Ρευστή κατάσταση στη Μέση Ανατολή – Μεταξύ σύγκρουσης και διπλωματίας ΗΠΑ-Ιράν

Περίπου ένα δεκαήμερο μετά τη διμερή συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν επί ενός Οδικού Χάρτη (roadmap), ο οποίος εξειδικεύει την εφαρμογή του Μνημονίου Κατανόησης (MoU) και εγκαινιάζει έναν κύκλο διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών, η κατάσταση ασφαλείας στον Περσικό χαρακτηρίζεται από την ταυτόχρονη περιορισμένης κλίμακας στρατιωτική κλιμάκωση και τη διπλωματική κινητικότητα χωρίς απτά αποτελέσματα.

Οι εξελίξεις, όπως καταγράφονται σε αναλύσεις του Ινστιτούτου για τη Μελέτη του Πολέμου (ISW), δείχνουν μία δυναμική «ελεγχόμενης έντασης». Συγκεκριμένα, το Ιράν αυξάνει την πίεση στη ναυσιπλοΐα και στις αμερικανικές βάσεις της περιοχής, ενώ παράλληλα διατηρεί ανοιχτούς διαύλους διαπραγμάτευσης.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ο στρατηγικός έλεγχος των Στενών του Ορμούζ, η αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ και η προσπάθεια της Τεχεράνης να διατηρήσει την περιφερειακή της επιρροή μέσω κρατικών και μη κρατικών δρώντων, όπως η Δύναμη Quds του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) και η Χεζμπολάχ.

Παρατεταμένη συγκρουσιακή κατάσταση

Οι ιρανικές δυνάμεις προχώρησαν σε επιθέσεις με drones εναντίον αμερικανικών θέσεων στο Μπαχρέιν, όπου βρίσκεται και η ναυτική βάση του 5ου Στόλου των ΗΠΑ. Παράλληλα, το Κέντρο Επιχειρήσεων Θαλάσσιου Εμπορίου του Ηνωμένου Βασιλείου (UKMTO) στο Ντουμπάι κατέγραψε πλήγμα σε δεξαμενόπλοιο ανοικτά του Ομάν, γεγονός που ενισχύει τις ανησυχίες για κλιμάκωση των επιθέσεων στις θαλάσσιες μεταφορές.

Στη συνέχεια, το Ιράν φέρεται να χρησιμοποίησε drones και βαλλιστικούς πυραύλους κατά αμερικανικών εγκαταστάσεων σε Μπαχρέιν και Κουβέιτ, ενώ οι ΗΠΑ απάντησαν με πλήγματα σε ιρανικές στρατιωτικές υποδομές.

Η αντιπαράθεση αυτή δεν έχει τη μορφή ενός ολοκληρωμένου πολέμου, αλλά θυμίζει περισσότερο μια «παρατεταμένη συγκρουσιακή κατάσταση» σε περιφερειακό επίπεδο, όπου και οι δύο πλευρές επιδιώκουν να επιβάλουν κόστος χωρίς να οδηγηθούν σε γενικευμένη σύρραξη.

Η στρατηγική του Ιράν στον Περσικό Κόλπο

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Ινστιτούτου για τη Μελέτη του Πολέμου (ISW), η στρατηγική της Τεχεράνης επικεντρώνεται στον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ. Με άλλα λόγια, το Ιράν επιχειρεί να μετατρέψει τη γεωγραφική του θέση σε εργαλείο πολιτικής πίεσης.

Επιπρόσθετα, οι επιθέσεις σε αμερικανικές δυνάμεις στον Κόλπο και σε εμπορικά πλοία αποσκοπούν:

• Στην αποτροπή της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στην περιοχή.
• Στη συνεχή πίεση προς τα κράτη του Κόλπου.
• Στη δημιουργία κόστους για οποιαδήποτε προσπάθεια περιορισμού της ιρανικής επιρροής.

Η Τεχεράνη ταυτόχρονα χρησιμοποιεί ρητορική προειδοποίησης προς χώρες όπως το Μπαχρέιν και το Κουβέιτ, ζητώντας να μην επιτρέψουν τη χρήση των βάσεών τους από τις αμερικανικές δυνάμεις.

Διπλωματικό παρασκήνιο και διαπραγματεύσεις

Παρά την ένταση, η διπλωματική δραστηριότητα παραμένει έντονη. Τα διεθνή ΜΜΕ ανέφεραν ότι ΗΠΑ και Ιράν εξετάζουν συνομιλίες στη Ντόχα, με στόχο την εφαρμογή του MoU, το οποίο μεταξύ άλλων περιλαμβάνει το πυρηνικό πρόγραμμα, τις κυρώσεις κατά του Ιράν και την αποδέσμευση των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων.

Ωστόσο, η εικόνα είναι αντιφατική. Ενώ αμερικανικές πηγές άφησαν να εννοηθεί πιθανή συνάντηση υψηλού επιπέδου, τόσο το Κατάρ όσο και το Ιράν διέψευσαν ότι θα υπάρξει άμεση διαπραγμάτευση κορυφής. Αντίθετα, οι συνομιλίες φαίνεται να περιορίζονται σε τεχνικό επίπεδο και σε έμμεση διπλωματία μέσω διαμεσολαβητών. Δηλαδή, στην ανταλλαγή προτάσεων μέσω τρίτων.

Εσωτερικές διεργασίες στο Ιράν

Εσωτερικά, το Ιράν εμφανίζεται διχασμένο ως προς τη στρατηγική του. Κληρικοί στη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων φέρονται να διαφωνούν ως προς το περιθώριο διαπραγματευτικών συμβιβασμών, που θα πρέπει να έχει η Τεχεράνη έναντι των ΗΠΑ.

Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν επιχειρεί να ενισχύσει τη στήριξη προς τη συμφωνία, προβάλλοντας τα οικονομικά οφέλη και προσπαθώντας να περιορίσει την επιρροή των σκληροπυρηνικών. Η εσωτερική αυτή αντιπαράθεση δείχνει ότι η εξωτερική πολιτική του Ιράν δεν είναι ομοιογενής, αλλά προϊόν ανταγωνιστικών κέντρων ισχύος.

Ο ρόλος της Χεζμπολάχ και το λιβανικό μέτωπο

Παράλληλα, στον Λίβανο εξελίσσεται μια τριμερής προσέγγιση Ισραήλ–Λιβάνου–ΗΠΑ, η οποία στοχεύει κυρίως στον σταδιακό αφοπλισμό της Χεζμπολάχ.

Η συμφωνία προβλέπει ενίσχυση του λιβανικού στρατού και αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από συγκεκριμένες ζώνες υπό προϋποθέσεις. Ωστόσο, η εφαρμογή της θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη, καθώς:

• Η Χεζμπολάχ την απορρίπτει και την παρουσιάζει ως απειλή για την κυριαρχία του Λιβάνου.
• Ο λιβανικός στρατός παραμένει επιχειρησιακά αδύναμος.
• Το Ιράν διατηρεί ισχυρή επιρροή στην οργάνωση.

Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τη στρατηγική του Ιράν για διατήρηση δικτύων επιρροής πέρα από τα σύνορά του.

Εντωμεταξύ, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) εξετάζει το ενδεχόμενο της ανάπτυξης χερσαίων δυνάμεων στο Ισραήλ και στον Λίβανο, προκειμένου να παρακολουθεί την εφαρμογή της Τριμερούς Συμφωνίας-Πλαισίου μεταξύ Λιβάνου-Ισραήλ-ΗΠΑ.

Το ISW εκτιμά ότι η παρουσία της CENTCOM επί του πεδίου θα επιτρέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες να εντοπίζουν και να αντιμετωπίζουν ταχύτερα πιθανές παραβιάσεις της εκεχειρίας από το Ισραήλ ή τη Χεζμπολάχ. Ωστόσο, θεωρώ την εν λόγω εκτίμηση ως ιδιαίτερα φιλόδοξη, καθότι οι αμερικανικές δυνάμεις που θα αναπτυχθούν στο Ισραήλ και στον Λίβανο θα επιχειρούν κυρίως με βάση τις στρατιωτικές πληροφορίες που θα λαμβάνουν από τις IDF.

Μια πολυεπίπεδη κρίση

Οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών δείχνουν ότι η κρίση γύρω από το Ιράν δεν είναι μονοδιάστατη. Αντίθετα, συνδυάζει τρεις αλληλένδετες διαστάσεις:

• Στρατιωτική ένταση στον Κόλπο, με επιθέσεις σε πλοία και αμερικανικές βάσεις.
• Διπλωματική αβεβαιότητα, παρά την ανταλλαγή προτάσεων μέσω τρίτων.
• Περιφερειακή αναδιάταξη ισχύος, κυρίως μέσω της Χεζμπολάχ.

Η Τεχεράνη φαίνεται να επιδιώκει μια στρατηγική «ελεγχόμενης κλιμάκωσης». Διατηρεί την πίεση αρκετά υψηλή ώστε να διαπραγματεύεται από θέση ισχύος, χωρίς όμως να οδηγείται σε γενικευμένο πόλεμο με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Βασίλης Γιαννακόπουλος, ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής

[email protected]

Διαβάστε επίσης:

Μέλος του πληρώματος αγνοείται μετά από επείγουσα προσθαλάσσωση αμερικανικού ελικοπτέρου στην Αραβική Θάλασσα

Κύμα καύσωνα σαρώνει το κεντρικό τμήμα των ΗΠΑ και εξαπλώνεται ανατολικά

Δύο άτομα ανέβηκαν στην κορυφή του Empire State Building της Νέας Υόρκης, υψώνοντας πανό (Video)

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.