Η Σύνοδος της Άγκυρας και το μέλλον του ΝΑΤΟ: Η επαναπροσέγγιση ΗΠΑ – Τουρκίας και τα «δώρα» Τραμπ στον «σουλτάνο»

Σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων, η Άγκυρα θα φιλοξενήσει στις 7 και 8 Ιουλίου 2026 την κορυφαία πολιτική Σύνοδο του NATO, με τον Μαρκ Ρούτε στην προεδρία και τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ως οικοδεσπότη.

Η Σύνοδος της Άγκυρας αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποτελεί το πρώτο ουσιαστικό τεστ αφενός της εφαρμογής των αποφάσεων που ελήφθησαν στη Σύνοδο της Χάγης το 2025 (αμυντικές δαπάνες 5% του ΑΕΠ έως το 2035), αφετέρου της νέας αμερικανικής προσέγγισης για τον επιμερισμό των βαρών εντός της Συμμαχίας. Υπό αυτό το πρίσμα οι συζητήσεις δεν περιορίζονται στις αμυντικές δαπάνες ή στον ρωσο-ουκρανικό πόλεμο, αλλά αφορούν συνολικά τον τρόπο με τον οποίο θα λειτουργήσει το ΝΑΤΟ τα επόμενα χρόνια.

Η ατζέντα της συνόδου

Σύμφωνα με επίσημες ΝΑΤΟϊκές πληροφορίες, η ατζέντα της συνόδου επικεντρώνεται στα εξής ζητήματα:

● Αύξηση των αμυντικών δαπανών των κρατών – μελών και επιτάχυνση της επίτευξης των νέων στόχων.

● Ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανικής παραγωγής.

● Συνέχιση της στρατιωτικής και πολιτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία.

● Ενίσχυση της αποτρεπτικής και αμυντικής στάσης του ΝΑΤΟ, ιδιαίτερα στην ανατολική πτέρυγα, απέναντι στη συνεχιζόμενη ρωσική απειλή.

Το Ιράν και η Κύπρος δεν περιλαμβάνονται ως θέματα στην επίσημη ατζέντα, ωστόσο αναμένεται να απασχολήσουν τις συζητήσεις για τη διεθνή ασφάλεια και την αποτροπή στην ανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας.

Η περίπτωση του Ιράν συνδέεται κυρίως με την αστάθεια στη Μέση Ανατολή και τις επιπτώσεις της στην περιφερειακή ασφάλεια, ενώ η Κύπρος, ως κράτος – μέλος της Ε.Ε. και λόγω της γεωγραφικής της θέσης στην ανατολική Μεσόγειο, αναμένεται να αναφερθεί σε συζητήσεις που αφορούν τη νότια πτέρυγα της Συμμαχίας και την προστασία κρίσιμων ενεργειακών και στρατηγικών υποδομών στην ευρύτερη περιοχή.

Η Ουκρανία ως δοκιμασία συνοχής

Σε αυτό το συνεχώς εξελισσόμενο ασταθές περιβάλλον, ηΟυκρανία λειτουργεί ως κρίσιμο τεστ για τη συνοχή της Συμμαχίας. Το μείζον ζήτημα δεν είναι μόνο η στρατιωτική υποστήριξη προς το Κίεβο, αλλά η πολιτική αντοχή της Δύσης στη διατήρηση μιας μακροχρόνιας δέσμευσης.

Θα πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η παρουσία και η στάση του Αμερικανού Προέδρου ενισχύει την τάση μεταφοράς μεγαλύτερου βάρους προς τους Ευρωπαίους, όχι απαραίτητα μέσω της αποχώρησης των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά σίγουρα μέσω του επανακαθορισμού των όρων συμμετοχής τους.

Έτσι η υποστήριξη προς την Ουκρανία γίνεται ταυτόχρονα στρατηγική επιλογή και διαπραγματευτικό εργαλείο. Βέβαια, στο ουσιαστικό και κρίσιμο ερώτημα «πόσο σταθερή θα είναι η αμερικανική και ειδικά η τραμπική στρατηγική υποστήριξης της Ουκρανίας;» η απάντηση παραμένει αβέβαιη.

Προς τι η παρουσία Τραμπ;

Σύμφωνα με αναλύσεις διεθνών στρατηγικών think tanks, η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στο επίκεντρο των ατλαντικών διεργασιών εκτιμάται ότι μπορεί να αναδιαμορφώσει τον τρόπο λειτουργίας του ΝΑΤΟ. Το CSIS, το Chatham House και το Atlantic Council συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι «η Συμμαχία εισέρχεται σε μια φάση όπου η πολιτική συνοχή δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη, αλλά αναπροσαρμόζεται συνεχώς υπό την πίεση των εξελίξεων».

Σε αυτό το πλαίσιο η παρουσία Τραμπ στη σύνοδο κορυφής της Άγκυρας δεν λειτουργεί απλώς ως διπλωματικό γεγονός υψηλού συμβολισμού, αλλά ως μηχανισμός επιτάχυνσης των εξελίξεων. Το ΝΑΤΟ φαίνεται να μετακινείται από μια λογική «συμμαχίας αξιών» προς μια «πιο ρεαλιστική και συναλλακτική προσέγγιση», όπου η αμερικανική δέσμευση συνδέεται πιο άμεσα και πιο ορατά με τοεπίπεδο της ευρωπαϊκής συνεισφοράς.

Η πολιτική Τραμπ μπορεί έως έναν βαθμό να αποδυναμώνει τη διατλαντική σχέση, αλλά την ίδια στιγμή επιταχύνει την «ευρωπαϊκοποίηση» της άμυνας εντός του ΝΑΤΟ.

Προσωπική σχέση Τραμπ – Ερντογάν

Οι σχέσεις ανάμεσα στον Ντόναλντ Τραμπ και τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είναι από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις. Παρότι οι δύο Πρόεδροι έχουν κατά καιρούς καλή προσωπική σχέση και απευθείας επικοινωνία, εντούτοις οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Τουρκία παραμένουν σε δύσκολη τροχιά συνεργασίας μέσα στο ΝΑΤΟ.

Η αγορά των S-400 από την Τουρκία προκάλεσε σοβαρή ρήξη με τις ΗΠΑ. Η Ουάσιγκτον θεώρησε ότι το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα δεν είναι συμβατό με τα συστήματα του ΝΑΤΟ και μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα ασφάλειας για το μαχητικό F-35. Κατ’ αυτόν τον τρόπο:

● Η Τουρκία βγήκε από το πρόγραμμα των F-35.

● Της επιβλήθηκαν κυρώσεις.

● Η αμερικανοτουρκική στρατιωτική συνεργασία περιορίστηκε σημαντικά.

Σύμφωνα με το Reuters, εξετάζεται ξανά το ενδεχόμενο για την προμήθεια των F-35 υπό όρους και προχωρούν επιμέρους συμφωνίες αφενός για στρατιωτική τεχνολογία, αφετέρου για πιο στενή συνεργασία σε εξοπλιστικά προγράμματα. Όλα αυτά καταδεικνύουν ότι οι δύο πλευρές επιχειρούν να βελτιώσουν τις σχέσεις τους, χωρίς όμως να δημιουργούν προϋποθέσεις επιστροφής στο επίπεδο της στενής συνεργασίας που υπήρχε στο παρελθόν.

Αναλύοντας την παρούσα κατάσταση, διαπιστώνεται ότι το βασικό εμπόδιο στη βελτίωση των σχέσεων των δύο χωρών είναι οι διαφορετικές προτεραιότητές τους. Η Τουρκία λειτουργεί ως αυτόνομη περιφερειακή δύναμη, που συνεργάζεται ταυτόχρονα με τις ΗΠΑ, τη Ρωσία, την Κίνα, τα κράτη του Κόλπου και με πολλές χώρες του λεγόμενου Παγκόσμιου Νότου (αναδυόμενες οικονομίες της Αφρικής, της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής). Από την πλευρά τους, οι ΗΠΑ βλέπουν την Τουρκία ως σύμμαχο του ΝΑΤΟ, που πρέπει να λειτουργείμέσα στο δυτικό πλαίσιο.

Εν ολίγοις, ο Ερντογάν θέλει μεγαλύτερη ανεξαρτησία στην εξωτερική πολιτική της Τουρκίας, ενώ ο Τραμπ επιδιώκει πιο σταθερούς και προβλέψιμους συμμάχους.

Συμπερασματικά η σχέση Τραμπ – Ερντογάν είναι μια σχέση που λειτουργεί σε προσωπικό επίπεδο, αλλά έχει σοβαρά εμπόδια σε στρατηγικό επίπεδο. Μπορεί να βοηθά στη διαχείριση κρίσεων, αλλά δεν αλλάζει τα βασικά προβλήματα ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Τουρκία.

«Θα κάνω κάτι που θα τον κάνει πολύ χαρούμενο»

Όταν πρόσφατα ρωτήθηκε από δημοσιογράφο αν θα πάει στην Τουρκία «με μια μεγάλη σακούλα γεμάτη δώρα» για τον Ερντογάν, ο Αμερικανός Πρόεδρος απάντησε: «Ναι, πιθανότατα θα κάνω κάτι που θα τον κάνει πολύ χαρούμενο».Λίγο πριν είχε χαρακτηρίσει την Τουρκία «ισχυρό μέλος του ΝΑΤΟ» και είχε δηλώσει ότι πηγαίνει στη σύνοδο επειδή ο ίδιος ο Ερντογάν τον κάλεσε προσωπικά. Ο Τραμπ δεν διευκρίνισε τι είναι αυτό το «δώρο». Ωστόσο σχεδόν όλα τα αμερικανικά και διεθνή μέσα συγκλίνουν ότι αναφερόταν σε θέματα αμυντικής συνεργασίας, κυρίως:

● Στην πώληση κινητήρων General Electric F110 αξίας άνω των 700 εκατ. δολαρίων για το τουρκικό μαχητικό KAAN.

● Στην πιθανή χαλάρωση περιορισμών στις αμερικανικές εξαγωγές αμυντικού υλικού.

● Στο άνοιγμα της συζήτησης για τη μελλοντική επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.

«Μπορεί ο πλανητάρχης να παρακάμψει το Κογκρέσο;». Η απάντηση είναι ναι, αλλά όχι εύκολα. Η δυνατότητα του Αμερικανού Προέδρου να προχωρήσει σε παραχωρήσεις προς την Τουρκία δεν είναι απεριόριστη και εξαρτάται από το είδος της αμυντικής συμφωνίας.

Στις μικρότερες εξαγωγές αμυντικού υλικού, ο Λευκός Οίκος διαθέτει σημαντική ευχέρεια κινήσεωνμέσω του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Αντίθετα, στις μεγάλες πωλήσεις οπλικών συστημάτων ενεργοποιείται η διαδικασία κοινοποίησης προς το Κογκρέσο, το οποίο, μέσω των αρμόδιων επιτροπών και της πολιτικής του επιρροής, μπορεί να καθυστερήσει ή ακόμη και να εμποδίσει την ολοκλήρωση μιας συμφωνίας. Ως εκ τούτου, ακόμη και αν ο Τραμπ επιθυμεί να προχωρήσει σε γενναίες παραχωρήσεις προς τον «φίλο» του Ερντογάν, η στάση τού Κογκρέσου παραμένει καθοριστικός παράγοντας για την τελική έκβασή τους.

Σχετικά με τα F-35 η κατάσταση είναι πολύ διαφορετική. Υπάρχει αμερικανική νομοθεσία (National Defense Authorization Act – Section 1245 του 2020), η οποία απαγορεύει την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, για όσο διάστημα κατέχει το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400. Αυτό σημαίνει ότι ο Τραμπ δεν μπορεί μόνος του να επανεντάξει την Τουρκία στο πρόγραμμα, χωρίς την αλλαγή του νομικού πλαισίου ή τη συμμόρφωση της Άγκυρας.

Η αναφορά του Ντόναλντ Τραμπ σε ένα πιθανό «δώρο» προς τον Ερντογάν δεν ήταν τυχαία, αλλά εντάσσεται στη στρατηγική του για επαναπροσέγγιση μετην Τουρκία. Ο Αμερικανός Πρόεδρος θεωρεί τον Τούρκο ομόλογό του ως έναν από τους λίγους ξένους ηγέτες με τους οποίους διατηρεί στενή προσωπική σχέση, ενώ αναγνωρίζει ότι η Άγκυρα αποτελεί κρίσιμο γεωπολιτικό παράγοντα για τα συμφέροντα των ΗΠΑ στη Μαύρη Θάλασσα, την Ουκρανία, τη Συρία και τον Καύκασο, καθώς και για τη διαμόρφωση των νέων ισορροπιών στη Μέση Ανατολή, μετά τον πόλεμο με το Ιράν.

Παράλληλα, η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διατηρήσει την Τουρκία σταθερά ενταγμένη στο δυτικό στρατόπεδο, αποτρέποντας μια περαιτέρω στρατηγική σύγκλιση της Άγκυρας με τη Ρωσία και την Κίνα.

Κινητήρες General Electric F110 για το KAAN

Παρότι το πρόγραμμα του τουρκικού μαχητικού πέμπτης γενιάς KAAN προβάλλεται από την Άγκυρα ως «σύμβολο της αμυντικής της αυτονομίας», η εξέλιξή του εξακολουθεί να εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τις ΗΠΑ. Οι αρχικές εκδόσεις παραγωγής προβλέπεται να εξοπλιστούν με δύο αμερικανικούς κινητήρες General Electric F110, η παραγωγή των οποίων ξεκίνησε το 1984 και χρησιμοποιούνται σήμερα από τα τουρκικά F-16.

Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, η αμερικανική κυβέρνηση έχει προχωρήσει στη διαδικασία έγκρισης της πώλησης κινητήρων F110 προς την Τουρκία, με στόχο να υποστηριχθούν οι δοκιμές, η πιστοποίηση και η αρχική παραγωγή του KAAN. Η εξέλιξη αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς χωρίς τους συγκεκριμένους κινητήρες το πρόγραμμα θα αντιμετώπιζε σοβαρές καθυστερήσεις μέχρις ότου ολοκληρωθεί η ανάπτυξη του εγχώριου τουρκικού κινητήρα.

Η Άγκυρα, μέσω της εταιρείας TRMotor, αναπτύσσει ήδη ένανεθνικό turbofan κινητήρα για το KAAN, τον TF35000 ώσης περίπου 35.000 λιβρών, ο οποίος προορίζεται να αντικαταστήσει μελλοντικά τον αμερικανικό F110.

Πιθανές αντιδράσεις από Αθήνα και Τελ Αβίβ

Η προοπτική μιας περαιτέρω προσέγγισης μεταξύ Ουάσιγκτον και Άγκυρας αναμένεται να προκαλέσει εύλογο προβληματισμό τόσο στην Αθήνα όσο και στο Τελ Αβίβ.

Η ελληνική κυβέρνηση εκτιμάται ότι θα αποφύγει τις έντονες δημόσιες αντιδράσεις, επιλέγοντας να κινηθεί κυρίως μέσω της διπλωματικής οδού. Στο επίκεντρο των ελληνικών κινήσεων αναμένεται να βρεθούν οι διαβουλεύσεις με την αμερικανική πλευρά για την παροχή σαφών διαβεβαιώσεων ότι οποιαδήποτε ενίσχυση της Τουρκίας δεν θα ανατρέψει την ισορροπία δυνάμεων στο Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο.

Παράλληλα η Αθήνα αναμένεται αφενός να υπενθυμίσει ότι η Άγκυρα εξακολουθεί να διατηρεί σε υπηρεσία το ρωσικό σύστημα S-400, αφετέρου να επιδιώξει την ενεργοποίηση των διαύλων επιρροής που διαθέτει στο αμερικανικό Κογκρέσο, όπου εξακολουθούν να κυριαρχούν ισχυρές επιφυλάξεις απέναντι στην Τουρκία.

Ακόμη μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα εκτιμάται ότι θα επιδείξει το Ισραήλ. Οι τεταμένες σχέσεις της κυβέρνησης Ερντογάν με το Τελ Αβίβ, η έντονη φιλοπαλαιστινιακή ρητορική της Άγκυρας και η επιδίωξη του Ισραήλ να διατηρήσει το ποιοτικό στρατιωτικό του πλεονέκτημα στην περιοχή αποτελούν βασικούς παράγοντες ανησυχίας.

Για τον λόγο αυτόν, ακόμη και αν η κυβέρνηση Τραμπ προχωρήσει σε νέες παραχωρήσεις προς την Τουρκία, θεωρείται πιθανό ότι θα επιδιώξει ταυτόχρονα να καθησυχάσει το Ισραήλ, παρέχοντας διαβεβαιώσεις ότι δεν θα διαταραχθεί η στρατηγική και στρατιωτική του υπεροχή στην ευρύτερη περιοχή. Σε κάθε περίπτωση, η φράση του Τραμπ δεν συνιστά ανακοίνωση συγκεκριμένης αμυντικής συμφωνίας. Είναι όμως σαφές πολιτικό μήνυμα ότι επιδιώκει μια νέα προσέγγιση με την Άγκυρα.

Το πιθανότερο «δώρο» για τον «σουλτάνο» φαίνεται να είναι αφενός η έγκριση της πώλησης κινητήρων για το KAAN ή και άλλου αμυντικού υλικού, αφετέρου η γενικότερη βελτίωση των αμερικανοτουρκικών αμυντικών σχέσεων. Αντίθετα η άμεση επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 παραμένει πολύ πιο δύσκολη, επειδή προσκρούει τόσο στην αμερικανική νομοθεσία όσο και στη διακομματική αντίθεση σημαντικού μέρους του Κογκρέσου.

Τελευταίες εξελίξεις πριν από τη Σύνοδο της Άγκυρας

Σύμφωνα με το Reuters, λίγες ημέρες πριν από την έναρξη της συνόδου κορυφής, ο Τούρκος Πρόεδρος δήλωσε, μετά τη συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου στην Άγκυρα, ότι θα επιδιώξει:

● Την άρση των περιορισμών στις εξαγωγές αμυντικού υλικού προς την Τουρκία.

● Μεγαλύτερη συμμετοχή της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας στα ευρωπαϊκά εξοπλιστικά προγράμματα.

● Ευρύτερη αναγνώριση του γεωστρατηγικού ρόλου της χώρας του στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Παράλληλα, αναμένεται να επαναφέρει το αίτημα για εντονότερη στήριξη των συμμάχων στον αγώνα κατά του PKK.

Την ίδια στιγμή ο Μαρκ Ρούτε προανήγγειλε ότι στη σύνοδο θα ανακοινωθούν νέες αμυντικές συμβάσεις ύψους δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, κάνοντας λόγο για την απαρχή μιας «αμυντικής βιομηχανικής επανάστασης» στη Συμμαχία. Στο ίδιο πλαίσιο, παράλληλα με τις εργασίες της συνόδου, θα πραγματοποιηθεί και το παράλληλο φόρουμ υψηλού επιπέδου «NATO Summit Defence Industry Forum» (NSDIF), με τη συμμετοχή κυβερνήσεων, μεγάλων αμυντικών βιομηχανιών, επενδυτών και εταιρειών υψηλής τεχνολογίας. Στόχος είναι:

● Η επιτάχυνση της παραγωγής αμυντικού υλικού.

● Η ανάπτυξη κοινών εξοπλιστικών προγραμμάτων.

● Η αξιοποίηση νέων τεχνολογιών, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, ώστε οι δεσμεύσεις για αύξηση των αμυντικών δαπανών να μετατραπούν σε συγκεκριμένα εξοπλιστικά προγράμματα.

Η διεύρυνση της ατζέντας καταδεικνύει ότι η Σύνοδος της Άγκυρας δεν θα περιοριστεί μόνο στις πολιτικές αποφάσεις για την αποτροπή και την Ουκρανία, αλλά φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο καμπής για τον συνολικό μετασχηματισμό της αμυντικής και βιομηχανικής βάσης του ΝΑΤΟ τα επόμενα χρόνια.

*Ο Βασίλης Γιαννακόπουλος είναι ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής ([email protected])

Διαβάστε επίσης:

Κύμα καύσωνα σαρώνει το κεντρικό τμήμα των ΗΠΑ και εξαπλώνεται ανατολικά

Έκκληση για αναστολή του νέου συστήματος ελέγχων της ΕΕ κατά την περίοδο αιχμής των διακοπών – Μισογεμάτα αναχωρούν τα αεροπλάνα

Βρυξέλλες και Άγκυρα συμφώνησαν για περαιτέρω ενίσχυση της στρατηγικής τους συνεργασίας

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.