής σύγκρουσης.
• Στα σύνορα με το Ιράκ αναφέρεται ανάπτυξη ιρανικών δυνάμεων, η οποία υποδηλώνειπιθανές εκκαθαριστικές επιχειρήσεις κατά κουρδικών αντικαθεστωτικών οργανώσεων. 

Οι εξελίξεις δείχνουν ότι η ιρανική κρίση κλιμακώνεται, επεκτείνεται και υπερβαίνει κατά πολύ το ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο έλεγχος των θαλάσσιων ενεργειακών οδών, καθώς και η προσπάθεια τόσο της Ουάσιγκτον όσο και της Τεχεράνης να επιβάλουν τους όρους της επόμενης ημέρας στη Μέση Ανατολή. 

Όσο οι στρατηγικοί στόχοι των δύο πλευρών παραμένουν αμετάβλητοι, η περιοχή θα παραμείνειεγκλωβισμένη σε μια παρατεταμένη συγκρουσιακή κατάσταση. Η διαρκής αντιπαράθεση φαίνεται να παγιώνεται σε μια κατάσταση «ούτε πόλεμος ούτε ειρήνη», όπου καμία από τις δύο πλευρές δεν είναι σε θέση να επιβάλει αποφασιστικά τη στρατηγική της, αλλά ούτε και είναι διατεθειμένη να υποχωρήσει. Το στρατηγικό αυτό αδιέξοδο αυξάνει τον κίνδυνοεπαναλαμβανόμενων κύκλων έντασης.

Βασίλης Γιαννακόπουλος, ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής ([email protected])

Διαβάστε επίσης

Στο τραπέζι του ΝΑΤΟ τα F-35 – Ανατολίτικη σύνοδος κορυφής στην Άγκυρα εν μέσω έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων

Η Σύνοδος της Άγκυρας και το μέλλον του ΝΑΤΟ: Η επαναπροσέγγιση ΗΠΑ – Τουρκίας και τα «δώρα» Τραμπ στον «σουλτάνο»

Ρευστή κατάσταση στη Μέση Ανατολή – Μεταξύ σύγκρουσης και διπλωματίας ΗΠΑ-Ιράν

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.